Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi J.F. (dalej: skarżący), uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] stycznia 2016 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN lub organ) odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których stanowi art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.; dalej: ustawa o działaczach opozycji).
W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym odnaleziono dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa.
Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z [...] czerwca 2017 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z 25 stycznia 2016 r. Organ wyjaśnił, że nie oceniał, czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1721 ze zm.). W tym postępowaniu nie bada się autentyczności dokumentów archiwalnych i nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy.
Prezes IPN stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji archiwalnej wynika, że skarżący był wykorzystywany przez organ bezpieczeństwa państwa w "kombinacjach operacyjnych". W notatce z 15 listopada 1983 r. opisano udział skarżącego w grze operacyjnej w celu niedopuszczenia do przyjazdu jego syna na grób G.P., natomiast 5 listopada 1983 r. skarżący wraz z poinstruowanym przez niego J.M., w rozmowie z C.F., w sposób zdecydowany próbowali podważyć jego argumentację dotyczącą prawdziwości złożonych przez niego zeznań w sprawie pobytu G.P. na komisariacie. Cel spotkań operacyjnych ze skarżącym został jasno określony m.in. w relacji z dalszej realizacji planu pracy grupy operacyjno-śledczej w sprawie operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "[...]", sporządzonej 23 listopada 1983 r. W relacji tej stwierdzono, że od 12 października 1983 r. do 23 listopada 1983 r. odbyło się siedem spotkań ze skarżącym, podczas których realizowano cel strategiczny polegający na przekonywaniu o celowości ujawnienia przez figuranta (syna skarżącego) prawdy związanej z okolicznościami śmierci G.P., a także ograniczeniu wpływów B.S. i jej środowiska na zachowanie i postawę syna skarżącego.
Z całości akt sprawy operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "[...]" wynika, że cel ten był zbieżny z dążeniami skarżącego, który zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa, w jakim znalazł się jego syn i cała jego rodzina, a także prawidłowo określił przyczynę grożącego niebezpieczeństwa (niewygodne dla władzy zeznania złożone przez syna).
Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący.
Uwzględniając skargę Sąd I instancji wyjaśnił, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r. i w oparciu o te dokumenty dokonał weryfikacji z notatek z 15 i 22 listopada 1983 r. oraz z 16, 20 i 22 grudnia 1983 r. Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Sąd I instancji uznał, że została ona wydana z naruszeniem art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, jak i art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd I instancji uznał, że obowiązkiem organu było ustalenie czy dokumenty jakie zachowały się spełniają przesłanki z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Oznacza to, że organ powinien odnieść się do zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i piśmie z 29 maja 2017 r., wskazujących m.in. na to, że skarżący ujawniał wobec syna, pozostałej rodziny, znajomych, w tym B.S. fakty swoich kontaktów i ich przebiegu z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa. Zarzuty te znajdują potwierdzenie w złożonej na rozprawie przez skarżącego notatce z akt IPN sporządzonej przez Naczelnika Wydziału III WUSW w Radomiu kpt. mgr T.Z., z treści której wynika wprost, że podczas pobytu wnioskodawcy w WUSW w Radomiu, syn czekał na niego w samochodzie (k. 99–105 akt sądowych). Notatki tej organ nie załączył do akt przekazanych sądowi i nie odniósł się do tej okoliczności.
W ocenie Sądu I instancji, jest ona kluczowa ponieważ podważa istnienie warunków konspiracji. Ujawnienie świadomego podjęcia i przebiegu kontaktów z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa, dokonane wobec osoby lub środowiska, których przekazywane informacje dotyczyły, powoduje, że nie jest spełnione kryterium tajności. Sąd I instancji podkreślił, że w ramach tej operacji służby bezpieczeństwa, zastosowano wobec rodziny F. i S. "cały arsenał" posiadanych środków techniki operacyjnej, tj.: podsłuch pokojowy, podsłuch telefoniczny w domu i miejscu pracy, obserwację zewnętrzną, kombinacje operacyjne i rozpracowanie z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji przez sieć TW, KO, KS. Powołując się na te okoliczności skarżący wskazywał, że informacje zawarte w notatkach przywołanych w decyzjach przez Prezesa IPN pochodziły z podsłuchów i wskazanych wyżej źródeł. Organ odnosząc się do tych faktów powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r., których brak w aktach sprawy. W ocenie Sądu I instancji, uniemożliwia to kontrolę legalności decyzji z [...] czerwca 2017 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.
W pierwszej kolejności organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 62 pkt 1 w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez brak skompletowania akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. notatek z 29 października, 23 i 25 listopada 1983 r. Sąd I instancji wskazał, że brak tych notatek uniemożliwia kontrolę legalności decyzji z [...] czerwca 2017 r. co powoduje sprzeczność pomiędzy sentencją, a uzasadnieniem wyroku i nie pozwala na jego instancyjną kontrolę.
Ponadto organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Polegało to na przyjęciu, że wykazanie przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji powinno nastąpić przy uwzględnieniu wyjaśnień i innych dowodów przedstawionych przez stronę, ocenionych następnie stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Organ zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. wskazując tożsame uzasadnienie jak w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie wnosząc o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Po pierwsze, chybiony jest zarzut kasacyjny, który podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jak i w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Na wstępie należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej błędnie podniesiono "tożsame" uzasadnienie naruszenia powyższych przepisów postępowania jak i zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ponadto Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego i nie naruszył dyspozycji art. 62 ust. 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zawiera bowiem wszystkie wymagane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, w tym w szczególności podstawę prawną rozstrzygnięcia, oraz jej wyjaśnienie, a także z powodu uwzględnienia skargi wskazania dotyczące dalszego postępowania.
Sąd I instancji prawidłowo bowiem stwierdził, że właściwy organ ponownie rozpatrując sprawę powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r., a następnie w oparciu o powyższe dokumenty dokonał weryfikacji z notatek z 15 i 22 listopada 1983 r. oraz 16, 20 i 22 grudnia 1983 r. W świetle przesłanek z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Natomiast właściwy organ nie odniósł się w ogóle do stwierdzeń skarżącego, które podniósł w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i piśmie z 29 maja 2017 r. Wynika z nich, że skarżący ujawnił wobec syna, jak i nawet pozostałej rodziny i znajomych, w tym B.S. okoliczności faktyczne swoich kontaktów, jak i ich przebieg z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów służby bezpieczeństwa. Potwierdza to również złożona przez skarżącego na rozprawie przed Sądem I instancji notatka z akt IPN, którą sporządził Naczelnik Wydziału III WUSW w Radomiu kpt.
T.Z. (karta nr 102 i 106 akt sądowych). Jednoznacznie z jej treści wynika, że podczas pobytu skarżącego w WUSW w Radomiu, syn czekał na niego w samochodzie (k. 99–105 akt sądowych). Jednak tej notatki organ nie dołączył do akt przekazanych Sądowi I instancji jak i nie odniósł się do tej okoliczności faktycznej. Natomiast jest ona szczególnie ważna, ponieważ podważa wystąpienie warunków konspiracji. Należy bowiem zaznaczyć, że ujawnienie świadomego podjęcia jak i nawet przebiegu kontaktów z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów służby bezpieczeństwa, które nastąpiło wobec osoby lub środowiska, których przekazywane informacje dotyczyły, oznacza, że kryterium tajności nie jest spełnione.
Po drugie, Sąd I instancji prawidłowo podniósł, że służba bezpieczeństwa w tej operacji zastosowała wobec rodziny F. i.S. kompleksowo wszystkie posiadane środki z zakresu techniki operacyjnej. Były to w szczególności: podsłuch telefoniczny, podsłuch pokojowy w domu i miejscu pracy, obserwacja zewnętrzna, a także tzw. kombinacje operacyjne i rozpracowywanie przy wykorzystaniu osobowych źródeł informacji przez sieć TW, KO, KS. Ponadto biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne należy stwierdzić, że informacje, które są zawarte w notatkach, a powołane zostały w uzasadnieniu faktycznym decyzji właściwego organu czyli Prezesa IPN, były z podsłuchów i pozostałych wymienionych wyżej źródeł.
Ponadto właściwy organ odnosząc się do tych okoliczności faktycznych powołał się właśnie na notatki z 29 października 1983 r. oraz 23 i 25 listopada 1983 r., których brak jest jednak w aktach sprawy. Natomiast sąd administracyjny nie ma kompetencji do prowadzenia samodzielnie postępowania dowodowego, tylko kontroluje w tym zakresie ustalenia faktyczne dokonane przez właściwy organ, co w tej sprawie nastąpiło. Dlatego też Sąd I instancji słusznie stwierdził, że w tej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto skutkowało to również w tym sanie faktycznym sprawy nieprawidłowym zastosowaniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, co z kolei stanowi podstawę do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.