Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 235/15, oddalił skargę K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015r., poz. 388 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze. zm., dalej: k.p.a.), orzekł o wymeldowaniu B. P. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Organ wskazał, że został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, określony w art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, bowiem B. P. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez obowiązku wymeldowania się, nie przebywa i nie zamieszkuje ona w przedmiotowym lokalu, choć nie było to jej wolą i zamiarem. Jednakże na mocy notarialnych pełnomocnictw i umów przestała być właścicielem lokalu, który został wydany bez jej wiedzy nowemu właścicielowi. Następnie został sprzedany. Organ I instancji wskazał, że utrzymywanie zameldowania B. P. byłoby fikcją odbiegającą od rzeczywistości.
Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania B. P., decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania B. P. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Organ wskazał, że prawo do ww. lokalu B. P. nabyła w umowie sprzedaży (akt notarialny z dnia [...] listopada 2012 r., nr Repertorium [...]). W dniu [...] października 2014 r. E. P. - K., działająca w imieniu matki B. P., podpisała umowę pożyczki oraz przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do przedmiotowego lokalu (akt notarialny z dnia [...] października 2014 r., nr Repertorium [...]). W wyniku niewywiązania się przez E. P. - K. z umowy pożyczki prawo do lokalu nabyła E. I., reprezentowana przez P. I. - całkowita spłata pożyczki miała nastąpić do dnia 16 kwietnia 2015 r. W toku prowadzonego postępowania o wymeldowanie B. P., wszczętego na wniosek E. I., omawiany lokal został sprzedany K. B..
Nowy właściciel podtrzymał wniosek o wymeldowanie B. P. z przedmiotowego lokalu. B. P. wyjaśniła, że w przedmiotowym lokalu zamieszkiwała bez przeszkód do maja 2015 r. W maju 2015 r. przebywała przez 2 dni u konkubenta. Po powrocie do swojego mieszkania zastała wymienione zamki w drzwiach. Fakt ten zgłosiła na policji. Z informacji, jakich udzielił dzielnicowy wynika, że wszystkie rzeczy znajdujące się w przedmiotowym lokalu zostały przewiezione przez jej córkę do magazynu przy ul. G. [...] w [...]. B. P. nie posiada kluczy do omawianego lokalu i obecnie zamieszkuje u swojego konkubenta.
Ponadto oświadczyła, że w listopadzie 2014 r. została nakłoniona przez swoją córkę E. P. -K. do udzielenia jej pełnomocnictwa do zawarcia umowy pożyczki wraz z przeniesieniem prawa własności przedmiotowego lokalu na poczet tej pożyczki. Córka poinformowała ją jedynie, że jest to pełnomocnictwo dotyczące mieszkania, ale nie wspomniała, że dotyczy to wzięcia pożyczki i sprzedaży mieszkania. B. P. nigdy nie otrzymała kwoty wziętej przez córkę tytułem pożyczki, nie została również wezwana do opuszczenia lokalu. W maju 2015 r. E. P.-K., wykorzystując nieobecności matki w mieszkaniu, wywiozła wszystkie rzeczy znajdujące się w nim oraz wymieniła zamki w drzwiach wejściowych. Wobec zaistniałej sytuacji B. P. wniosła do Sądu Rejonowego w [...] pozew o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu nr [...] przy ul. [...][...]w [...] (sygn. akt [...]) oraz zainicjowała postępowanie karne prowadzone przez Komisariat Policji I w [...] Wydział Kryminalny nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową R. -[...] w [...] w sprawie doprowadzenia w dniu 14 października 2014 r. w [...] do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem poprzez wprowadzenie w błąd przez E. P.-K. co do wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do omawianego lokalu stanowiącego jej własność.
Analizując zgromadzone dowody Wojewoda uznał, iż strona nie opuściła dobrowolnie i trwale miejsca, w którym zameldowana jest na pobyt stały. Organ odwoławczy wskazał, iż fakt wytoczenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, świadczy o tym, że B. P. nie opuściła dobrowolnie swojego miejsca zamieszkania i jednoznacznie wskazuje na chęć powrotu do lokalu. Dodatkowo wszczęta na wniosek B. P. sprawa karna nie wskazuje na to, by z własnej woli opuściła omawiane mieszkanie. Zdaniem Wojewody, w takich okolicznościach sprawy trudno zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że opuszczenie przez B. P. przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. Przy czym podkreślić należy, że organ I instancji równocześnie stwierdził, że B. P. wbrew swojej woli i zamiarowi nie przebywa i nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu.
Skargą K. B. zaskarżył powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie:
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie przy ocenie dowodów istoty znaczenia pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego jakie zostało udzielone przez B. P. jej córce E. P. - K., które tą ostatnią uprawniało do zadysponowania mieszkaniem, albowiem ten fakt wprost stanowi, że zakresem swojej świadomości musiała obejmować skutki jakie rodzi jej oświadczenie woli o udzieleniu pełnomocnictwa i konsekwencje w postaci tego, że pełnomocnik może się nim posłużyć i dokonać czynności, tym bardziej, że przy sporządzaniu aktu notarialnego notariusz wyjaśnia znaczenie i skutki prawne jakie niesie za sobą czynność, zatem oświadczenie o opuszczeniu lokalu i czynności przedsięwzięte w tym celu przez pełnomocnika nie mogą być ocenione jako brak zamiaru opuszczenia mieszkania i brak dobrowolności w tym względzie - odnoszą bowiem skutek prawny zarówno w stosunku do mocodawcy jak i osób trzecich, w tym również organów administracji publicznej; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z przesłuchania świadka E. P. - K. w celu wyjaśniania okoliczności opuszczenia lokalu, w szczególności w przedmiocie wyjaśnienia czy było ono dobrowolne.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi odwoławczemu uzasadnione podstawy do orzeczenia o odmowie wymeldowania B. P.. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu.
Jednocześnie jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.
Zdaniem Sądu dokonana przez organy wykładnia art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy były prawidłowe. Ocena przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...] przez B. P. znajduje oparcie w zgromadzonej dokumentacji i nie była dowolna. Sąd w pełni podzielił ocenę przesłanek ustawowych niezbędnych do wymeldowania strony z miejsca jej stałego pobytu, dokonaną w przedmiotowej sprawie przez Wojewodę, przyjmując je za własne. Wskazał, że organ odwoławczy zebrał pełny i obszerny materiał dowodowy w tej sprawie, dokonał jego wszechstronnej oceny i dokładnie uzasadnił swoją decyzję wydaną w sprawie wskazując, że skarżąca nie opuściła miejsca zameldowania na pobyt stały w sposób trwały i dobrowolny. Niewątpliwie skarżąca nie zamieszkuje w spornym lokalu od maja 2015 r., tj. od momentu wymiany zamków w mieszkaniu przez jej córkę, która nie przekazała jej nowych kluczy, jednak z tą decyzją właściciela lokalu skarżąca nie pogodziła się.
Z okoliczności sprawy wynika, że fakt wymiany zamków zgłosiła najpierw dzielnicowemu, a potem w dniu 30 czerwca 2015 r. w Sądzie Rejonowym w [...] w VII Wydziale Cywilnym złożyła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Zanim dokonano wymiany zamków B. P. zamieszkiwała bez przeszkód w przedmiotowym lokalu. W tej sprawie materiał dowodowy jest spójny, a więc wiarygodny. Wynika z niego również, że skarżąca w maju 2015 r. nie miała zamiaru opuszczać spornego lokalu na stałe. Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu okoliczność, że wobec wymiany zamków do przedmiotowego lokalu, skarżąca została pozbawiona możliwości dostępu do miejsca stałego zameldowania, w którym dotychczas koncentrowała swoje centrum życiowe. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że strona nie opuściła spornego lokalu na stałe z zamiarem przebywania w innym miejscu. W lokalu tym zgromadziła swój dobytek, rzeczy osobiste, przedmioty codziennego użytku i nie deklarowała nikomu stałego opuszczenia tego budynku.
Mając ponadto zdaniem Sądu na uwadze, że skarżąca złożyła do sądu powszechnego wniosek o przywrócenie naruszonego posiadania oraz zainicjowała postępowanie karne prowadzone przez Komisariat Policji I w [...] Wydział Kryminalny nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową R. - [...] w [...] w sprawie doprowadzenia w dniu 14 października 2014 r. w [...] do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem poprzez wprowadzenie w błąd przez E. P.-K. co do wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do omawianego lokalu stanowiącego jej własność, to okoliczności tej sprawy nie wskazują na dobrowolność i trwałość opuszczenia jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W tym zakresie twierdzenia skargi, jakoby było przeciwnie, należy uznać za subiektywne i dowolne, będące jedynie polemiką z prawidłowo zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
W ocenie Sądu, brak jest w przedmiotowej sprawie okoliczności, które wskazywałyby, aby strona dała wyraz zaniechania posiadania spornego lokalu jako miejsca swojego stałego pobytu. Ponadto w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi dotyczący nie przesłuchania z urzędu w charakterze świadka córki skarżącej na okoliczność dobrowolności opuszczenia lokalu - skoro nie jest sporne, że rzeczy skarżącej E. P. – K. zdeponowała w magazynie, to nie sposób uznać, że skarżąca godziła się na opuszczenie, opróżnienie lokalu. Jednocześnie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności.
Skargą kasacyjną K. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
- 1) przepisów postępowania w postaci art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Pominięcie przy ocenie dowodów istoty znaczenia pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego jakie zostało udzielono przez B. P. jej córce E. P. - K., które tą ostatnią uprawniało do zadysponowania mieszkaniem, albowiem ten fakt wprost stanowi, że zakresem swojej świadomości musiała obejmować skutki jakie rodzi jej oświadczenie woli o udzieleniu pełnomocnictwa i konsekwencje w postaci tego że pełnomocnik może się nim posłużyć i dokonać czynności - tym bardziej, że przy sporządzaniu aktu notarialnego notariusz wyjaśnia znaczenie i skutki prawne jakie niesie za sobą czynność - zatem oświadczenie o opuszczeniu lokalu i czynności przedsięwzięte w tym celu przez pełnomocnika, nie mogą być ocenione jako brak zamiaru opuszczenia mieszkania i brak dobrowolności w tym względzie - odnoszą bowiem skutek prawny zarówno w stosunku do mocodawcy jak i osób trzecich (w tym również organów administracji publicznej). Do powyższego zarzutu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ogóle się nie odniósł rozstrzygając li tylko na przywołanym orzecznictwie;
- 2) przepisów postępowania w postaci art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a. w z w. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. przejawiające się w tym, że sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego - zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z przesłuchania świadka w osobie E. P.-K. w celu wyjaśniania okoliczności opuszczenia lokalu, w szczególności w przedmiocie wyjaśnienia czy było ono dobrowolne bez względu na to, że rzeczy B. P. zostały zdeponowane w magazynie.
Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie prawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz skarżącego. Ponadto wniesiono o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w [...] sygn. akt [...] oraz postępowania karnego prowadzonego przez Komisariat Policji I w [...] Wydział Kryminalny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia.
Chybiony jest zarzut dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. przepisów postępowania w postaci art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i ocenił postępowanie administracyjne, w tym zgromadzenie materiału dowodowego, wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zasadnie uznał, iż organy dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego. Organ nie naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, lecz została dokonana w ramach swobodnej oceny materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej wyjaśnił okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a pozwalające ocenić, czy opuszczenie lokalu przez B. P. było dobrowolne i trwałe.
W zakres oceny dobrowolności opuszczenia lokalu wchodzą także kwestie dotyczące udzielonego przez B. P. pełnomocnictwa swojej córce E. P.-K.. Rację ma Sąd pierwszej instancji przypisując istotne znaczenie okolicznościom tej sprawy, dotyczącym podejmowania przez B. P. czynności prawnych i czasu podejmowania tych czynności. Zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na zainicjowanie przez B. P. postępowania karnego - w sprawie doprowadzenia w dniu 14 października 2014r. w [...] do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem poprzez wprowadzenie w błąd przez E. P.-K. co do wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowiącego jej własność - oraz wniesienie do Sądu Rejonowego w [...] pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. Istotne też jest, że wymiana zamków w przedmiotowym lokalu i przewiezienie rzeczy B. P. znajdujących się w przedmiotowym lokalu przez jej córkę do magazynu przy ul. G. [...] w [...] miało miejsce podczas dwudniowej nieobecności B. P. w tym lokalu.
Niezwłocznie po powrocie B. P. zgłosiła te fakty Policji. Kwestii udzielonego pełnomocnictwa dotyczy prowadzone postępowanie karne. W tej sytuacji nie można skutecznie twierdzić, że przy ocenie dowodów pominięta została istota pełnomocnictwa. Dla zakwestionowania pełnomocnictwa i skutków wynikłych z udzielenia tego pełnomocnictwa B. P. zainicjowała postępowanie karne. W tych okolicznościach sprawy nie można skutecznie zarzucać, że okoliczność, iż B. P. nie złożyła oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych czynności, ma istotne znaczenie w tej sprawie. Z powyższych względów Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.
Należy podzielić ocenę Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy zebrał pełny i obszerny materiał dowodowy w tej sprawie i dokonał jego wszechstronnej oceny oraz wyczerpująco uzasadnił wydaną decyzję. Rację ma także Sąd pierwszej instancji, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący zaniechania dopuszczenia z urzędu dowodu z przesłuchania świadka - córki skarżącej na okoliczność dobrowolności opuszczenia lokalu. Nie można bowiem podzielić stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej, że na ocenę dobrowolności opuszczenia lokalu nie ma wpływu zdeponowanie przez E. P. – K. rzeczy matki w magazynie. Nadto okoliczności wymiany przez E. P. – K. zamków w przedmiotowym lokalu i wywiezienia z niego wszystkich rzeczy B. P. nie były sporne w tej sprawie. W takiej sytuacji dopuszczenie przez organ odwoławczy z urzędu dowodu z przesłuchania świadka nie znajduje uzasadnienia.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.