Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 847/11 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2011r., Nr [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzja Wójta dotyczyła odebrania koni i psów ich właścicielowi R. G. z powodu stwierdzenia – w wyniku kontroli – że dalsze przebywanie zwierząt w dotychczasowym miejscu powoduje ich cierpienie oraz grozi im śmiercią. Na podstawie tej decyzji zwierzęta zostały przekazane Pogotowiu dla Zwierząt w T. Od tego wyroku uczestnik postępowania - Stowarzyszenie "[...]" w T. wniosło skargę kasacyjną, zarzucając m.in. brak doręczenia odpisu skargi wraz z odpowiedzią na nią oraz brak zawiadomienia Stowarzyszenia o terminie rozprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie wystąpiła jedna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego w postaci pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).
Jak wynika z akt spawy zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. powiadomiono uczestników postępowania, w tym Stowarzyszenie, o skierowaniu sprawy do wyznaczenia terminu rozprawy.
Natomiast zarządzeniem z dnia 28 września 2011 r. o wyznaczeniu na dzień 4 listopada 2011r. terminu rozprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zawiadomiono pełnomocnika skarżącego R. G. oraz SKO. Nie zawiadomiono natomiast Stowarzyszenia o terminie rozprawy. Stowarzyszenie nie brało udziału w rozprawie, co wynika z protokołu rozprawy.
Z kolei zarządzeniem z dnia 17 listopada 2011 r. odpis zapadłego w sprawie wyroku z dnia 4 listopada 2011 r. doręczono z urzędu wszystkim uczestnikom postępowania, w tym Stowarzyszeniu.
Jak wynika z powyższego, Stowarzyszenie zostało pozbawione możności obrony swych praw poprzez uniemożliwienie mu udziału w rozprawie wskutek niezawiadomienia go o niej. Strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy wskutek uchybień procesowych sądu lub strony przeciwnej nie może brać udziału w istotnej części postępowania (por. orzeczenie SN z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, niepubl.; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., FSK 2405/04; Bogusław Gruszczyński, Komentarz do art. 183 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX) i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r. sygn. akt III CKN 416/98, OSNC 2000 Nr 12, poz. 220). O uchybieniu tym można mówić, gdy godzi ono w istotę procesu i stawia pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku (J.P.
Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 497 i n.). Nieważność postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona wskutek naruszenia przepisów przez sąd I instancji nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (por. np. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 419/08; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 437/05; z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05 oraz wyrok NSA o sygn. akt II GSK 1558/11). Rozpoznając tak przedstawiony zarzut stwierdzić trzeba, iż stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Podkreślić jednak również trzeba i tę okoliczność, że dla skuteczności uwzględnienia czy to na wniosek, czy też z urzędu takiej podstawy kasacji konieczne jest wniesienie kasacji przez podmiot, którego prawa naruszono, bowiem ustawodawca wprost wymaga spełnienia warunku pozbawienia strony wnoszącej kasację obrony "swych praw". Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela w pełni pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2012r. II OSK 1683/10, zgodnie z którym "
Nie można wywodzić nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., mając na uwadze interes prawny osób nie wnoszących skargi kasacyjnej, lecz może to czynić wyłącznie strona, której utrudniono realizację prawa do sądu" W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną wniosło Stowarzyszenie, a więc podmiot, który nie został zawiadomiony o terminie rozprawy i nie brał udziału w rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Uchybienie sądu ma zatem w rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie dla prawidłowego prowadzenia postępowania - w zgodzie z przepisami prawa. Niezawiadomienie strony o terminie rozprawy narusza bowiem art. 91 § 2 p.p.s.a. Działanie takie godzi ponadto w istotę przeprowadzania rozprawy z udziałem uczestników postępowania. Na rozprawie istnieje możliwość wypowiedzi uczestników postępowania odnośnie do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Stanowi ona spełnienie konstytucyjnego wymogu jawności rozpoznawania sprawy. Tym m.in. różni się orzekanie na posiedzeniu niejawnym od orzekania na rozprawie. Pozbawienie uczestnika możliwości udziału w rozprawie uniemożliwia mu zatem pełną ochronę jego praw.
W związku ze stwierdzoną nieważnością postępowania Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do wskazania przyczyny nieważności postępowania, nie badał zaś zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.