Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 497/10 oddalił skargę I.Z. i A. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego.
Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny i prawny sprawy Sąd podał, że w dniu 30 listopada 2009 r. na wniosek K. Z., najemcy lokalu przy ul. [...] we W., Prezydent W. wszczął w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) postępowanie w sprawie wymeldowania A. Z. z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. We wniosku K. Z. podała, że wnuk A. Z. wraz z żoną i dwójką dzieci mieszka przy ul. [...] we W.. Mają tam wszystkie rzeczy osobiste i koncentrują swoje sprawy życiowe. Wnuk przebywał sporadycznie w mieszkaniu przy ul. [...] do sierpnia 2009 r. A. Z. ma klucze do jej mieszkania i przychodzi raz na dwa tygodnie, jego wizyty są jednak krótkotrwałe. K. Z. poinformowała, że jest zastraszana przez wnuka i z tego powodu złożyła doniesienie do Prokuratury. Wniosła ponadto o wymeldowanie nieletniej A. Z..
Przesłuchiwani w sprawie świadkowie J.Z. oraz Ł.G. potwierdzili fakt nieprzebywania A.Z. w miejscu zameldowania na pobyt stały. Wskazali, że wraz z rodziną wyprowadził się ze spornego lokalu we wrześniu 2009 r. Wyprowadzając się, zamknął dwa zajmowane przez niego i rodzinę pokoje, do których nikt nie ma dostępu. W dniu 21 grudnia 2009 r. organ pierwszej instancji przesłuchał I.Zb., żonę A. Z., która zeznała, że córka A.Z., nie mieszka od września 2009 r. w miejscu pobytu stałego, ponieważ uniemożliwia jej to babcia – K.Z..
A. Z., zaprzeczył jakoby wyprowadził się z miejsca pobytu stałego. Poinformował, że jego żona i dzieci nie mieszkają w lokalu przy ul. [...], ponieważ nie zgadza się na to reszta rodziny. A. Z. podniósł, że przez większą część tygodnia nocuje w mieszkaniu babci, przebywa w pomieszczeniu, które zamyka na klucz. Oświadczył, że K. Z. utrudnia mu zamieszkiwanie w miejscu pobytu stałego.
Następnie organ pierwszej instancji przedstawił zeznania G. M., który stwierdził, że nie widuje A.Z. i jego rodziny od kilku miesięcy. Wcześniej spotykał wyżej wymienionego, a także słyszał dochodzące z mieszkania kłótnie. Świadek A.J. zeznała, że zgodnie z jej obserwacjami A.Z. mieszka w lokalu przy ul. [...]. Widuje go na podwórku, korytarzu lub ulicy i stąd wnioskuje, że w dalszym ciągu tam mieszka, lecz nie widuje jego żony i dzieci. P.J. oświadczył, że A. Z. z całą pewnością mieszka w miejscu pobytu stałego. Często widują się na klatce schodowej, ponadto parkuje samochód pod drzwiami wejściowymi do bloku, nie widuje żony ani dzieci A.Z..
Pismem z dnia 2 lutego 2010 r. Komisariat Policji W. poinformował, że z rozpoznania dzielnicowego wynika, że A.Z. mieszka w lokalu przy ul. [...].
W dniu 25 marca 2010 r. organ pierwszej instancji przesłuchał B.Z., która potwierdziła, że syn mieszka w lokalu przy ul. [...]. Natomiast synowa wraz z dziećmi musiała opuścić to mieszkanie z powodu konfliktu z K.Z.. Świadek A.S., pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zeznała, że bywa w mieszkaniu przy ul. [...] dwa razy w tygodniu. Podczas wizyt widziała A. Z. kilkakrotnie, lecz jego odwiedziny były krótkotrwałe. A. S. przyznała, że jej podopieczna skarży się na wnuka, a ich relacje są prawdopodobnie obciążone konfliktem rodzinnym.
Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] Prezydent W. orzekł o odmowie wymeldowania A. Z. wraz z małoletnią córką A.Z. z miejsca zameldowania na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] we W., gdyż uznał, że wymienieni nie opuścili miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K.Z., która oświadczyła, że życie A.Z. i jego rodziny od lat koncentruje się w lokalu przy ul. [...] W..
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej A.Z. oraz uchylił w części dotyczącej małoletniej A. Z. i orzekł o jej wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W..
W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, że A. Z. nie opuścił miejsca pobytu stałego, gdyż wynika to z zebranego w sprawie materiału dowodowego. W dalszym ciągu ma on klucze do drzwi wejściowych i swobodny dostęp do lokalu. Przebywa w nim w ciągu tygodnia, jest widywany przez sąsiadów, odbiera kierowaną do niego korespondencję. Z ustaleń dokonanych przez Policję wynika, że A. Z. mieszka w spornym lokalu. Organ odwoławczy uznał natomiast, że małoletnia córka A.Z. – A.Z. nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały. Zostało to potwierdzone przez wszystkich świadków przesłuchanych w toku postępowania. I. Z. również przyznała, że córka mieszka razem z nią w lokalu przy ul. [...] we W.. Powodem opuszczenia przez A. Z. miejsca zameldowania na pobyt stały, był konflikt z babcią, która nie pozwalała przebywać wnuczce w swoim mieszkaniu. Wobec powyższych faktów organ odwoławczy uznał, że dalsze utrzymywanie zameldowania A. Z. prowadziłoby do fikcji meldunkowej.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I.Z., jako reprezentująca małoletnią córkę A. i A. Z. wnieśli o jej uchylenie, w części dotyczącej małoletniej córki A. Z.. Podnieśli, że ich córka przebywa w lokalu we W. przy ul. [...]. Podali, że córka ma w nim część swoich ubrań, książek i przyborów toaletowych. Odwiedza ojca w tym mieszkaniu, czasami w nim nocuje. Nie robi tego często ze względu na negatywny stosunek K.Z. do wnuczki. I. Z. podała, że do września 2009 r. mieszkała w przedmiotowym lokalu z całą swoją rodziną, lecz pod nieobecność męża K. Z. nie wpuszczała jej do lokalu, bo nie jest w nim zameldowana, a prośbę o zameldowanie skarżącej odrzucała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, uznając że spełnione zostały przesłanki art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania A. Z. ze spornego lokalu.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie kwestią nie budzącą wątpliwości jest fakt nieprzybywania małoletniej A. Z. w miejscu jej zameldowania. Fakt ten został potwierdzony przez matkę małoletniej I. Z., która przyznała, że córka mieszka z nią w lokalu przy ul. [...] we W. i od samego początku uczęszcza do szkoły przy ul. [...]. Również ojciec małoletniej A. Z. stwierdził do protokołu, że małoletnia A. mieszka z matką, ale przychodzi do niego na weekendy. Powodem opuszczenia przez A. Z. miejsca zameldowania na pobyt stały był konflikt z babcią K. Z., która nie pozwalała przebywać wnuczce w swoim mieszkaniu, a sama dziewczynka bała się tam mieszkać. Fakt niezamieszkiwania A.Z. w przedmiotowym lokalu został również potwierdzony przez świadków przesłuchanych w toku postępowania. Powyższe okoliczności nie zostały zakwestionowane przez skarżących w skardze do sądu administracyjnego.
Sąd podniósł ponadto, że małoletnia A. Z. związała miejsce swojego stałego pobytu z lokalem przy ul. [...] we W., w którym stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe: w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, uczy się, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Świadczy o tym także to, że w pobliżu tego miejsca zostało skoncentrowane miejsce jej nauki. Sąd podkreślił, że pozostawienie rzeczy w lokalu, które nie nadają się do użytku, bądź nie są potrzebne w miejscu faktycznego przebywania osoby, nie świadczy o istnieniu jej związku z lokalem i nie stanowią ujemnej przesłanki do dokonania wymeldowania w przypadku istnienia faktów, od których ustawa uzależnia możliwość dokonania wymeldowania.
Zdaniem Sądu nie ma też znaczenia podnoszona przez stronę okoliczność, że częściowo ponosiła koszty utrzymania domu, ponieważ przesłanki, które podlegają badaniu w postępowaniu o wymeldowanie zostały zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Z punktu widzenia wskazanych przesłanek bez znaczenia pozostaje również sytuacja rodzinna, zdrowotna, materialna, czy lokalowa stron. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i potwierdza jedynie stan faktyczny, że określona osoba nie przebywa w danym lokalu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła I. Z. w imieniu małoletniej córki A. Z.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji prawidłowości decyzji organu odwoławczego o wymeldowaniu małoletniej A. Z., w sytuacji gdy z oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego i brzmienia wymienionego przepisu wynika, iż nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na wymeldowanie.
W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że niniejszej sprawie nie doszło do spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu, bowiem A. Z. nie mogła w nim przebywać jedynie sam na sam z prababcią, która wywierała na nią silną presję psychiczną. Natomiast przebywała w lokalu w obecności ojca, który podejmował działania mające na celu umożliwienie małoletniej spokojnego, dalszego zamieszkiwania w tym lokalu. Według strony skarżącej Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę faktu, że Wojewoda [...] orzekając o wymeldowaniu małoletniej błędnie ocenił stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji, przede wszystkim nie biorąc pod uwagę zeznań A. S., pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., która przyznała, że widywała tam A. Z. wraz z ojcem, a ich relacje z K. Z. są obciążone konfliktem rodzinnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. Z. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a., podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.
Zarzut naruszenia wskazanego przepisu zmierzał do wykazania, że Sąd pierwszej instancji zastosował art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podczas gdy nie zachodziły wymienione w tym przepisie przesłanki i nienależycie ocenił zebrany materiał dowodowy uznając, że jest on wystarczający do wymeldowania skarżącej.
Rozstrzygnięcie o zasadności postawionego zarzutu sprowadza się do oceny, czy zebrany materiał dowodowy był, jak uznał Sąd pierwszej instancji, wystarczający do wymeldowania A.Z.. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu tego przepisu w dacie wydania decyzji i zaskarżonego wyroku, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania wymaga ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz zbadania trwałości i dobrowolności zamiaru jego opuszczenia.
Trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu, w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności, uznaje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, lecz także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została z lokalu usunięta lub do niego niedopuszczona, lecz nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Ponadto miejscem stałego zamieszkania, o którym mowa w art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest miejsce, w którym osoba realizuje swe funkcje życiowe tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, ma rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania.
Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania A. Z. z lokalu nr [...] przy ul. [...] we W.. Wynika to wprost z przytoczonego na wstępie materiału dowodowego i nie budzi żadnych wątpliwości, że A. Z. nie przebywa w spornym lokalu, lecz mieszka wraz ze swoją matką i siostrą w innym lokalu, w którym koncentruje się jej życie, w pobliżu którego uczęszcza do szkoły. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zeznania pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej A. S. także nie potwierdzają faktu przebywania A.Z. w przedmiotowym lokalu. Z zeznań tych wynika natomiast, że będąc u podopiecznej K. Z. dwa razy w tygodniu widziała tylko raz, jak A. Z. przyszedł do lokalu z córką A. (k. 59 verte akt administracyjnych).
Stwierdzić należy, że w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji we właściwy sposób ocenił przesłanki wymeldowania określone w art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i prawidłowo zastosował ten przepis w rozpoznawanej sprawie.
Przedstawiona powyżej argumentacja prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu na podstawie art.184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku w przedmiocie wniosku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu, gdyż przepisy art.209 i art.210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art.250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art.258 – 261 p.p.s.a.