Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2004 r. sygn. akt V S.A. 2799/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzja z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...] Nr [...], którą odmówił A. J. R. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że decyzją z dnia [...] odmówił A. R. przyznania uprawnień kombatanckich, zaś decyzją z dnia 14 sierpnia 2001 r. utrzymał tę decyzję w mocy. Na skutek skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten wyrokiem z dnia 4 listopada 2001 r. sygn akt V S.A. 2698/01 uchylił decyzję Kierownika Urzędu z dnia 14 sierpnia 2001 r. przyjmując w jego motywach, że z naruszeniem przepisów Kpa przed podjęciem tej decyzji, Kierownik nie wyjaśnił wszystkich okoliczności podniesionych przez stronę, wskazując jednocześnie na konieczność jej przesłuchania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy oraz przesłuchaniu wnioskodawcy, co miało miejsce w dniu 21 maja 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw. Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w czasie wojny wnioskodawca przebywał w hitlerowskich obozach, które nie spełniają warunków określonych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 271 ze zm.). Wykazano, iż A. R. we wrześniu 1944 r. został wraz z rodzicami wywieziony z Warszawy początkowo do obozu w Pruszkowie, a następnie w okresie od 8 do 18 września 1944 r. przebywał w obozie przejściowym w Dachau (Durchgangslager Dachau). W okresie od 18 września 1944 r. do 30 kwietnia 1945 r. wnioskodawca przebywał wraz z rodzicami w obozie pracy w Munchen – Freimann. Żaden ze wskazanych obozów nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106 poz.1154).
Rozporządzenie to wydane zostało w oparciu o art. 8 ust 1 pkt 2 wskazanej ustawy o kombatantach. W Dachau był obóz koncentracyjny, który jest wymieniony w przedmiotowym rozporządzeniu, lecz wnioskodawca nie przebywał w nim, lecz w obozie przejściowym. Podstawę prawną decyzji z dnia [...] stanowił art. 127 § 3 w z zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) oraz § 2 ust 1 pkt 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
Od decyzji tej A. R. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając w niej naruszenie art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Skarżący przypominając swój pobyt z rodzicami w obozie przejściowym obozu koncentracyjnego w Dachau, a następnie w obozie pracy przymusowej w Munchen –Freimann wyjaśnił, że warunki panujące w tych obozach nie różniły się tych panujących w obozach koncentracyjnych, zaś on sam i inne osoby pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa z powodów politycznych i narodowościowych.W ocenie skarżącego obydwa obozy, w których przebywał zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał na przepis art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Nr. 153 poz. 1271 ze zm.) pozwalający rozpoznać sprawę wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego a nie rozpoznaną przed dniem 1 stycznia 2004 r.
Natomiast oceniając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji uznał, że jest ona trafna a wydana została po wszechstronnej ocenie zebranego materiału dowodowego. Wyjaśniono, iż przesłuchanie skarżącego dowiodło, że po jego wywiezieniu wraz z rodzicami we wrześniu 1944 r., znalazł się on w okresie od 8 do 18 września 1944 r. w obozie przejściowym Dachau (Durchgangslager), a następnie w przymusowym obozie pracy w Munchen – Freimann. Zeznania skarżącego znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących w aktach administracyjnych dotyczących rejestracji jego rodziców w okresie od 1944 r. do 1945 r. w 9-tym rewirze policyjnym Munchen, jak również o ubezpieczeniu emerytalnym matki w związku z pracą w Deutsche Reichsbahn. Z dokumentu P C K z dnia 30 lipca 1946 r. wynika, że matka skarżącego H. R. z synem A. (skarżącym) mającym 1,5roku powrócili z Niemiec z obozu przymusowych robót. Zdaniem Sądu jest oczywiste, że pobyt w obozach na terenie Niemiec wiązał się z poddaniem wywiezionych osób dyspozycji władz hitlerowskich oraz pobytem w skrajnie ciężkich warunkach, tym niemniej zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie za zasadne stanowiska skarżącego, że przebywał on w podobozach obozu koncentracyjnego w Dachau, o którym mowa w § 2 ust 1 pkt 5 rozporządzenia z 20 września 2001 r. a więc, że są to podobozy wymienione w ust 4 § 2 w jego pkt 14 i 56, a co za tym idzie, że są to obozy o jakich mowa art. 4 ust 1 pkt 1 pkt b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).
Jak konkludował Sąd I instancji sam fakt, że skarżący przebywał wraz z rodzicami w miejscowościach, w których znajdowały się podobozy, nie stanowi dowodu na jego pobyt w tych podobozach. Takie stanowisko jak przypomniał Sąd zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lipca 2002 r. sygn. akt III RN 48/02 opublikowanym OSNP Nr 14 poz. 327 z 2003 r. Dlatego też odmawiając zasadności wniesionej skargi oddalono ją na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył pełnomocnik A. J. R. i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – przez błędną jego wykładnię. Powołując się na tak wskazany zarzut zgłoszono wniosek uchylenia zaskarżonego wyroku i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej. W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że zdaniem skarżącego Sąd I instancji w wyroku z dnia 21 stycznia 2004 r. nie ustosunkował się oraz nie wyjaśnił wielu kwestii podnoszonych w skardze. Wskazano, iż Sąd ten nie wyjaśnił, dlaczego uznał że miejsce pobytu A. R. nie mogą być uznane za podobozy obozu koncentracyjnego w Dachau wymienione w § 2 ust 4 pkt 16 i 56 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r., a co za tym idzie obozy o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.
Natomiast popierając stanowisko wyrażone w decyzji organu Sąd nie wyjaśnił, jaki charakter miały zatem miejsca w których przebywał skarżący. Zdaniem skarżącego stwierdzenie Sądu, iż sam fakt, że skarżący przebywał wraz z rodzicami w miejscowościach, w których znajdowały się takie podobozy nie stanowi dowodu na jego pobyt w tych podobozach, jest nie do przyjęcia. Dodano także, iż stanowisko wyrażone w powołanym przez Sąd I instancji wyroku Sądu Najwyższego odnosi się do zupełnie odmiennego stanu faktycznego, gdzie nie ma mowy o podobozach. W ocenie skarżącego ani organ ani Sąd nie podjęły wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ale dokonały interpretacji zebranego materiału dowodowego na niekorzyść skarżącego, przy czym wydając kwestionowany wyrok jak podkreślono Sąd działał w oderwaniu od faktów historycznych, które miały decydujące znaczenie dla sytuacji skarżącego i w tym zakresie przedstawiono stosowną argumentację.
Zdaniem skarżącego w świetle zebranego materiału dowodowego, należało uznać, iż jest on osobą, która podlegała represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust 1 pkt 1 lit b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (.....).Sąd działając zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do państwa oddalając skargę ma obowiązek wyjaśnić wszelkie wątpliwości. Zatem jak wykazano skoro według organu oraz Sądu obóz Durchgangslager Dachau nie był podobozem obozu koncentracyjnego w Dachau w rozumieniu § 2 ust 1 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. to należało wyjaśnić, czym był ten obóz.
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi kasacyjnej A. J. R. do czasu rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym ze skargi konstytucyjnej dotyczącej zgodności z prawem przepisów § 2, 5, 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości, zarejestrowanej pod sygn. Ts. 120/04.
Następnie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. (sygn. akt OSK 636/04) Naczelny Sąd Administracyjny podjął z urzędu zawieszone postępowanie bowiem Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu w/w skardze konstytucyjnej Międzywojewódzkiej Rady Koordynacyjnej Środowisk byłych Więźniów Hitlerowskiego Obozu Potulice przy Zarządzie Okręgowym Związku Kombatantów R.P. i byłych Więźniów Politycznych w Bydgoszczy (postanowienie T.K. z dnia 15 września 2004 r.) a następnie nie uwzględnił zażalenia na to postanowienie (postanowienie T.K. z dnia 8 grudnia 2004 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów, stąd tez nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2)naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim (art. 175 § 1 – 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie przez pełnomocnika skarżącego A. J. R. oparta została o zarzut wskazany w art. 174 pkt. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. naruszenia prawa materialnego. Jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie zarzutu naruszenia prawa materialnego zastosowanego przez Sąd (porównaj wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 121/04 opublikowany ONSA i WSA Nr 1 z 2004 r poz. 11).
Pełnomocnik skarżącego wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 371 ze zm.), który statuuje, iż przepisy w/w ustawy o kombatantach stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego zaś represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Ponieważ warunkiem zastosowania powyższego przepisu jest określenie miejsc odosobnienia przez właściwy podmiot, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy o kombatantach, uczyniono to rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154).
W § 2 ust. 1 pkt 5 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów wymieniono Dachau jako obóz koncentracyjny o jakim mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach. Podobozami tego obozu koncentracyjnego zgodnie z treścią § 2 ust 4 pkt. 14 i pkt 56 tego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. są odpowiednio Dachau oraz Munchen. Przebywanie przez skarżącego w tak określonym miejscu odosobnienie pozwalałoby na przyznanie stronie uprawnień kombatanckich w trybie art. 4 ust 1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach (...). Jednakże jak wynika z lektury akt przedmiotowej sprawy skarżący nie spełnia warunków pozwalających na przyznanie mu przedmiotowych uprawnień bowiem jak trafnie przyjął Sąd I instancji żaden ze wskazanych przez skarżącego obozów nie został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
Z niespornych ustaleń, poczynionych przez Sąd I instancji wynika jednoznacznie, iż A. J. R. urodzony 12 kwietnia 1944 r. wywieziony został z Warszawy wspólnie z rodzicami we wrześniu 1944 r. początkowo do obozu w Pruszkowie a następnie w okresie od 8 do 18 września 1944 r. przebywał wraz z rodzicami w obozie przejściowym (dla pracowników cywilnych) Dachau - (Durchgangslager Dachau). Następnie rodzice skarżącego skierowani zostali do pracy w kolejowych zakładach naprawczych RAW Munchen – Freimann Deutsche Reichbahn w okresie od 18 września 1944 r. do 30 kwietnia 1945 r. Zgromadzone dowody w tym zaświadczenia Instytutu Pamięci Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów z dnia 27 listopada 2000 r. oraz Polskiego Czerwonego Krzyża Zarządu Głównego z dnia 21 lipca 1970 r. wykazują,że rodzice skarżącego wraz ze skarżącym przebywali w Monachium w Bawarii jako robotnicy cudzoziemscy i w podanym okresie byli meldowani w 9 rewirze policyjnym Monachium.Nadto będąc robotnikiem cudzoziemskim (cywilnym) zatrudnionym w RAW Deutsche Reichbahn Munchen Freimann co potwierdza zaświadczenie o zatrudnieniu H. R. (matki skarżącego) z dnia 8 listopada 1999 r. potrącano składki na rzecz niemieckiego zaopatrzenia emerytalnego oraz zatrudnieni w tej fabryce byli ubezpieczeni w Zakładowej Kolejowej Kasie Chorych Rosenheim.
Z dokumentu PCK z dnia 30 lipca 1945 r. (k – 7 akt) na, który uwagę zwrócił także Sąd I instancji wynika, iż matka skarżącego H. R. z synem A. (skarżącym) powrócili z Niemiec z obozu przymusowych robót a nie z obozu koncentracyjnego, bowiem zapis taki został wykreślony z tego zaświadczenia. Powyższe zaś świadczy o tym, iż rodzice skarżącego wraz z nim jako 5 miesięcznym dzieckiem we wrześniu 1944 r. wywiezieni zostali z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy do pracy przymusowej. Stąd też początkowo w drodze do Niemiec umieszczono ich w obozie w Pruszkowie a następnie przetransportowano do obozu przejściowego Durchgangslager Dachau w Dachau by skierować ich jako cywilnych pracowników cudzoziemskich do Monachium do pracy w kolejowych zakładach naprawczych Munchen Freimann.
Tym samym w okolicznościach tej sprawy nie można przyjąć, że skarżący wraz z rodzicami przebywał w podobozach obozu koncentracyjnego Dachau o jakich mowa w § 2 ust. 4 pkt. 14 (Dachau) i pkt. 56 (Munchen) cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w których to warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Miejscowości powyższe nie zostały także wymienione w § 5 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów gdzie mowa jest o innych miejscach odosobnienia w tym przejściowych obozach policji bezpieczeństwa a to nie pozwalało na przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, czego domagał się w toku przedmiotowego postępowania.
Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw by uznać obóz przejściowy tak jak wskazuje skarżący zlokalizowany w Dachau za podobóz obozu koncentracyjnego Dachau w sytuacji, kiedy zgodnie z § 5 powołanego wyżej rozporządzenia wymienione w nim inne miejsca odosobnienia określone jako przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania) stanowią samodzielną podstawę przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art 4 ust 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Stąd zasadnym jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie stanowiska, że sam fakt przebywania w miejscowości, w której znajdował się obóz koncentracyjny czy też podobóz takiego obozu nie rodzi domniemania, że osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnień kombatanckich podlegała represjom o jakich mowa w art. 4 ust1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).
Dlatego też wobec powyższego stanowiska nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia prawa materialnego art. 4 ust.1 pkt. 1 lit.b ustawy o kombatantach poprzez jego błędną wykładnię a to nie pozwalało Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na uwzględnienie wniesionej skargi kasacyjnej.
Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę kasacyjną.