Uzasadnienie
| Uzasadnienie |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 listopada 2008 r. sygn. akt VIII SA/Wa 305/08, po rozpoznaniu sprawy ze |
|skargi M. S. na czynność materialno-techniczną Prezydenta Miasta Radomia z dnia [...] maja 2008r. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za| |wydanie dowodu osobistego, oddalił skargę. |
|W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał następujący stan faktyczny: |
|W dniu 11 kwietnia 2008 roku M. S. złożył ponowny wniosek o zwrot pobranej kwoty w wysokości 30 zł tytułem opłaty za dowód osobisty, | |pierwszy raz złożony w piśmie z dnia 18 czerwca 2007 roku podnosząc, że opłata została nałożona bezprawnie. |
|Pismem z dnia [...] maja 2008 roku organ poinformował M. S., że podtrzymuje stanowisko co do odmowy zwrotu pobranej kwoty 30 zł za | |wydanie dowodu osobistego, z uwagi na brak podstaw prawnych do zwrotu, w świetle obowiązujących przepisów prawnych - ustawy o ewidencji| |ludności i dowodach osobistych (Dz.U z 2006 roku, nr 139, poz. 993 ze zmianami) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada| |2000 roku (Dz.U nr 105, poz. 1110). W uzasadnieniu stanowiska organ podnosił, że M. S. wnioskiem z dnia 18 czerwca 2007 roku zażądał | |zwrotu uiszczonej opłaty w wysokości 30 zł za wyrobienie nowego dowodu osobistego, gdyż pobrana kwota jest całkowicie nienależna i | |obowiązek jej uiszczenia narusza Konstytucję RP. W odpowiedzi na wniosek organ l Instancji wydał decyzję o odmowie zwrotu pobranej | |kwoty z uwagi na brak podstaw prawnych do orzeczenia o zwrocie opłaty. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na | |skutek skargi wnioskodawcy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji administracyjnych ponieważ zostały | |wydane bez podstawy prawnej. Po uprawomocnieniu się wyroku M. S. zwrócił się z pismem podtrzymującym wniosek o zwrot uiszczonej kwoty | |za wyrobienie dowodu osobistego. Zdaniem organu po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego należało uznać, że pobranie opłaty w | |wysokości 30 zł za wyrobienie dowodu nastąpiło zgodnie z art. 36a ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz § 1 | |rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydawanie dowodu osobistego. Ustawodawca nakładając | |obowiązek na obywatela wymiany książeczkowych dowodów osobistych, jednocześnie nałożył na niego obowiązek uiszczenia opłaty, ściśle | |wskazując, kto może być z niej zwolniony. Ponadto dokonanie przedmiotowej opłaty było warunkiem załatwienia sprawy-wydania dowodu | |osobistego. Brak uiszczenia opłaty skutkowałby zwrotem wniosku o wydanie dowodu osobistego. |
|W dniu 2 czerwca 2008 roku M. S. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa i wnosił o zwrot pobranej kwoty 30 złotych. W uzasadnieniu | |wniosku podtrzymywał stanowisko, że pobrana kwota była całkowicie nienależna i obowiązek jej uiszczenia narusza Konstytucję RP. Z tego | |też względu, wobec naruszenia prawa wezwanie stało się konieczne i zasadne. |
|Organ w dniu 16 czerwca 2008 roku w odpowiedzi na wniosek z dnia 2 czerwca 2008 roku dotyczący usunięcia naruszenia prawa i zwrotu | |pobranej kwoty 30 zł tytułem opłaty za wydanie dowodu osobistego, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. |
|Skargę na czynność Prezydenta Miasta Radomia z zakresu administracji publicznej z dnia [...] maja 2008 roku, tj. odmowę zwrotu pobranej| |kwoty 30 zł tytułem opłaty za wydanie dowodu osobistego złożył M. S.. Zaskarżonej czynności zarzucał naruszenie przepisów prawa | |materialnego, tj. przepisów art. 2, art. 32, art. 92 ust.1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez odmowę zwrotu | |pobranej kwoty w wysokości 30 złotych tytułem opłaty za wydanie dowodu osobistego. W związku z powyższym wnosił o: | |1) uwzględnienie skargi i stwierdzenie bezskuteczności czynności, |
|2) zasądzenie od organów kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podnosił, że zgodnie | |z art.2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. A | |zatem ma ona zabezpieczać wpływ obywateli na władzę państwową i ich udział w podejmowaniu decyzji państwowych. Wynika stąd także zasada| |poszanowania wolności i praw jednostki. Przepis art.1 ust. 3 ustawy z 12 września 2002 roku zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o | |ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej(Dz.U nr 183, poz. 1522) w związku z art. 36a ust.1 | |ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 | |listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego w sposób drastyczny ingeruje w sferę praw i wolności obywateli, a | |więc także w sferę wolności i praw skarżącego.
Zdaniem skarżącego przenoszenie kosztów wymiany "książeczkowych" dowodów osobistych na | |obywateli jest niczym nieuzasadnione. Ustawodawca nie wskazał żadnych powodów, ani okoliczności, które wymagałyby takiej | |regulacji. Koszty zmiany formy(postaci) dokumentu, jakim jest dowód osobisty w żadnej mierze nie powinny obciążać obywateli. Skarżący | |wskazywał, że § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego wymienia | |kategorie osób, które są z opłaty zwolnione. Nie pobiera się opłaty m.in. od osób ubiegających się o wymianę dowodu osobistego z | |powodu jego wady technicznej lub sporządzonego niezgodnie z danymi zawartymi we wniosku. Jego zdaniem " wada techniczna" jest | |okolicznością podobnego rodzaju, jak wymiana spowodowana tylko i wyłącznie zmianą formy dokumentu - a zatem okolicznością | |również niezawinioną przez obywatela lub osobę trzecią.
Dotychczasowy dowód osobisty skarżącego nie był zniszczony i | |z łatwością można było ustalić tożsamość posiadacza. Nie było zatem żadnej obiektywnej przyczyny aby ten dokument wymieniać. Skarżący | |podnosił, że w tej sprawie istotna jest korelacja zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP z zasadą sprawiedliwości. | |Powoływał się na stanowisko w tym zakresie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 marca 2000 roku K 40/04, OTK -A | |2007/3/33. Podnosił, że obie zasady w znacznym stopniu nakładają się na siebie. Zasada sprawiedliwości społecznej nakazuje w | |szczególności równe traktowanie podmiotów prawa charakteryzujących się daną istotną cechą, a różnicowanie podmiotów prawa jest | |dopuszczalne na gruncie zasady równości, jeżeli służy realizacji sprawiedliwości społecznej. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że | |zróżnicowanie niesprawiedliwe jest zakazane.
W ocenie skarżącego takie niesprawiedliwe zróżnicowanie zachodzi w sprawie niniejszej. Z | |powodu narzuconego przez państwo obowiązku wymiany dowodów osobistych wydanych przed dniem 1 stycznia 2001 roku, sytuacja skarżącego | |jest gorsza od sytuacji innej grupy obywateli tj. osób na których nie ciąży ustawowy obowiązek wymiany dowodu osobistego. Wykazane | |różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów prawa jest niczym nieuzasadnione. Nadto skarżący podnosił, że wysokość opłaty za wydanie dowodu| |osobistego, czyli kwota 30 zł, z całą pewnością nie stanowi równowartości kosztów jego wydania. Z tego względu § 1 rozporządzenia Rady | |Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 36a ust.1| |i 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Niezgodność tego rozporządzenia z ustawą polega na tym, że przez zawyżenie | |wysokości opłaty wykracza poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie.
Organ wydający rozporządzenie nie był umocowany do działania | |poza granicami upoważnienia. Tym samym przepis, który ustala wysokość opłaty za wydanie dowodu osobistego na kwotę 30 zł jest niezgodny| |z art. 92 ust.1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonywania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ | |wydający rozporządzenie uprawnień ustawodawcy. Skarżący w tym zakresie przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 | |roku, sygn. akt U 6/04. Skarżący zauważył również, że opłaty publiczne pobierane są zawsze w związku z określonym, konkretnym | |działaniem organów państwa(samorządu terytorialnego). Jeżeli opłata pobierana jest w wysokości usługi - może zawierać pewne cechy | |ceny, jeżeli zaś jest świadczeniem pobieranym w wysokości znacznie wyższej niż wartość faktycznie świadczonej usługi - nabywa cechy | |podatku.
Skarżący ocenia, że opłata w wysokości 30 zł nie pozostaje w związku z rzeczywistymi kosztami świadczonej usługi, a tym samym | |naruszony został przepis art. 217 Konstytucji RP. Opłata za wydanie dowodu osobistego w wysokości ustalonej przez organ wydający akt | |wykonawczy stanowi nową daninę publiczną, co narusza postanowienia art. 217 Konstytucji, zgodnie z którym tego rodzaju daniny mogą być | |nakładane tylko ustawą. Z uwagi na fakt, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej, jej przepisy stosuje się bezpośrednio,| |wspomniane regulacje prawne niższego rzędu, nakładające na skarżącego obowiązek uiszczenia kwoty w wysokości 30 zł za wydanie dowodu | |osobistego nie powinny znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona. |
|Sąd wskazał, że zakresem badania przy rozpoznaniu skargi była objęta legalność działania organów administracji publicznej w zakresie | |czynności odmowy zwrotu pobranej kwoty 30 zł tytułem opłaty za wydanie dowodu osobistego. Przedmiotem tego postępowania był wniosek o | |zwrot dokonanej opłaty za wydanie dowodu osobistego w kwocie 30 zł. Obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty wynika z art. 36a ust.1 | |ustawy oraz z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz.U nr 105, | |poz.1110 ze zmianami). Osoba, która wnosi o wydanie dowodu osobistego obowiązana jest zatem do uiszczenia opłat za wydanie tego | |dokumentu. Uiszczenie tej opłaty jest warunkiem załatwienia sprawy administracyjnej- wydania dowodu osobistego. Brak uiszczenia opłaty | |będzie skutkował zwrotem wniosku o wydanie dowodu osobistego, zgodnie z art. 261 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks | |postępowania administracyjnego(Dz.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zmianami) dalej jako k.p.a. Uiszczenie opłaty za wydanie dowodu | |osobistego jest wykonaniem przez stronę obowiązku wynikającego z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, o którym organ nie | |rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej.
Skierowanie żądania zwrotu uiszczonej opłaty za wydanie dowodu osobistego powoduje | |konieczność odniesienia się przez organ do takiego obowiązku w formie aktu lub czynności, które strona może poddać kontroli sądu | |administracyjnego. |
|Odnosząc się do podnoszonego zarzutu niekonstytucyjności przepisów art. 1 ust.3 ustawy z dnia 12 września 2002 roku zmieniającej ustawę| |o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarcze (Dz.U nr 183, poz. 1522), art. 36a | |ust.1 ustawy i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego w zakresie | |obowiązku ponoszenia przez obywateli kosztów wymiany dowodów osobistych z dokumentów papierowych na plastikowe, Sąd wskazał, że w | |sprawowaniu swojego urzędu jest związany Konstytucją i ustawami. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego(| |por. wyroki w sprawach o sygn. akt P 12/98, P 8/99, p 8/00, U 4/97, Sk 19/99), a zwłaszcza wyroku pełnego składu Trybunału | |Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 roku, sygn. akt P 4/99)- w żadnym wypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów | |ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji.
To podstawowe stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego oznacza | |przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego | |ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa, jako że tryb kontroli został jednoznacznie ukształtowany przez | |samą ustawę zasadniczą. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału | |Konstytucyjnego. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie | |sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie przysługuje moc obowiązująca(por. wyroki| |Sądu Najwyższego z 30.10. 2002 r, sygn. akt V CKN 1456/00, z dnia 23.08.1994 r, sygn. akt l PRN 53/94, OSNPiUS 1994, nr 11, poz. 179, | |wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12.07.2006 r, sygn. akt II OSK 548/06, LEX nr 275509).
Niezależnie od | |powyższego w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie można zgodzić się ze skarżącym iż przywołane przepisy ustawowe | |nakładające obowiązek wymiany dowodów osobistych i obowiązek ponoszenia opłat w tym zakresie przez obywateli, w tym skarżącego, są | |sprzeczne z przepisami art.2 i art.32, art.92 ust.1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązek wymiany dowodów | |osobistych wydanych przed 1 stycznia 2001 roku, został wprowadzony ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 roku o zmianie ustawy o ewidencji | |ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz.U nr113, poz. 733).
Sąd zauważył, że w ramach programu | |akcesyjnego przed wstąpieniem do Unii Europejskiej Polska była zobowiązana dostosowywać przepisy prawa do wymagań prawa europejskiego. | |W związku z tym, że dowód osobisty miał stać się dokumentem podróży uprawniającym do przemieszczania w państwach Unii Europejskiej, | |więc dokument ten musiał spełniać wymogi dotyczące zabezpieczeń i danych zawartych w tych dokumentach. Obowiązujące rozporządzenie | |Rady(WE) nr 2252/2004 z 13 grudnia 2004 roku w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biometrycznych w paszportach i | |dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie(Dz. U. UE. L.04.385.1) wprowadza harmonizacje zabezpieczeń oraz włączenie | |zabezpieczeń biometrycznych. Wydane przed 1 stycznia 2001 roku dokumenty- dowody osobiste, norm w tym zakresie nie spełniały. | |Oczywistym jest, że proces ten musiał być rozciągnięty na dłuższy okres i musiał zacząć się jeszcze przed formalnym wstąpieniem Polski | |do Unii Europejskiej.
Tak więc zmiana przepisów w tym zakresie i co za tym idzie dokumentów, były związane z dostosowywaniem prawa | |polskiego do wymagań prawa europejskiego. W ocenie Sądu wyrażona przepisem art. 2 Konstytucji RP zasada sprawiedliwości społecznej nie | |zawiera bezpośrednich gwarancji dla określonych praw lub wolności jakie miałyby podlegać ochronie. Na gruncie tego przepisu można | |wskazać szczególne prawo podlegające ochronie, jakim jest prawo do sprawiedliwego traktowania, jeśli zarazem jest ono odnoszone do | |sfery stosunków objętych gwarancjami konstytucyjnymi. Nie może być zatem zasada sprawiedliwości społecznej rozumiana jako podstawa do | |ustalenia określonego modelu stosunków społecznych czy ekonomicznych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22.06.1999r, K 5/99, OTK | |ZU nr 5/1999, poz.100).
Jednocześnie jednak zasada określa pewne minimalne, progowe kryteria rozwiązań prawnych, które powinny być | |respektowane przez ustawodawcę przy regulacji określonej sfery stosunków społecznych wkraczających w sferę interesów jednostki. Zasada | |ta pozostaje w ścisłym związku z zasadą równości określoną w art. 32 Konstytucji RP. Wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, że " | |zróżnicowanie podmiotów prawa jest dopuszczalne na gruncie zasady równości, |
|jeżeli jest zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej"(orzeczenie z 3.09.1996 r, |
|sygn. akt K. 10/96, OTK ZU nr 4/1996, poz. 33,s. 280-281, wyroki z 6.05.1998 r, sygn. akt K 37/97, OTK ZU nr 3/1998,poz. 33, s. 200; z | |24.02. 1999 r, syg. akt SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, póz. 24). O ile więc zasada równości nakazuje jednakowe |
|traktowanie wszystkich podmiotów wyróżnionych według cechy prawnie relewantnej |
|w danej sferze stosunków, o tyle zasada z art. 2 Konstytucji pozwala odpowiedzieć |
|na pytanie, czy zastosowanie danej cechy, czy też danego kryterium wyodrębniania |
|określonej kategorii podmiotów odpowiada względom sprawiedliwości, a więc czy nie jest arbitralne i czy odpowiada standardom państwa | |prawnego(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12.12.2001 r, sygn. akt SK 26/01, OTK 2001/8/258, wyroki Naczelnego Sądu | |Administracyjnego z 8.02.2005 r, sygn. akt OSK 1105/04, LEX nr 171186; z 14.03.2006 r, sygn. akt OSK 1105/04, LEXnr 198281). | |W ocenie Sądu I instancji nie sposób podzielić argumentacji skarżącego iż doszło do niesprawiedliwego zróżnicowania z powodu tego, iż | |został nałożony na niego obowiązek wymiany dowodu osobistego z książeczkowego na plastikowy, a osoby osiągające pełnoletniość po 2001 | |roku i pierwszy raz wyrabiające dowód osobisty nie muszą tego robić. O naruszeniu zasady równości wobec prawa można mówić gdy w | |sytuacji tożsamej różnicuje się prawa jednostki. Ustawodawca ma prawo kreować określone rozwiązania prawne, oczywiście z poszanowaniem | |zasad wynikających z ustawy zasadniczej.
W niniejszej sprawie nie można stwierdzić iż sytuacja prawna skarżącego jest odmiennie | |uregulowana niż osób, którym wydano dowody osobiste przed 2001 rokiem. Sąd wskazał także, że nie można zgodzić się ze skarżącym, iż § 1| |rozporządzenia w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego narusza zarówno art. 97 ust.1, jak i art. 217 Konstytucji RP. Przepis art.| |97 ust.1 Konstytucji stanowi, że rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego | |upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i | |zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Przepis art. 36a ustawy o ewidencji ludności i dowodach | |osobistych upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia gdzie zostanie określona wysokość opłaty za wydanie dowodu osobistego, | |tryb jej uiszczania oraz warunki i zakres stosowania ulg i zwolnień od tej opłaty.
Przepis art. 217 Konstytucji RP stanowi, że | |nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad | |przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Sąd rozpoznający sprawę nie | |znalazł również powodów do skorzystania z instytucji określonej w art.193 Konstytucji RP i przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi | |Konstytucyjnemu. |
|Sąd uznał, że podnoszony przez skarżącego zarzut, iż wysokość opłaty za wydanie dowodu osobistego w kwocie 30 zł, określona w § 1 | |rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 2000 roku, nie jest adekwatna do kosztów jego wytworzenia, a tym samym pozostaje w | |sprzeczności z przepisem 97 ust.1 Konstytucji nie zasługuje na uwzględnienie. Stawiany zarzut nie został w żaden sposób wykazany i nie | |wiadomo na podstawie jakich wyliczeń skarżący stawia tego typu zarzut. Opłata powyższa stanowi koszt wydania dokumentu i jest pobierana| |w związku z wyraźnie wskazaną usługą za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego. W | |ramach delegacji ustawowej organ ustalił wysokość tej opłaty, kierując się tylko kosztem jego wydania.
W ocenie Sądu nie sposób zgodzić| |się ze skarżącym również, że wysokość opłaty za wydanie dowodu osobistego jest nową daniną publiczną i jako taka winna być ustalona w | |drodze ustawy. Ustalenie tej opłaty w trybie rozporządzenia naruszyło przepis art. 217 Konstytucji. W ocenie sądu opłata za wydanie | |dowodu osobistego nie ma cech podatku bądź innych danin publicznych. W świetle przepisu art. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku | |Ordynacja podatkowa(Dz.U z 2005 roku, nr 8, poz.60 ze zm.) podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne | |świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Definicji daniny | |publicznej należy poszukiwać w art. 3 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych(Dz.U z 2003 roku, nr | |15, poz. 148), który stanowi, że dochodami publicznymi są: daniny publiczne, do których zalicza się podatki oraz inne świadczenia | |pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek zaliczanych do | |sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw.
W ocenie sądu uiszczona przez skarżącego opłata nie nosi cech wyżej | |zdefiniowanych świadczeń. Opłaty nie mogą zostać zaliczone do podatków, ani do Innych świadczeń pieniężnych i z tego względu opłatę za | |wydanie dowodu osobistego nie można uznać za podatek ani daninę publiczną w rozumieniu art. 217 Konstytucji RP(por. wyrok Trybunału | |Konstytucyjnego z 6 maja 2003 roku, P 21/01; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2005 roku, OSK 1131/04, LEX nr 189013).| |W ocenie Sądu organ pobierając opłatę za dowód osobisty w wysokości 30 zł działał w ramach obowiązujących przepisów prawnych, które w | |ocenie Sądu nie naruszały uregulowań ustawy zasadniczej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie- na podstawie art. | |151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. |
|Pełnomocnik M. S. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na naruszeniu przepisów prawa | |materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj: |
|- art. 2, art. 32, art. 92 ust. l i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. l ust. 3 ustawy z dnia 12 września 2002 r.| |zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz.U. nr 183, | |poz. 1522) w związku z art. 36a ust. l ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr | |139, poz. 993 ze zm.) w związku z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu | |osobistego (Dz.U. 105, poz. 1110) |
|polegające na zastosowaniu niezgodnych z Konstytucją wskazanych powyżej przepisów ustawowych i wykonawczych jako podstawy | |materialnoprawnej zaskarżonego orzeczenia; tym samym niesłusznie uznano za dopuszczalne pobranie kwoty 30 zł tytułem opłaty za wydanie | |dowodu osobistego w związku z obowiązkiem jego wymiany, co jest skutkiem błędnej wykładni uregulowań ustawy zasadniczej. | |Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i zasądzenie od organu kosztów postępowania | |według norm przepisanych. |
|Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |
|Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze | |zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność | |postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd | |Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. |
|Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. |
|Zarzuty skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie stanowią powielenie skargi skierowanej do Sądu I instancji i były przedmiotem wnikliwej | |oceny tego Sądu w zaskarżonym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się do podniesionych przez skarżącego zarzutów w sposób | |szczegółowy, przytaczając bogate orzecznictwo zarówno Trybunału Konstytucyjnego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące | |podstawowych zasad konstytucyjnych. Ze stanowiskiem Sądu I instancji należy się zgodzić. |
|Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał w pełni prawidłowej wykładni art. 36a ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i | |dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), który w dacie wydawania zaskarżonego aktu stanowił, że | |dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość kosztów jego wydania. Obowiązek uiszczenia opłaty | |został nałożony ustawą. W art. 36a ust. 3 powołana ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych przyznała Radzie Ministrów | |delegację ustawową do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłaty za wydanie dowodu osobistego, trybu jej uiszczenia oraz | |warunków i zakresu stosowania ulg i zwolnień od tej opłaty. W wykonaniu tej delegacji zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z 30| |listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. Nr 105, poz. 1110 ze zm.). § 1 tego rozporządzenia stanowi, | |że za wydanie dowodu osobistego pobiera się opłatę w wysokości 30 zł. |
|Obowiązek uiszczenia opłaty został określony ustawą. Ustawa określiła szczegółowo zakres upoważnienia (art. 92 ust. 1 Konstytucji | |Rzeczypospolitej Polskiej). Powołane rozporządzenie zostało wydane w granicach przyznanej delegacji, która obejmowała regulację | |warunków i sposobu wnoszenia opłaty. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, | |podstawą do ponoszenia opłat jest ustawa. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W | |wyroku z 17 stycznia 2006 r. sygn. akt 6/04, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że "opłata charakteryzuje się cechami podobnymi do | |podatku, z tym że w przeciwieństwie do podatków, jest świadczeniem ekwiwalentnym. W literaturze przedmiotu (zob. B. Brzeziński, Prawo | |podatkowe - zarys wykładu, Toruń 1995, s.
- 20) wskazano, że opłata, podobnie jak podatek, jest świadczeniem pieniężnym, ogólnym, |
|bezzwrotnym, przymusowym; cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jednak jej odpłatność (podatek jest świadczeniem | |nieodpłatnym), tzn. że w zamian za opłatę podmiot ją uiszczający ma prawo żądać usługi, towaru lub działania ze strony organu | |publicznego. Opłaty pobierane są bowiem w związku z wyraźnie wskazanymi usługami i czynnościami organów państwowych lub samorządowych, | |dokonywanymi w interesie konkretnych podmiotów. Stanowią zatem swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia | |oferowanego przez podmiot prawa publicznego. W klasycznej postaci opłaty odznaczają się pełną ekwiwalentnością. Oznacza to, że wartość | |świadczenia administracyjnego odpowiada wysokości pobranej opłaty, co odróżnia je od podatków i innych danin publicznych. Opłaty | |publiczne pobierane są zawsze w związku z określonym, konkretnym działaniem organów państwa (samorządu terytorialnego).
Jeżeli opłata | |pobierana jest w wysokości usługi - może zawierać pewne cechy ceny, jeżeli zaś jest świadczeniem pobieranym w wysokości znacznie | |wyższej niż wartość faktycznie świadczonej usługi - nabywa cechy podatku. W przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego podwyższenie opłaty | |za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, niepozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 | |Konstytucji. Takie rozwiązanie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. | |Opłata ta, w części wynikającej z jej podwyższenia stanowi bowiem nową daninę publiczną, co narusza postanowienia art. 217 Konstytucji,| |zgodnie z którym tego rodzaju daniny mogą być nakładane tylko ustawą na co Trybunał Konstytucyjny wskazywał w swoim dotychczasowym | |orzecznictwie (zob. w szczególności uzasadnienie wyroku z 9 września 2004 r., sygn. K 2/03, OTK ZU-A 2004, nr 8, poz. 83).
Zaskarżony | |przez Rzecznika Praw Obywatelskich § 1 ust. 1 rozporządzenia jest zatem niezgodny z art. 217 Konstytucji, gdyż ustanowiona w nim opłata| |stanowi - ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym". | |Takiego zarzutu co do wyznaczenia opłaty z tytułu wymiany (wydania) dowodu osobistego skutecznie postawić nie można. Wskazuje na to | |wysokość opłaty, do uiszczenia której zobowiązany był skarżący. Opłata ta w kwocie 30 zł w pełni odpowiada równowartości kosztów | |wydania nowego dowodu osobistego, a skarżący swoich twierdzeń dotyczących zawyżenia jej wysokości nie poparł żadnymi dowodami. | |Obowiązek wymiany dowodów osobistych wydanych przed dniem 1 stycznia 2001 r. wprowadziła ustawa z dnia 12 września 2002 r. zmieniająca | |ustawę o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz.U.02.183.1522), a | |przepis zawierający ten obowiązek (art. 2 ust.2 tej ustawy) zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2003 r. Obowiązek wymiany dowodu został | |nałożony na wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej i pozostaje w ich indywidualnym interesie z uwagi na fakt, że z dniem 31 | |grudnia 2007 r. dotychczasowe dowody tracą ważność. |
|Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji przedstawionych w skardze, podnieść należy że wprawdzie wymiana | |dowodów następuje w wykonaniu obowiązku nałożonego na obywateli przez Państwo, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego | |obowiązek ten mieści się w ramach ingerencji dopuszczalnej i zakreślonej ramami wyznaczonymi przez Konstytucję RP. Państwo jako suweren| |jest bowiem uprawnione do nakładania na obywateli obowiązków uzasadnionych racjonalną potrzebą, przy czym warto mieć na uwadze fakt, że| |opłata za wydanie dowodu osobistego stanowi jedynie równowartość kosztów jego wydania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na skutek | |wstąpienia Polski do Unii Europejskiej powstała konieczność dostosowania prawa krajowego do prawa wspólnotowego, a co za tym idzie do | |wycofania z obrotu aktów prawnych niezgodnych z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego.
Aktualnie dowód osobisty jest dokumentem | |stwierdzającym tożsamość osoby, poświadczającym obywatelstwo polskie oraz uprawniającym obywateli polskich do przekraczania granic | |państw członkowskich Unii Europejskiej oraz państw nie będących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele | |mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami | |członkowskimi, uznając ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granicy. Wobec faktu, że powyższe uprawnienia wynikają z | |przynależności do Unii Europejskiej, dokument uprawniający do korzystania z tych przywilejów musi również pozostawać w zgodzie z | |przepisami wspólnotowymi. |
|Dodać należy, że bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej skargi pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność dotycząca uchwalenia| |nowelizacji ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która z dniem 1 stycznia 2010 r. uchyliła przepis art. 36a tej ustawy. | |Przedmiotem oceny Sądu jest bowiem wyrok Sądu I instancji z dnia 19 listopada 2008r. wydany na skutek skargi na czynność Prezydenta | |Miasta Radomia z zakresu administracji publicznej z dnia [...] maja 2008r. Oceny legalności tej czynności dokonuje się biorąc pod uwagę| |stan faktyczny i prawny z daty jej dokonania. |
|W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 184 powołanej ustawy - | |Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. |