Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 768/14, odrzucił skargę J. W. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego.
Ww. postanowienie Sądu zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym [...] listopada 2014 r.) J. W. złożył za pośrednictwem Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku do WSA w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] października 2014 r., nr [...] uchylające postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Puckim z dnia [...] maja 2014 r. oraz nakładające na skarżącego grzywnę w wysokości 5 000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki domku letniskowego drewnianej konstrukcji oraz ustępu określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z dnia 25 listopada 2014 r. skarżący wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia w sprawie uiszczenia wpisu sądowego został doręczony skarżącemu w dniu 3 grudnia 2014 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 10 akt sądowych). Skarżący uiścił wpis w dniu 15 grudnia 2014 r.
Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gdańsku odrzucił skargę J. W. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) w zw. z § 3 tego artykułu, z których to wynikało, że nieopłacona skarga podlega odrzuceniu, jeżeli w terminie wskazanym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału wzywającym skarżącego do uiszczenia wpisu wpis ten nie zostanie uiszczony.
Sąd wskazał, że termin do uiszczenia brakującego wpisu upływał w dniu 10 grudnia 2014 r., zaś skarżący dokonał zapłaty dopiero w dniu 15 grudnia 2014 r., a więc po upływie zakreślonego terminu. W związku z tym na mocy art. 85 P.p.s.a. Sąd uznał dokonany po terminie wpis za bezskuteczny i skargę odrzucił, zwracając skarżącemu dokonany po terminie wpis w kwocie 100 zł zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Skarżący w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. (data nadania w UP [...] stycznia 2014 r.) wniósł na ww. postanowienie skargę kasacyjną wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku.
Formułując zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 174 pkt 2 P.p.s.a., Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nierozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zamieszczonego w uzasadnieniu skargi, a w konsekwencji przez błędne zastosowanie art. 220 § 3 P.p.s..a. i uznanie, że skarżący w terminie nie usunął braków fiskalnych skargi, a w efekcie odrzucenie skargi.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że procesowanie Sądu I instancji co do kwestii spóźnionego uiszczenia wpisu sądowego było co najmniej przedwczesne z uwagi na fakt, iż w skardze skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W akapicie 3 skargi skarżący opisał sytuację majątkową swojej rodziny, wskazując, że jest jej jedynym żywicielem. Z uwagi na brak formalnych wymogów co do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poza koniecznością złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym (na urzędowym formularzu), jak stanowi art. 252 § 1 P.p.s.a., jego wniosek powinien zostać rozpoznany zgodnie z jego intencją zawartą w treści skargi. Jego zdaniem gdyby Sąd I instancji prawidłowo zbadał treść skargi, wszcząłby postępowanie incydentalne w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Wskazał, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przed upływem terminu do uiszczenia opłaty powoduje, ze termin ten zostaje przerwany i nie rozpoczyna biegu do czasu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem skarżącego nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu przed rozpoznaniem wniesionego w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tytułem wpisu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od chwili jego wniesienia. Skarżący stwierdził, że w świetle przytoczonych okoliczności zachodzi konieczność ponownego przeanalizowania przez Sąd uzasadnienia skargi i wezwanie skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym na urzędowym formularzu, a następnie wydanie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie istota skargi sprowadza się do ustalenia, czy opisanie sytuacji rodzinnej skarżącego w skardze do sądu administracyjnego, w szczególności stanu zdrowia członków jego rodziny oraz wskazanie na trudną sytuację materialną tej rodziny z uwagi na niskie dochody skarżącego, które jednocześnie są jedynym źródłem utrzymania jego rodziny, można poczytać za wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (§ 2).
Z powyższych regulacji wynika, że postępowanie incydentalne w sprawie przyznania prawa pomocy wszczyna się wyłącznie na wniosek zainteresowanej udzieleniem tej pomocy stronie. Sąd mając nawet wiedzę o sytuacji strony nie może wszcząć tego postępowania z urzędu. Istotnym składnikiem takiego wniosku jest oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek ten musi przybrać określoną przepisami formę w postaci ustalonego formularza urzędowego według wzoru, który w drodze rozporządzenia ustala Rada Ministrów (art. 256 pkt 1 P.p.s.a.). Wzory takich formularzy w dwóch odrębnych wersjach dla osób fizycznych oraz dla osób prawnych (jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) zostały zawarte w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
Wbrew temu co twierdzi skarżący wniosek ma więc określoną formę – formę urzędowego formularza, którego treść określona została odrębnymi przepisami.
Niezachowanie tej formy powoduje, pozostawienie wniosku bez rozpoznania stosownie do art. 257 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.
Konieczność zachowania szczególnej formy wniosku o przyznanie prawa pomocy potwierdza pogląd prezentowany w orzecznictwie. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 kwietnia 2008 r., I OPS 1/08, NSA stwierdził, że `niezachowanie określonego w art. 252 § 2 P.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (zob. też L. Kaligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym – zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 70).
Zatem złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym w innej postaci niż na urzędowym formularzu jest traktowane jako brak formalny pisma, który należy usunąć na wezwanie sądu. W przeciwnym razie wniosek nie zostanie rozpoznany.
Przenosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy należy uznać, że informacja o stanie zdrowia rodziny skarżącego i trudnej sytuacji materialnej tej rodziny z uwagi na niskie dochody skarżącego będące jednocześnie jedynym źródłem utrzymania rodziny zawarte w skardze nie spełniają wymogów jakie przepisy stawiają wnioskowi o przyznanie prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że informacja ta nie została złożona na urzędowym formularzu. Nadto stwierdzić należy, że z treści użytych w skardze sformułowań nie wynika, iż skarżący składa wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Żądanie wniosku w żaden sposób nie zostało określone. Z kontekstu wypowiedzi skarżącego wynika natomiast, że podane informacje miały posłużyć jako uzasadnienie dla niepodejmowania czynności związanych z nakazem rozbiórki obiektu budowlanego przeznaczonego do rozbiórki.
Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że twierdzenia skarżącego o złożonym w sprawie wniosku o udzielenie prawa pomocy są bezzasadne. Tym samym Sąd I instancji nie miał podstaw do wszczęcia postępowania incydentalnego w tym zakresie. To z kolei wiązało się z koniecznością wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, co uczyniono zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 25 listopada 2014 r., doręczonym skarżącemu w dniu 3 grudnia 2014 r. (k. 10). Nie uiszczenie wpisu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania tj. do 10 grudnia 2014 r. skutkować musiało zgodnie z art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. odrzuceniem skargi przez Sąd I instancji.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.