Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie sygn. II SA/Go 448/05 wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. na skutek skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. w przedmiocie wymeldowania uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2004 r. orzekają o wymeldowaniu H. G. z pobytu stałego z lokalu przy ul. Ł. W uzasadnieniu decyzji organy przedstawiły następujące okoliczności faktyczne i prawne:
G. G. i H. G. zawarli związek małżeński w dniu 20 maja 1972 r., a dnia 6 czerwca 1973 r. H. G. został zameldowany na pobyt stały w lokalu przy ul. Ł. w G., w którym mieszkała G. G., P. G. i E. N. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy w G. rozwiązał ich małżeństwo, przy czym Sąd Apelacyjny w P. w wyniku apelacji H. G. przyznał mu wyłączne korzystanie z najmniejszego pokoju w mieszkaniu z prawem do współkorzystania z pomieszczeń wspólnych. Jeszcze przed orzeczeniem rozwodu w 1998 r. H. G. opuścił sporny lokal, zabrał swoje rzeczy i jego miejsce pobytu nie było znane.
W postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie wszczętym wnioskiem G. G. prawa H. G. reprezentował kurator ustanowiony przez Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 13 lutego 2004 r. (sygn. akt [...]). Organy obu instancji oceniły, że ustalone okoliczności faktyczne wskazują, że przesłanki wymeldowania o jakich mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87 poz. 960) zostały spełnione bowiem H. G. opuścił miejsce stałego pobytu, nie przebywa w nim co najmniej od 6 miesięcy i nowego miejsca pobytu nie można ustalić.
Ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego, ma ścisły związek z faktem przebywania i nie jest uzależniona od tytułu prawnego do lokalu. Zameldowanie H. G. w lokalu, w którym nie przebywa byłoby niezgodne z obowiązującym prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. G. zarzucił, że organy orzekające o jego wymeldowaniu ze spornego lokalu nie rozpatrzyły wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności tego, że nie opuścił on mieszkania dobrowolnie, że został zmuszony do jego opuszczenia przez byłą żonę a jego starania o powrót do lokalu nie dały rezultatu, gdyż małżonka nie respektuje wyroku sądu, przyznającego mu prawo do zamieszkiwania w jednym pokoju. Podał, że przed Sądem Rejonowym toczą się postępowania o jego eksmisję z lokalu, o podział majątku wspólnego i w aktach tych spraw był wskazany jego adres do doręczeń i ustanowienie kuratora w sprawie o wymeldowanie nie było właściwe. Oba postępowania nie zakończyły się.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności decyzji o wymeldowaniu wskazał, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a jest to niezbędna przesłanka wymeldowania. Stanowiska stron są skrajnie odmienne w tym zakresie i w ocenie Sądu G. G. nie wykazała, że opuszczenie lokalu było dobrowolne, zaś organ choć winien był domagać się od niej takich dowodów zwłaszcza, że w sprawie rozwodowej ustalono okoliczności wskazujące na trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, a także okoliczności opuszczenia przez H. G. miejsca wspólnego zamieszkania małżonków – tego nie uczynił. Dobrowolność opuszczenia mieszkania budzi wątpliwości zdaniem Sądu, skoro sąd w orzeczeniu rozwodowym przyznał mu prawo korzystania z jednego pokoju. Ta okoliczność w ocenie Sądu może oznaczać, że chce nadal mieszkać w spornym lokalu i że nie opuścił go dobrowolnie zwłaszcza, że podejmował działania zmierzające do wyegzekwowania prawa do korzystania z mieszkania.
W konsekwencji Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa bowiem nie zebrały i nie rozpatrzyły całego dostępnego materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła G. G. reprezentowana przez radcę prawnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organy z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia przez H. G. lokalu mieszkalnego przy u. Ł. w G. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Sąd błędnie ocenił zebrane w sprawie dowody uznając, że nie wynika z nich, że H. G. dobrowolnie i na trwałe opuścił sporny lokal. Skarżąca podnosi, że kwestionowana przez Sąd dobrowolność opuszczenia mieszkania wynika nie tylko z jej zeznań i członków rodziny, ale także z zeznań sąsiadów, z wywiadu policyjnego i bezskuteczności działań podjętych przez H. G. w toku procesu rozwodowego w celu uzyskania prawa do korzystania z lokalu (komornik umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie o wydanie lokalu wobec bezczynności H. G., sygn. akt [...], prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie o wydanie lokalu), a H. G. nie wykazał, że był zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu, ani że bezprawnie uniemożliwiono mu korzystanie z tego lokalu.
Wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, o oddalenie skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1),
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (174 pkt 2)
W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika uczestniczki postępowania G. G. opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960) polegające na przyjęciu, że organy administracji publicznej z obrazą art. 7, 77 i 107 § 3 kpa nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia przez H. G. lokalu mieszkalnego przy ul. Ł. w G. Wnosząca skargę kasacyjną zarzuca w istocie sądowi pierwszej instancji błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która to ocena doprowadziła w konsekwencji do uznania przez Sąd, że organy administracji publicznej nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia mieszkania mimo, że stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo i dawał podstawę do wymeldowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut powyższy nie jest pozbawiony słuszności. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując się na utrwalone orzecznictwo wskazał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu o jakiej mowa w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny. W ocenie tego Sądu trafny jest zarzut skarżącego, że organy nie poczyniły ustaleń w zakresie trwałego i dobrowolnego opuszczenia mieszkania poprzestając na badaniu opuszczenia mieszkania i okresu czasu w jakim nie mieszka w spornym lokalu.
Nadto nie zebrały i nie rozpatrzyły całego dostępnego materiału dowodowego, a zwłaszcza dowodów zebranych w toku postępowania rozwodowego zakończonego wyrokiem rozwiązującym małżeństwo stron. Uchybienia te mogły mieć zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy. Nie kwestionując stanowiska Sądu, że organy administracji publicznej mają obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy należy wskazać, że Sąd podkreślając rozbieżne stanowiska stron w toku postępowania nie zakwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji, które to ustalenia podzielił organ drugiej instancji. Z ustaleń tych wynika, że skarżący H. G. opuścił sporny lokal w 1998 r. kiedy jego żona G. G. przebywała w USA. Okoliczność ta wynika z zeznań G. G. wnioskującej o wymeldowanie skarżącego i ich syna P. G. H. G. zaś nie przedstawił żadnych dowodów podważających tę okoliczność ani przed organem drugiej instancji ani też w postępowaniu sądowym.
W odwołaniu, a także w skardze, gołosłownie stwierdził, że utrudniano mu korzystanie z mieszkania ze wskazaniem, że czyniła to żona. Ustalenie, że do opuszczenia mieszkania doszło w czasie nieobecności w kraju żony dawało podstawę do przyjęcia, że H. G. opuścił lokal dobrowolnie. Jego miejsce pobytu nie było znane, a przed organem pierwszej instancji reprezentował go kurator ustanowiony przez Sąd na wniosek organu. Również w oświadczeniu z dnia 3 maja 2005r. złożonym przed rozprawą sądową wnioskująca o wymeldowanie G. G. potwierdziła, że H. G. wyprowadził się do innej kobiety zabierając ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste i miejsce jego pobytu nie jest jej znane. Środki prawne zmierzające do powrotu do tego lokalu H. G. podjął dopiero po upływie 3 lat od opuszczenia lokalu tj. po uzyskaniu w Sądzie Apelacyjnym w P., w październiku 2001 r., rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym przyznającego mu prawo do korzystania z najmniejszego pokoju w tym mieszkaniu, przy czym środki te okazały się nieskuteczne (skarżący nie zamieszkał w spornym lokalu, postępowanie egzekucyjne o wydanie lokalu zostało umorzone, prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie o wydanie lokalu).
Zatem ani w postępowaniu administracyjnym odwoławczym, ani też w postępowaniu sądowym skarżący H. G. nie wykazał, że był zmuszony do opuszczenia lokalu ani też, że w wyniku bezprawnych działań osób trzecich uniemożliwiano mu korzystanie z lokalu, w którym był zameldowany na pobyt stały. Twierdzenie G. G., że opuścił lokal w czasie jej nieobecności w kraju nie zostało niczym podważone. Okoliczności powyższych Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył. Z tego powodu wyrok Sądu uchylający decyzje organów obu instancji orzekających o wymeldowaniu H. G. z lokalu przy u. Ł., ze wskazaniem na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów dla wykazania, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny nie może być uznany za prawidłowy.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym H. G. przyznał, że wycofał z Sądu Rejonowego w G. wniosek o ustalenie sposobu użytkowania spornego lokalu kiedy rozpoczął się proces rozwodowy. Aktualnie zakończyła się również sprawa o podział majątku wspólnego. Prawo do lokalu Sąd przyznał G. G., co potwierdził H. G. na rozprawie.
W wyroku z dnia 24 października 2006 r. w sprawie sygn. II OSK 1259/05 (wyrok niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że dla podniesionej w sprawie kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu podstawowe znaczenie ma nie tyle fakt czynienia osobie utrudnień w korzystaniu z lokalu lecz okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu, przy jednoczesnym braku aktywności w dochodzeniu ochrony praw do lokalu, wyrażającej się w niewytoczeniu przed sądem powszechnym powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela. Przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie było podstaw do uznania, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny bez rozważenia zeznań, w szczególności G. G., należy ocenić jako nieuzasadnione.
Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.