Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Go 669/15, po rozpoznaniu skargi K. G. na uchwałę Rady Miejskiej w S. z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w sprawie zgłoszenia kandydata na ławnika, które pozostawia się bez dalszego biegu, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Uchwałą z [...] lipca 2015 r. nr [...] w sprawie zgłoszenia kandydata na ławnika, które pozostawia się bez dalszego biegu, Rada Miejska w S., na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594 ze zm., dalej: u.s.g) oraz art. 162 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sadów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 133, dalej: p.u.s.p), pozostawiła bez dalszego biegu zgłoszenie K. G. jako kandydatki na ławnika, uznając je za niespełniające wymogów formalnych. W § 1 ust. 1 uchwały organ stwierdził, że w zgłoszeniu kandydata na ławnika złożonym przez K. G. w dniu 30 czerwca 2015 r. w karcie zgłoszenia w części B w poz. 16 nie wskazano jednoznacznie sądu, do którego proponowany jest kandydat.
Pismem z 14 lipca 2015 r. K. G. wezwała Radę Miejską w S. do usunięcia naruszenia jej interesu prawnego i uprawnienia uchwałą z [...] lipca 2015 r. nr [...]. W zakresie zgłoszenia, którego dotyczyła powyższa uchwała, podniosła, że 30 czerwca 2015 r. złożyła dokumenty wymagane przy kandydowaniu na ławnika sądowego. Wyjaśniła, że jeszcze w tym samym dniu zadzwoniła do niej pracownica ds. obsługi Rady i sugerowała zmianę wpisu w karcie zgłoszenia część B pkt 16 /informacja, do orzekania w którym sądzie (okręgowym albo w sądzie rejonowym) proponowany jest kandydat/. Poprosiła, żeby wskazano jej przepis prawny, który tak jednoznacznie interpretuje dokonanie takiego wpisu. K. G. wskazała, że nie okazano jej takiego, dlatego pozostawiła swój wpis /do Sądu Rejonowego w N. lub do Sądu Rejonowego we W/. Zdaniem K. G. wskazana w uchwale podstawa prawna – art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g oraz art. 162 § 10 p.u.s.p absolutnie nic nie mówią o tym, jakiego wpisu należy dokonać w rubryce 16, części B karty zgłoszenia kandydata na ławnika.
Uchwałą nr [...] z [...] sierpnia 2015 r., Rada Miejska w S. po rozpatrzeniu powyższego wezwania do usunięcia naruszenia prawa, uznała, że wezwanie to jest bezzasadne.
K. G., powołując się na art. 101 ust. 1 u.s.g, pismem z 25 sierpnia 2015 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na uchwałę Rady Miejskiej w S. z [...] lipca 2015 r. nr [...].
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, rozpoznając sprawę, wskazał, iż kandydatura K. G. na ławnika została zgłoszona Radzie Miejskiej w S. przez Stowarzyszenie [...] w Gminie S., na urzędowym formularzu zgłoszeniowym w dniu 30 czerwca 2015 r. (data wpływu do organu). Zgłoszenie skarżącej zostało jednakże pozostawione bez dalszego biegu na etapie jego oceny formalnej, co stwierdziła Rada Miejska w S. zaskarżoną uchwałą z [...] lipca 2015 r. nr [...]. Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowił m.in. przepis art. 162 § 10 p.u.s.p, zgodnie z którym zgłoszenia kandydatów, które wpłynęły do rady gminy po upływie terminu, o którym mowa w § 1, a także zgłoszenia, które nie spełniają wymagań formalnych, o których mowa w § 2-5, pozostawia się bez dalszego biegu. Rada Miejska w S. stwierdziła, że w zgłoszeniu kandydata na ławnika złożonym przez K. G. w dniu 30 czerwca 2015 r. w karcie zgłoszenia w części B w poz. 16 nie wskazano jednoznacznie sądu, do którego proponowany jest kandydat i na tej podstawie uznała zgłoszenie za niespełniające wymogów formalnych.
W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała, która wyeliminowała skarżącą z dalszego udziału w procedurze wyboru kandydatów na ławników, narusza zatem interes prawny skarżącej i jej uprawnienie do ubiegania się o sprawowanie mandatu ławnika.
Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała podjęta została z istotnym naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy, w tym treści oraz uzasadnienia zaskarżonej uchwały, prowadzi do stwierdzenia, iż organ stanowiący gminy, na skutek błędnej wykładni przepisu prawa materialnego tj. art. 162 § 10 p.u.s.p., pozostawił bez dalszego biegu zgłoszenie K. G. jako kandydata na ławnika. W § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały Rada Miejska w S. stwierdziła, że w zgłoszeniu kandydata na ławnika złożonym przez K. G. w dniu 30 czerwca 2015 r. w karcie zgłoszenia w części B w poz. 16 nie wskazano jednoznacznie sądu, do którego proponowany jest kandydat. W ust. 2 § 1 uchwały organ stanowiący gminy pozostawił bez dalszego biegu zgłoszenie, uznając je za niespełniające wymogów formalnych. Uzasadnienie uchwały ogranicza się zaś jedynie do przytoczenia treści przepisu art. 162 § 10 p.u.s.p i art. 159 § 2 p.u.s.p. (zgodnie z którym nie można być ławnikiem jednocześnie w więcej niż jednym sądzie) oraz stwierdzenia, że podjęcie uchwały jest zasadne.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się karta zgłoszenia K. G. jako kandydata na ławnika (zgodna ze wzorem stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawie sposobu postępowania z dokumentami złożonymi radom gmin przy zgłaszaniu kandydatów na ławników oraz wzoru karty zgłoszenia - Dz.U. Nr 121, poz. 693, które weszło w życie z dniem 14 czerwca 2011 r.), z podpisem kandydata i datą wypełnienia 29 czerwca 2015 r. Istotnie w części B karty zgłoszenia w poz. 16 skarżąca podając informację do orzekania w którym sądzie (w sądzie okręgowym albo rejonowym) proponowany jest kandydat, wskazała Sąd Rejonowy w N. lub Sąd Rejonowy we W. Sąd wskazał jednak, że ustawodawca nie wymienił wśród wymagań formalnych określonych w art. 162 § 2 – 5 p.u.s.p wymogu prawidłowego (bezbłędnego) wypełnienia karty zgłoszeniowej kandydata na ławnika.
Sąd stwierdził zatem, że nie można zaakceptować stanowiska Rady Miejskiej w S. dotyczącego braku jakiejkolwiek możliwości weryfikacji zgłoszeń kandydatów na ławników i ewentualnego ich poprawienia, wyeliminowania np. oczywistych błędów. W ocenie Sądu bowiem, prawidłowa wykładnia przepisów art. 162 § 2-5 i § 10 p.u.s.p. prowadzić musi do stwierdzenia, że ustawodawca dopuścił możliwość ewentualnych korekt oczywistych błędów w terminie otwartym do składania zgłoszeń.
Sąd wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 160 § 2 p.u.s.p. wybory ławników przygotowują gminy, jako zadanie zlecone z zakresu administracji publicznej. W sytuacji jaka zaistniała w niniejszej sprawie, gdy zgłoszenie wpłynęło do Rady Gminy w S. w dniu 30 czerwca 2015 r., Gmina S. odpowiedzialna za dokonanie wyboru ławników powinna zapewnić dokonanie wstępnej formalnej weryfikacji tego zgłoszenia, czy to przez pracowników urzędu gminy, czy to zespół powołany do oceny zgłoszeń i kandydatów. Nie było zatem przeszkód, aby w przypadku wątpliwości związanych z wypełnieniem przez skarżącą karty zgłoszenia kandydata na ławnika, wezwać ją w celu wskazania jej błędu w karcie zgłoszenia, który mógłby zostać naprawiony w terminie otwartym do składania zgłoszeń.
Z powyższych powodów nie można, w ocenie Sądu, zgodzić się ze stwierdzeniem organu, że w każdym przypadku i niezależnie od okoliczności danej sprawy, błędne wypełnienie karty zgłoszenia kandydata na ławnika, daje podstawę do pozostawienia tego zgłoszenia bez dalszego biegu. Stanowisko takie sprzeczne jest bowiem z cytowanymi wyżej przepisami p.u.s.p. i w konsekwencji prowadzi do naruszenia przepisu art. 182 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W świetle powyższego, Sąd stwierdził, że przyjęta przez Radę Miejską w S. błędna wykładnia art. 162 § 10 p.u.s.p, doprowadziła do wadliwej oceny spełnienia przez zgłoszenie przez Stowarzyszenie [...] w Gminie S. kandydatury K. G. na ławnika sądowego wymagań formalnych, o których mowa w art. 162 § 2-5 p.u.s.p. Stwierdzone powyżej istotne naruszenie prawa materialnego a także procedury wyboru ławników sądowych, zdaniem Sądu, skutkować musiało wyeliminowaniem zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- a) art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez orzeczenie nieważności uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] lipca 2015 r. w sprawie zgłoszenia kandydata na ławnika, które pozostawia się bez dalszego biegu w sytuacji, gdy zawarte w niej rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, w szczególności z przepisem art. 162 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych,
- b) art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego na podstawie akt administracyjnych oraz wyjaśnień skarżącej zawartych w jej piśmie z dnia 14 lipca 2015 r., poprzez przyjęcie, że zgłoszenie skarżącej pomimo odmowy dokonania przez nią korekty zgłoszenia w części B pkt 16 (informacja, do orzekania w którym sądzie (okręgowym czy rejonowym) proponowany jest kandydat), nie dawało podstaw do pozostawienia zgłoszenia kandydata na ławnika bez dalszego biegu,
- 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 162 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych poprzez uznanie, że pozostawienie zgłoszenia kandydatury K. G. na ławnika bez dalszego biegu dokonane uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] lipca 2015 r. w związku z odmową dokonania przez skarżącą korekty zgłoszenia w części B pkt 16 (informacja, do orzekania, w którym sądzie - okręgowym czy rejonowym - proponowany jest kandydat), naruszało wyżej wskazany przepis prawa materialnego, podczas gdy przepis art. 162 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych nie przeprowadza dystynkcji między poszczególnymi wymaganiami formalnymi, które należy spełnić, a co za tym idzie, uchybienie któremukolwiek z wymagań stanowi wystarczającą podstawę prawną do niewadliwego pozostawienia bez dalszego biegu zgłoszenia danego kandydata.
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pismem z dnia 8 lutego 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, skarżąca zrzekła się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Przepis art. 162 p.u.s.p. reguluje procedurę zgłaszania kandydatów na ławników, przy czym szczegółowy tryb powoływania ławników określa wydane na podstawie § 11 tego przepisu rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawie sposobu postępowania z dokumentami złożonymi radom gmin przy zgłaszaniu kandydatów na ławników oraz wzoru karty zgłoszenia (Dz. U. nr 121, poz. 693). Załącznik do przedmiotowego rozporządzenia określa wzór karty, na której powinno nastąpić zgłoszenie kandydata na ławnika. W części B poz. 16 karty zgłoszeniowej zawarto wymóg przedstawienia przez kandydata informacji, do orzekania w którym sądzie (rejonowym albo okręgowym) proponowany jest kandydat. Karta zgłoszeniowa, wypełniona przez K. G. (k. 17 akt sądowych), została w tym zakresie sformułowana w analogiczny sposób. Skarżąca w przewidzianej rubryce dokonała wpisu o treści: "Sąd Rejonowy w N. lub Sąd Rejonowy we W.".
Należy uznać, że takie określenie sądu, do orzekania w którym proponowany jest kandydat, nie stanowi naruszenia wymogów formalnych przewidzianych w procedurze zgłaszania kandydatów na ławników, które skutkowałoby koniecznością pozbawienia skarżącej uprawnienia do dalszego udziału w procedurze wyborów. Podkreślenia wymaga, iż treść przepisu art. 162 § 10 p.u.s.p. jednoznacznie wskazuje, iż podstawą do pozostawienia zgłoszenia bez dalszego biegu jest naruszenie wymagań formalnych przewidzianych w § 2- 5 komentowanego przepisu. Art. 162 § 2 p.u.s.p. w zw. z art. 162 § 11 p.u.s.p pozwala przyjąć, iż zgłaszanie kandydatów na ławników jest sformalizowane i następuje na ustalonych brzmieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2011 r. wzorach kart. Analiza treści przepisu art. 162 § 2 - 5 p.u.s.p. oraz załącznika do w/w rozporządzenia stanowiącego wzór karty zgłoszeniowej, nie pozwala uznać, iż brak określonych preferencji w przedmiocie sądu, do którego osoba kandyduje (innych niż wskazanie, czy sąd ten ma być sądem okręgowym czy rejonowym), może stanowić podstawę do odrzucenia kandydata przed głosowaniem.
Powołany przez skarżącą kasacyjnie przepis art. 159 § 2 p.u.s.p. wskazuje jedyne, iż nie można być ławnikiem jednocześnie w więcej niż jednym sądzie. Przepis ten nie ogranicza możliwości kandydowania na ławnika tylko do jednego sądu rejonowego albo okręgowego, ani nie stawia wymogu określenia, do którego konkretnie sądu danego szczebla osoba kandyduje. Przyjęcie takiego założenia stanowiłoby bowiem ustanowienie dodatkowego wymogu formalnego, o którym nie wspomina art. 162 § 2 - 5 p.u.s.p., ani przepisy w/w rozporządzenia. Przepis art. 159 § 2 p.u.s.p. nie znajduje zatem zastosowania w toku procedury wyboru ławnika. Adresatem tego przepisu jest bowiem osoba, w stosunku do której procedura wyboru została już zakończona i uzyskała ona status ławnika. Sposób sformułowania części B pkt 16 wypełnionej przez skarżącą karty zgłoszeniowej, zgodnej ze wzorem karty stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2011 r., wskazuje, iż obowiązkiem formalnym skarżącej było określenie rodzaju sądu powszechnego, w którym zgłasza ona chęć orzekania (sąd okręgowy albo sąd rejonowy).
W świetle dokonanych rozważań niezasadne jest zatem kreowanie dodatkowego wymogu formalnego w postaci konieczności wskazania konkretnego sądu określonego szczebla, do orzekania w którym proponowany jest kandydat. Należy uznać, iż wymóg w postaci określenia w karcie zgłoszeniowej pozycji sądu, do którego proponowany jest kandydat, w strukturze organizacyjnej sądownictwa powszechnego (sąd rejonowy albo sąd okręgowy) ma na celu weryfikację, czy w świetle przedstawionych w karcie informacji, jest on w stanie prawidłowo wypełniać nałożone na niego obowiązki orzecznicze w tego rodzaju sądzie. Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy, wypełnienie przez skarżącą przedmiotowej rubryki jedynie poprzez dokonanie wpisu o treści: "sąd rejonowy", stanowiłoby o dochowaniu warunków formalnych zgłoszenia. W żadnej zaś mierze nie można było uznać, iż brak jednoznacznego określenia miejsca położenia sądu rejonowego skutkowało koniecznością pozostawienia zgłoszenia bez rozpoznania. Tym samym zarzut naruszenia art. 162 § 10 p.u.s.p. nie zasługuje na uwzględnienie.
Częściowo uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie, w jakim Sąd I instancji dokonał niekonsekwentnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Z jednej strony bowiem Sąd powołuje się na wyjaśnienia skarżącej, iż w dniu zgłoszenia zadzwoniła do niej pracownica organu z informacją, że konieczne jest dokonanie korekty zgłoszenia, z drugiej zaś strony Sąd konstatuje, iż na gruncie obowiązującego prawa nie było przeszkód, aby w przypadku wątpliwości związanych z wypełnieniem przez skarżącą karty zgłoszenia kandydata na ławnika, wezwać ją w celu wskazania jej błędu w karcie zgłoszenia, który mógłby zostać naprawiony w terminie otwartym do składania zgłoszeń.
Sąd nie wskazuje przy tym, aby przyjęcie wyjaśnień skarżącej w zakresie w jakim podnosi ona, iż była wzywana do dokonania korekty zgłoszenia, nie znajdowało uzasadnienia w stanie sprawy. Wskazać należy jednak, iż okoliczność, czy skarżąca została wezwana do dokonania korekty zgłoszenia, nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż dokonane przez nią zgłoszenie nie było obarczone brakiem formalnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmowa zastosowania się do wezwania, znajdowałaby uzasadnienie w okoliczności, iż nie istnieje przepis prawa, który nakazywałby dokonanie wpisu o postulowanej treści. Oznacza to, iż uchybienie Sądu I instancji nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Wobec przyjęcia, iż orzeczenie nieważności uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] lipca 2015 r. przez Sąd I instancji było zgodne z prawem, zarzut naruszenia art. 147 § 1 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.