Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 26 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 55/10

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 24 września 2009 r. oddalił skargę P. K. E. S.A. E. J. [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną.

Decyzją z dnia [...] września 1996 r., nr [...], Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w J. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. P. choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu – wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Następnie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla Województwa K., po rozpatrzeniu odwołania A. P., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Powiatowy Inspektor Sanitarny w J. decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...]orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. P. choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem – wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.

W następstwie odwołania złożonego przez A.P., Śląski Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. w dniu [...] grudnia 2001 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

A.P. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 21 lipca 2004 r. (sygn. akt 3/II SA/Ka 226/02) uchylił tę decyzję.

W uzasadnieniu wyroku podano, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie narusza § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, a także art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że organ sanitarny w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji biegłych lekarzy orzeczników, dokonujących oceny rozpoznanego schorzenia ze względu na wielkość ubytku słuchu, co jest przesłanką pozaprawną i dlatego twierdzenie, iż obniżenie czułości słuchu poniżej określonej wielkości nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu, które można kwalifikować jako chorobę zawodową, uznał za chybione.

W ocenie Sądu każde obniżenie czułości słuchu poniżej prawidłowości fizjologicznej jest równoznaczne z upośledzeniem sprawności narządu słuchu, czyli odstępstwem od normy zdrowotnej. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest więc związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, lecz oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Przedmiotem oceny organu powinno być zatem to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz. 15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu.

Sąd podniósł, że w sprawie jest bezspornym, iż dwie kompetentne jednostki diagnostyczne rozpoznały u A.P. niedosłuch odbiorczy w uchu prawym, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. Okoliczność, że wielkość tego niedosłuchu nie osiągnęła określonego poziomu nie upoważniała do nierozpoznania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu.

Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w sprawie, uznano ponadnormatywny hałas nie stwierdzając przy tym innych okoliczności mogących stanowić przyczynę niedosłuchu w uchu prawym. W sprawie istnieją więc dostateczne podstawy do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu w uchu prawym, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia.

Brak jest natomiast podstaw do niestwierdzenia choroby zawodowej w przypadku, gdy uszkodzenie słuchu nastąpiło tylko w jednym uchu i pozostaje w związku z narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy. Z obowiązujących w dacie orzekania przez organy obu instancji przepisów nie wynikał bowiem powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymóg, że tylko istnienie obustronnych symetrycznych ubytków słuchu typu odbiorczego umożliwia rozpoznanie choroby zawodowej słuchu. Wymóg ten, jako niemający uzasadnienia w przepisach prawa także nie mógł więc stanowić przyczyny odmowy stwierdzenia choroby zawodowej.

Sąd dodał, że organ inspekcji sanitarnej zaniechał wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami jednostek diagnostycznych pierwszego i drugiego stopnia dotyczących charakteru stwierdzonego u A.P. niedosłuchu. Jednostka pierwszego stopnia (Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R.) rozpoznała bowiem u skarżącego obustronny niedosłuch typu odbiorczego, zaś placówka drugiego stopnia (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) niedosłuch typu odbiorczego ucha prawego i niedosłuch mieszany ucha lewego. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się nadto wcześniejsze orzeczenie tej jednostki z dnia [...] kwietnia 1997 r., a więc wydane po upływie roku od ustania zatrudnienia skarżącego, w którym rozpoznano u wyżej wymienionego obustronne odbiorcze uszkodzenie słuchu o poziomie 24 dB (w uchu prawym) i 19 dB (w uchu lewym).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. orzekł o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2001 r., stwierdzając równocześnie u A.P. chorobę zawodową słuchu wymienioną w poz. 15 wykazu chorób zawodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 12 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Gl 696/06 orzekł o oddaleniu skargi wniesionej na powyższą decyzję przez P. K. E. S.A. E. "J.".

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt II OSK 18/07 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 września 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W uzasadnieniu wyroku, uznając za trafny zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a., stwierdzono, że użyty w tym przepisie zwrot "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania" należy rozumieć w ten sposób, że organ administracyjny związany jest nie tylko oceną, ale i wskazaniami, w tym wyroku zawartymi. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w poprzednim wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach słusznie przyjął, iż stwierdzenie choroby zawodowej, o jakiej mowa w poz. 15 wykazu zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, lecz oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywanej pracy.

Równocześnie NSA podkreślił, że w wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. Sąd wskazał, iż organ sanitarny "zaniechał wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami jednostek diagnostycznych I i II stopnia dotyczących charakteru stwierdzonego u A.P. niedosłuchu" oraz, że nieusunięcie wątpliwości co do niedosłuchu ucha lewego stanowiło naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tymczasem w treści zaskarżonego wyroku brak jest odniesienia do kwestii zrealizowania przez organ tych wskazań, a w szczególności uzupełnienia w omawianym zakresie postępowania, na co zasadnie wskazano w skardze kasacyjnej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 20 września 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] stycznia 2005 r. W motywach wskazał na istniejącą rozbieżność w orzeczeniach wypowiadających się w sprawie A.P. placówek orzeczniczych, która mimo treści zaleceń zawartych w wyroku nie została usunięta.

Organ odwoławczy, pomijając wytyczne Sądu i wydając zaskarżoną decyzję wyłącznie w oparciu o zebrany uprzednio materiał dowodowy naruszył art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a stwierdzenie u A.P. choroby zawodowej słuchu należało w tej sytuacji uznać za przedwczesne.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]listopada 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 pkt 2 i art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 122, poz. 851 ze zm.) i w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. z dnia [...]października 2001 r. i stwierdził u A.P. chorobę zawodową narządu słuchu wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych określonego w powołanym rozporządzeniu z dnia 18 listopada 1983 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w postępowaniu po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2007 r. uzyskano opinię Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] kwietnia 2008 r., w której lekarze specjaliści porównali wyniki badań przeprowadzonych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. w 2000 r. oraz przez Przychodnię Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z 1997 r. z wynikami badań ujętymi w orzeczeniu tego Instytutu z roku 2001. Lekarze orzecznicy w treści podali, że wymienione wyżej wyniki różnią się co do wielkości ubytku słuchu oraz co do charakteru niedosłuchu ucha lewego, co przy braku narażenia na hałas po 1996 r. jednoznacznie wskazuje na dynamiczny (zmienny) stan narządu słuchu zależny od współistniejących procesów chorobowych, będący wyrazem toczących się procesów zapalnych w górnych drogach oddechowych i nie jest charakterystyczny dla skutków klinicznych szkodliwego działania hałasu.

Dlatego nie znaleźli podstaw do zmiany orzeczenia z dnia [...] sierpnia 2001 r. Tym samym – jak stwierdził organ – nie uwzględnili oceny prawnej wyrażonej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r., jak i poglądu Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 14 marca 2002 r., sygn. akt III RN 202/99, po myśli którego zarówno stopień niedosłuchu jak i wystąpienie pohałasowego uszkodzenia słuchu tylko w jednym uchu nie stanowią okoliczności uzasadniających kwestionowanie zawodowego charakteru choroby. Organ zwrócił się więc do Instytutu o ponowne zajęcie stanowiska i w odpowiedzi na powyższe Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w piśmie z dnia [...] października 2008 r. podał, że stan narządu słuchu A.P., stwierdzony na podstawie badań przeprowadzonych przez tę jednostkę w roku 1997 oraz przez placówkę orzeczniczą pierwszego stopnia w roku 2000 spełniał pod względem klinicznym cechy upośledzenia spowodowanego hałasem w postaci niedosłuchu obustronnego odbiorczego o lokalizacji ślimakowej. Zgodnie przy tym z wykładnią wynikającą z orzecznictwa sądowego rozpoznany niedosłuch spełniał wymagania definicji umieszczonej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych.

Mając na względzie treść opinii, wskazania wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2007 r. i uwzględniając fakt wieloletniego świadczenia przez A.P. pracy w narażeniu na hałas przekraczający normę higieniczną (82 dB) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uznał, że okoliczności sprawy uzasadniają stwierdzenie u wymienionego choroby zawodowej.

P. K. E. S.A. E. J. [...]wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podkreślił, że wydając tę decyzję organ inspekcji sanitarnej opierał się na wskazaniach zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 914/07), bowiem z mocy art. 153 P.p.s.a. był związany oceną prawną tam wyrażoną. Wskazany wyrok obligował organ do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi przez właściwe placówki orzecznicze w zakresie dotyczącym charakteru niedosłuchu rozpoznanego u A.P..

Sąd podkreślił, że w piśmie z dnia [...] października 2008 r. lekarze orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wypowiedzieli się w sposób jasny, że stan narządu słuchu stwierdzony u A.P. spełniał pod względem klinicznym cechy upośledzenia spowodowanego hałasem, a tym samym mieścił się w definicji wynikającej z pozycji 15 wykazu chorób zawodowych.

W ocenie Sądu z wywodów jednostki orzeczniczej drugiego szczebla płynie wniosek, że jakkolwiek w wyniku badań z 2001 r. ustalono, iż charakter niedosłuchu istniejącego u A.P. w uchu lewym ma charakter mieszany (przewodzeniowo-odbiorczy), to jednak całokształt okoliczności składających się na obraz kliniczny spornego schorzenia pozwalał na zakwalifikowanie go jako choroby zawodowej.

Sąd przypomniał, że badając legalność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia jest związany nie tylko treścią wyroku z dnia 20 września 2007 r., ale również winien mieć na uwadze ocenę prawną wyrażoną we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt 3 II SA/Ka 226/02, który nadal wiąże na mocy art. 153 P.p.s.a. W sprawie nie doszło do zmiany okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, ponadto zarówno w §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) jak i w § 11 ust. 2 aktualnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) określono wyraźnie, że postępowania w sprawie zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed 2 września 2002 r. są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia, a więc w sprawie należy stosować uregulowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Sąd podkreślił, że w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. wskazano na bezsporność faktu, iż w świetle wszystkich wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, istniejący u A.P. niedosłuch w uchu prawym ma charakter odbiorczy, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznano przy tym, że wspomnianym czynnikiem był ponadnormatywny hałas, co stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego pomiędzy utratą słuchu w uchu prawym, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. Brak jest natomiast podstaw w świetle przepisów rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. do niestwierdzenia choroby zawodowej w przypadku, gdy uszkodzenie słuchu nastąpiło tylko w jednym uchu i pozostaje w związku z narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy.

Uznając za nietrafny zarzut skarżącej Spółki dotyczący niedostatecznego wyjaśnienia zatrudnienia A.P. w warunkach związanych z narażeniem na hałas Sąd pierwszej instancji stwierdził, że już w wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. Sąd zauważył, że ustaleń w omawianym zakresie organy sanitarne obydwu instancji dokonały w oparciu o dane zawarte w karcie narażenia na działanie hałasu oraz wyniki pomiarów hałasu wykonanych przez TSSE w J. na stanowiskach pracy, na których wyżej wymieniony przebywał jako monter i mistrz zmianowy. Przy tym Sąd zwrócił uwagę na uchybienie polegające na braku przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego, które zostało zastąpione przez wywiad środowiskowy, to jednak podniósł, że skoro w oparciu o wyżej wskazane dokumenty żadna ze stron postępowania nie kwestionowała wówczas wynikających z nich danych świadczących o pracy w warunkach narażenia na działanie hałasu, to nieprawidłowość tę należało uznać za niemającą wpływu na wynik sprawy.

Skoro więc skarżąca Spółka zarzuty w tym względzie zaczęła podnosić dopiero w 2005 r., to Sąd uznał je za spóźnione. Jednocześnie stwierdził, że niezależnie od powyższego uchybienia proceduralnego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowi dostateczne potwierdzenie faktu świadczenia przez A.P. pracy w narażeniu na ponadnormatywny hałas przekraczający poziom 82 dB. Okoliczność ta wynika bowiem wprost nie tylko z karty wyników pomiarów szkodliwości wykonanych przez TSSE w J. w dniu 16 lutego 1994 r., lecz także z wywiadu środowiskowego dnia 2 grudnia 1996 r. oraz z załącznika nr 1 do karty narażenia na działanie hałasu z dnia 28 czerwca 1996 r., które to dokumenty zostały wszak sporządzone i podpisane przez osobę występującą w imieniu pracodawcy.

Organ sanitarny drugiej instancji słusznie uznał istnienie związku przyczynowego pomiędzy zdiagnozowanym u pracownika schorzeniem a świadczoną przezeń pracą związaną z narażeniem na hałas, a tym samym trafnie przyjął, iż w sprawie zachodzą przesłanki, od których przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. uzależniały stwierdzenie choroby zawodowej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną P. K. E. S.A. E. J. [...], który zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. – naruszenie prawa procesowego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i błędne uznanie, że organ prowadził postępowanie w sprawie wydania decyzji zgodnie z oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2007 r. (sygn. akt IV SA/GI 814/07) oraz z dnia 21 lipca 2004 r. (sygn. akt II SA/Ka 226/02);
2. – naruszenie przepisów art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi, wydanymi w sprawie, a dotyczącymi stwierdzonego u pracownika uszkodzenia słuchu;
3. – naruszenie przepisu art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie dokonania oceny wiarygodności poszczególnych dowodów w zebranym w sprawie materiale dowodowym;
4. – błąd w ustaleniach stanu faktycznego oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), w szczególności przepisów § 1 oraz § 10, przez uznanie, iż uszkodzenie słuchu A.P. jest chorobą zawodową wywołaną pracą skarżącego w warunkach narażenia na hałas w okolicznościach braku wyników dochodzenia epidemiologicznego, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że po raz kolejny zaniechano wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi dotyczącymi charakteru uszkodzenia słuchu, stwierdzonego u A.P., co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Po uzyskaniu kolejnej opinii lekarskiej z 24 października 2008 r. zarówno organ, jak i Sąd winni ocenić rozbieżności. Organ ma obowiązek dokonać oceny opinii jako jednego z dowodów w sprawie w oparciu o art. 80 K.p.a.

Zdaniem skarżącego organ nie odniósł się do wskazań co do dalszego postępowania, mimo że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. miały one charakter wiążący, naruszenie to winno skutkować uchyleniem decyzji.

Ponadto skarżący podniósł, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia pod warunkiem, że zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Aby zatem określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki, rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, a ponadto winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej.

W ocenie P. K. E. S.A. E. J. [...] w toku postępowania organ naruszył ponadto przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, nie przeprowadził bowiem w sposób prawidłowy dochodzenia epidemiologicznego, a podawane dane dotyczące narażenia na występowanie czynników szkodliwych w środowisku pracy były przez skarżącego od samego początku sporu kwestionowane.

Organ, mimo wielokrotnych wniosków skarżącego, nie przeprowadził dochodzenia epidemiologicznego, pozwalającego na stwierdzenie wykonywania pracy w warunkach narażenia na hałas, a naruszenie przepisu § 10 rozporządzenia ma istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy.

Zasady określania, czy w środowisku pracy występują czynniki szkodliwe, są uregulowane w § 1 ust. 2 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym oceniając działanie czynnika szkodliwego uwzględnić należy m.in. rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, a także sposób wykonywania pracy i okoliczności te powinny być rozważone.

Skarżący podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej decydujące znaczenie ma każdorazowe stwierdzenie związku przyczynowego między schorzeniem a czynnikami szkodliwymi, występującymi w miejscu pracy. Nie podzielił stanowiska Sądu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, dostatecznie potwierdził, że A.P. świadczył pracę w narażeniu na hałas przekraczający poziom 82 dB. Skarżący podniósł, że dopuszczalna norma natężenia hałasu wynosi 85 dB, więc zasadne jest twierdzenie, że przy natężeniu 82 dB oraz przy minimalnej ekspozycji na hałas A.P. jako pracownika nadzoru, pracującego w warunkach biurowych, brak było czynnika, który rzeczywiście mógł spowodować wystąpienie u niego choroby zawodowej.

Ponadto skarżący wskazał, że w "Karcie informacyjnej" lekarz stwierdził, że pracownik zapadał na liczne i bardzo częste infekcje grypowe, co niewątpliwie ma związek ze stwierdzonymi u niego ubytkami słuchu, a co potwierdziła opinia lekarska z dnia 28 kwietnia 2008 r. Jednak ani organ ani też Sąd nie odniósł się w żaden sposób do tej okoliczności, chociaż organ winien zbadać warunki pracy przez prawidłowe przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego. W decyzji należało wskazać warunki narażenia i stwierdzić, że czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy. Zdaniem skarżącego stwierdzona w niniejszej sprawie choroba została spowodowana innymi przyczynami pozazawodowymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skoro w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono występowania przesłanek nieważności postępowania wskazanych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 tej ustawy obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył przy rozpoznawaniu sprawy wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów – zarówno z zakresu prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego.

W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że istniało związanie – w rozumieniu powyższego przepisu – powołanymi wcześniej wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r. i z dnia 20 września 2007 r. Sąd zasadnie przyjął w zaskarżonym wyroku, że w postępowaniu przeprowadzonym przez organ odwoławczy po wyroku z dnia 20 września 2007 r. wykonano zalecenia zawarte w tych orzeczeniach, nie naruszono także zawartych tam ocen prawnych.

Z powyższym zarzutem mają bezpośredni związek dalsze zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, to jest art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia rozbieżności między orzeczeniami lekarskimi dotyczącymi stwierdzonego u A.P. uszkodzenia słuchu, naruszenia art. 80 K.p.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania oceny wiarygodności poszczególnych dowodów oraz błąd w ustaleniach stanu faktycznego.

Odnosząc się do tej grupy zarzutów podnieść przede wszystkim trzeba, że zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, to jest akt zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja. Sąd dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem tej decyzji jedynie w ograniczonym zakresie – wynikającym z art. 106 § 3 P.p.s.a. – może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, takie postępowanie w sprawie niniejszej nie było przeprowadzone. Jeżeli więc skarżący kasacyjnie uznał, że niedostatecznie wyjaśniono istotne dla sprawy okoliczności i błędnie ustalono stan faktyczny nie mógł tych zarzutów kierować bezpośrednio do Sądu, lecz winien je adresować do organu i powiązać jednocześnie z zarzutami dotyczącymi postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie jako tego rodzaju przepis naruszony przez Sąd wskazany został art. 141 § 4 P.p.s.a., a uchybienie Sądu pierwszej instancji miało polegać na zaniechaniu dokonania oceny wiarygodności poszczególnych dowodów.

Zgodnie z wymienionym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Stwierdzić należy, że wszystkie te elementy zawierają motywy zaskarżonego orzeczenia, które to motywy sporządzone zostały w niezwykle staranny sposób. Sąd nie był jednak obowiązany dokonywać szczegółowej oceny wiarygodności poszczególnych dowodów, rolą Sądu w tym zakresie było rozważenie czy zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu, w którym nie miało miejsca w toku postępowania dowodowego naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd oceny takiej dokonał i przedstawił przekonujące stanowisko w tym względzie, odwołując się przede wszystkim do pisma Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 24 października 2008 r., z którego w sposób jednoznaczny wynika, że stan narządu słuchu stwierdzony u A.P. spełniał pod względem klinicznym cechy upośledzenia spowodowanego hałasem, tym samym mieścił się w definicji wynikającej z pozycji 15 wykazu chorób zawodowych.

Przypomniał też Sąd wiążące stanowisko w tej kwestii wyrażone w wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., w którym stwierdzono, że w świetle wszystkich wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich istniejący u A.P. niedosłuch w uchu prawym ma charakter odbiorczy, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznano przy tym, że wspomnianym czynnikiem był ponadnormatywny hałas, co stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego pomiędzy utratą słuchu w uchu prawym, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia, przy czym Sąd stwierdził, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych brak jest podstaw do niestwierdzenia choroby zawodowej w przypadku, gdy uszkodzenie słuchu nastąpiło tylko w jednym uchu i pozostaje w związku z narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy.

Również nieskuteczny w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozostać musiał zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, w szczególności przepisów § 1 i § 10 rozporządzenia przez uznanie, że uszkodzenie słuchu A.P. jest chorobą zawodową wywołaną pracą skarżącego w warunkach narażenia na hałas w okolicznościach braku wyników dochodzenia epidemiologicznego.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że w zaskarżonym wyroku nie dokonywano wykładni przepisów powołanego rozporządzenia, a zarzut odnosi się w istocie do niewłaściwego zastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów § 1 i § 10 rozporządzenia – z powodu braku przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego.

Istotnie w związku z podejrzeniem u A.P. choroby zawodowej winno być przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne w środowisku pracy (§ 5 rozporządzenia). Tymczasem organy sanitarne ustaleń w omawianym zakresie dokonały w oparciu o dane zawarte w karcie narażenia na działanie hałasu oraz wyniki pomiarów hałasu wykonanych przez TSSE w J. na stanowiskach pracy, na których wymieniony przebywał jako monter i mistrz zmianowy. Jak jednak słusznie podniósł Sąd w zaskarżonym wyroku już w wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. Sąd zwrócił uwagę na uchybienia polegające na braku przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego, które zostało zastąpione przez wywiad środowiskowy i uznał, że skoro w oparciu o wyżej wskazane dokumenty żadna ze stron nie kwestionowała wówczas wynikających z nich danych świadczących o pracy w warunkach narażenia na działanie hałasu, to nieprawidłowość tę uznał za niemającą wpływu na wynik sprawy.

Jak zauważył Sąd pierwszej instancji skarżąca Spółka nie podnosiła zarzutów odnoszących się do tej kwestii w toku postępowania administracyjnego, po raz pierwszy zaczęła się powoływać na brak przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego oraz inne niedokładności w ustaleniach dotyczących ekspozycji pracownika na ponadnormatywny hałas dopiero w roku 2005, dlatego uznał podnoszoną argumentację za spóźnioną. Niezależnie od tego Sąd odwołał się do znajdującego się w aktach materiału dowodowego w postaci karty wyników pomiarów szkodliwości z dnia 16 lutego 1994 r., wywiadu środowiskowego z dnia 2 grudnia 1996 r., załącznika nr 1 do karty narażenia na działanie hałasu z dnia 28 czerwca 1996 r., które to dokumenty zostały sporządzone i podpisane przez osobę występującą w imieniu pracodawcy i które stanowią dostateczne potwierdzenie faktu świadczenia przez A.P. pracy w narażeniu na ponadnormatywny hałas przekraczający poziom 82 dB.

W świetle powyższego słusznie Sąd uznał, że w sprawie występowały przesłanki do stwierdzenia u A.P. choroby zawodowej na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. i w konsekwencji oddalił skargę.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.