Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 645/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę M. L. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie wymeldowania z pobytu stałego i orzeczeniu o wymeldowaniu z pobytu stałego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że zaskarżoną decyzją Wojewoda Podlaski uchylił decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie wymeldowania M. L. z pobytu stałego w Białymstoku przy ul. [...] i orzekł o jego wymeldowaniu z tego lokalu.
Jak wskazał organ, w dniu [...] września 2007 r. B. L. złożyła do Prezydenta Miasta Białegostoku wniosek o wymeldowanie byłego męża M. L. z pobytu stałego w lokalu położonym przy ul. [...] w Białymstoku. Ustalono, iż spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu posiada B. L., przydział zaś nastąpił w dniu [...] października 1986 r. w trakcie trwania jej związku małżeńskiego z M. L. Wyrokiem z dnia [...] maja 2007 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny rozwiązał przez rozwód związek małżeński stron postępowania z winy M. L. Sąd nakazał przy tym M. L., aby opróżnił i wydał B. L. lokal nr [...] położony przy ul. [...] w Białymstoku ustalając jednocześnie, że M. L. nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Powyższy wyrok uprawomocnił się dnia [...] czerwca 2007 r. M. L. przebywał w przedmiotowym lokalu do dnia [...] września 2007 r. Wychodząc tego dnia z lokalu nie zabrał ze sobą kluczy.
B. L. spakowała jego rzeczy i wywiozła do jego matki. Tego samego dnia M. L. po powrocie do przedmiotowego lokalu nie został do niego wpuszczony przez B. L. Dostał się do lokalu wybijając szybę w drzwiach balkonowych. Wezwani przez B. L. funkcjonariusze Policji wyprowadzili go z lokalu. Następnie w dniu [...] września 2007 r. M. L. przyszedł do przedmiotowego lokalu w obecności funkcjonariuszy Policji. Nie pozostał w nim, albowiem został poinformowany przez policjantów, że skoro ma orzeczoną eksmisję to bez zgody byłej żony w lokalu nie może pozostać. Od tamtego czasu M. L. nie mieszka i nie przychodzi do lokalu przy ul. [...] w Białymstoku.
Z wyjaśnień B. L. wynikało, że nie wymieniała zamków w drzwiach przedmiotowego lokalu. Z uwagi na to, że były mąż niejednokrotnie nadużywał alkoholu i znęcał się nad nią fizycznie oraz psychicznie zmuszona była wziąć sprawę jego wyprowadzki w swoje ręce. Nie wywiozła wszystkich rzeczy M. L. z lokalu, ponieważ było ich za dużo - pozostały jego koszule i inne rzeczy, kołdra, radio. Nigdy nie zgodzi się, aby M. L. zamieszkał w lokalu przy ul. [...] w Białymstoku. Natomiast M. L. podał, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania, ale został czasowo bezprawnie pozbawiony możliwości zamieszkania we własnym domu. Żadnych rzeczy z przedmiotowego lokalu nie zabierał i z tego co wie, to część rzeczy została przewieziona do jego matki. Po konsultacjach z prawnikiem stara się odwlec w czasie niniejszą sprawę o wymeldowanie. Podał, iż do dnia [...] marca 2008 r. zamierza złożyć pozew o przywrócenie zakłóconego posiadania przedmiotowego lokalu.
Powyższe okoliczności ustalono w oparciu o wyjaśnienia stron postępowania (protokoły z przesłuchania B. L. w dniach [...] października 2007 r. i [...] marca 2008 r., protokoły z przesłuchania M. L. w dniach [...] października 2007 r. i [...] marca 2008 r.), zeznania syna stron postępowania M. L. (protokół z dnia [...] października 2007 r.) i informację Komisariatu III Policji w Białymstoku (pismo z dnia [...] listopada 2007 r. L.dz. [...]).
Natomiast z pism stron postępowania dołączonych do akt niniejszej sprawy wywiedziono, że strony kontaktowały się ze sobą w sprawie polubownego podziału majątku dorobkowego, co według M. L. zamknęłoby ostatecznie ich wspólne sprawy. M. L. zadeklarował ustępstwa w przypadku zgodnego podziału polegającego na uzyskaniu tytułem spłat określonej kwoty pieniężnej i samochodu. B. L. nie przyjęła propozycji byłego męża, a ten nie przystał na zaproponowaną przez nią wysokość spłat. Nadto ustalono, iż w toku postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie M. L. podjął kroki prawne w celu wznowienia sprawy rozwodowej - wniósł sprzeciw od wyroku zaocznego kończącego sprawę rozwodową stron.
Ostatecznie jednak Sąd Apelacyjny w Białymstoku Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie M. L. na postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku I Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2008 r. sygn. akt [...] o odrzuceniu sprzeciwu od wyroku zaocznego w sprawie rozwodowej stron z uwagi na uchybienie przez M. L. terminu do wniesienia takiego sprzeciwu.
Ponadto organ zaznaczył, że M. L. nie występował do Prokuratury ze skargą o uniemożliwianie mu korzystania z lokalu przy ul. [...] w Białymstoku (pismo Prokuratury Rejonowej Białystok-[...] z dnia [...] listopada 2007 r. [...]) ani też do Sądu z powództwem o ochronę naruszonego posiadania w/w lokalu (pisma Sądu Rejonowego w Białymstoku I Wydział Cywilny z dnia [...] listopada 2007 r. i [...] maja 2008 r.).
W świetle powyższych ustaleń organ I instancji odmówił wymeldowania M. L. z przedmiotowego lokalu, uznając, iż opuszczenie przez niego spornego lokalu nie ma cech dobrowolności.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy z wniosku B. L. Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i orzekł o wymeldowaniu M. L. z pobytu stałego w Białymstoku przy ulicy [...]. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż organ I instancji prawidłowo przyjął za podstawę prawną zaskarżonej decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym opuszczenie lokalu w rozumieniu tego przepisu powinno być trwałe i dobrowolne. Niemniej jednak w ocenie Wojewody rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga rozszerzenia wyżej przytoczonej definicji "opuszczenia lokalu" obejmując również taką sytuację, w której osoba nie mieszka w lokalu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.
W niniejszej zaś sprawie, jak ustalono, M. L. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] od dnia [...] września 2007 r., dotychczas nie występował ani do Prokuratury ze skargą o uniemożliwianie mu korzystania z miejsca stałego zameldowania, ani też do Sądu z powództwem o przywrócenie zakłóconego posiadania w/w lokalu. Co prawda roszczenie posesoryjne przysługuje w ciągu roku od naruszenia stanu posiadania i okres ten - w odniesieniu do niniejszej sprawy - jeszcze nie upłynął, to M. L. w toku postępowania zadeklarował, iż wystąpi do Sądu ze stosownym powództwem w marcu 2008 r. Nie uczynił tego, a swoje działania skoncentrował na wzruszeniu wyroku rozwodowego.
Ostatecznie wyrok rozwodowy stron zawierający również rozstrzygnięcie o eksmisji M. L. bez prawa do lokalu socjalnego nie został wzruszony i jest prawomocny. Za istotną okoliczność organ uznał, że to od odwołującego wypłynęła propozycja polubownego podziału majątku wspólnego stron, co jego zdaniem zamykałoby ostatecznie wspólne sprawy. Propozycja ta - jakkolwiek nie została zaakceptowana przez skarżącą - została złożona już po tym, jak odwołujący nie mieszkał w przedmiotowym lokalu (pismo jego pełnomocnika do B. L. z dnia [...] października 2007 r.). To z kolei świadczy, że w sytuacji zaistniałej działaniem B. L. zamiarem M. L. jest uzyskanie dogodnych spłat przy podziale majątku wspólnego, a nie powrót do miejsca stałego zameldowania. Powyższe potwierdza podniesiona również przez M. L. okoliczność, iż po dwukrotnej interwencji Policji w dniach [...] września 2007 r. i [...] września 2007 r., kiedy to skarżący oczekując, że pozostanie w lokalu został poinformowany, iż może tam pozostać za zgodą byłej żony, więcej do lokalu przy ul. [...] w Białymstoku nie przychodził.
Zameldowanie jest wyłącznie czynnością rejestrującą fakt zamieszkiwania osoby pod oznaczonym adresem, a wymeldowanie ewidencjonuje jedynie fakt opuszczenia przez osobę jej dotychczasowego miejsca zameldowania. Stąd też ewentualne, ponowne zamieszkanie M. L. w przedmiotowym lokalu będzie wymagało rejestracji w formie zameldowania.
W skardze na powyższą decyzję M. L. zarzucił naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że w piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. wniesionym do sądu powszechnego zawarł żądanie przywrócenia mu posiadania przedmiotowego lokalu, co skutkuje niemożnością jego wymeldowania. Podał, iż w piśmie tym wniósł między innymi "o przywrócenie mu możliwości mieszkania", przez co należy rozumieć przywrócenie posiadania. Tymczasem sąd powszechny do dziś nie zajął się w/w pismem, choć zgodnie z art. 200 kpc powinien sprawę przekazać według właściwości. W tym piśmie są też i inne wnioski, które ten sąd ignoruje. Zdaniem skarżącego Wojewoda Podlaski nie dokonał właściwej oceny pisma z dnia [...] grudnia 2007 r. i niezasadnie przyjął, że nie starał się on o przywrócenie posiadania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podlaski podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnej oceny pisma z dnia [...] grudnia 2007 r. organ wyjaśnił, iż faktem jest, że w/w pismo zostało skierowane do sądu powszechnego, ale z zamiarem wzruszenia wyroku rozwodowego stron, w świetle zaś wyjaśnień samego skarżącego udzielonych do protokołu z dnia [...] grudnia 2007 r. pismo to stanowi jedynie środek do odwleczenia w czasie niniejszej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku powołanym na wstępie wyrokiem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. L. uznając zawarte w niej zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że – jak wynika z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z oznaczonego lokalu jest fakt opuszczenia przez nią tego lokalu. Przy czym legalność decyzji dokonującej wymeldowania w trybie powołanego przepisu zależy od nadania właściwego znaczenia terminowi opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego bez wymeldowania. Zgodnie z utrwalonym już poglądem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, Lex nr 50123).
Odnosząc powyższe do ustalonego stanu faktycznego, Sąd podkreślił, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, iż skarżący nie mieszka od [...] września 2007 r. w lokalu, o którym mowa wyżej. Po tej dacie skarżący ostatni raz przyszedł do przedmiotowego lokalu w obecności Policji w dniu [...] września 2007 r., kiedy to został poinformowany przez funkcjonariuszy, że skoro ma orzeczoną eksmisję, to bez zgody byłej żony nie może w lokalu pozostać. Od tamtego czasu skarżący nie mieszka i nie przychodzi do lokalu. Jego rzeczy zostały spakowane przez byłą żonę i wywiezione do jego matki. Powyższe okoliczności znajdują odzwierciedlenie w całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Punktem spornym było natomiast ustalenie, czy opuszczenie mieszkania miało charakter dobrowolny. Za dobrowolne opuszczenie lokalu nie może być bowiem uznane takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jednakże pod warunkiem, że podjęła ona przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym.
Wskazując na powyższe Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego zgodnie z którym skarżący wobec braku swobodnego dostępu do przedmiotowego lokalu, nie podjął żadnych środków prawnych umożliwiających mu powrót do tego lokalu. Twierdzenie zaś skarżącego, iż w piśmie z dnia [...] grudnia 2008 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w Białymstoku zawarł odrębne roszczenie posesoryjne - nie zasługuje na uwzględnienie. Roszczenie to bowiem nie znalazło uznania Sądu Okręgowego, nadawanie zaś temu pismu przez organ, jak i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmiennego znaczenia pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym.
W tej sytuacji – w ocenie Sądu pierwszej instancji - organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż skarżący nie skorzystał z tego środka, a w konsekwencji nie zdołał skutecznie wykazać, że został zmuszony do opuszczenia lokalu. Powyższą sytuację należy zatem uznać za równoważną z trwałą i dobrowolną zmianą miejsca pobytu.
Ponadto, jak zauważył Sąd, z akt sprawy nie wynika, aby skarżący podejmował próby powrotu do lokalu. Po dwukrotnej interwencji policji, które miały miejsce w dniach [...] i [...] września 2007 r. więcej do lokalu nie przychodził. Uznać zatem należy, iż opuszczenie spornego lokalu było świadomą decyzją życiową i choć podjętą w warunkach konfliktu z byłą żoną, to jednak wyrażającą wolę co do opuszczenie przedmiotowego lokalu. Analiza zaś materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż skarżący skupił swoje działania przede wszystkim na podważeniu wyroku rozwodowego, z zamiarem uzyskania dogodnych spłat przy podziale majątku wspólnego, a nie na powrocie do miejsca stałego zameldowania. Stanowisko to potwierdza treść pism pełnomocnika skarżącego kierowanych do B. L. Wobec powyższych okoliczności Sąd wskazał, że słusznie organ odwoławczy uznał za udowodnione, iż skarżący z własnej woli opuścił miejsce stałego zameldowania oraz utracił uprawnienie do pobytu w nim na skutek dobrowolnego i trwałego opuszczenia ornego lokalu.
Końcowo Sąd wskazał, że celem ewidencji ludności poprzez dokonywane czynności meldunkowe jest rejestracja danych o miejscu pobytu osób. Okoliczność zameldowania nie ma natomiast wpływu na prawo własności do lokalu. Fakt wymeldowania skarżącego nie ma znaczenia w ewentualnym postępowaniu o podział majątku dorobkowego byłych małżonków.
W ocenie Sądu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ nie naruszył również przepisów prawa procesowego. Stosownie do treści art. 77 i 7 k.p.a. organ administracji publicznej podjął wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonał jego rzetelnej oceny. Uzasadnienie natomiast podjętego rozstrzygnięcia skonstruowane zostało w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.), a także objaśnia tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawnego w sprawie. Ponadto zawiera oba podstawowe jego elementy, a mianowicie uzasadnienie prawne, które wskazuje przepisy mające zastosowaniowe w danej sprawie oraz uzasadnienie faktyczne zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. L., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i brak uchylenia zaskarżonej decyzji, co jest wynikiem dokonania przez Sąd pierwszej instancji nietrafnej oceny zarzutu, iż Wojewoda Podlaski nie naruszył art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przy czynieniu ustaleń o faktach, będących podstawą załatwienia sprawy poprzez przyjęcie, że skierowane do sądu powszechnego pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2007 r. zawierające zdania: "Dlatego zwracam się z uprzejmą prośbą o to, aby zapewnić mi możliwość wrócenia przed zimą do domu." oraz "Mieszkanie jest nasze wspólne, dlatego proszę o przywrócenie mi możliwości zajmowania mieszkania razem z żoną." nie stanowi pozwu o przywrócenie posiadania.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz mocodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów wskazano, że niewątpliwym jest, iż pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2007 r. zawiera żądanie przywrócenia mu utraconego bezprawnie posiadania lokalu, co wynika z przytoczonych zdań. Bez znaczenia jest przy tym czy sąd powszechny podjął jakiekolwiek czynności w związku z wniesieniem pozwu, jak i to czy sąd, do którego wniesiono pozew, jest sądem właściwym do jego rozpoznania. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że w piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. skarżący zawarł szereg żądań, z których żadne nie zostało rozpoznane i nie podjęto wobec żadnego z nich jakichkolwiek czynności procesowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – B. L. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych zarzutów a tym samym nie mogła zostać uwzględniona. Zarzut naruszenia art. 145 § pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.) w zw. a art. 151 i w zw. z art. 3 §1 i 2 pkt 1 Ppsa i w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. nie może być uznany za uzasadniony w sytuacji gdy niewyjaśnienie przez Sąd i przez organy administracji istotnych, zdaniem skarżącego, okoliczności dotyczy oceny pisma z dnia [...] grudnia 2007 r. skierowanego do sądu powszechnego. Do dokonywania takiej oceny i ustalania jak sąd powszechny powinien to pismo rozumieć i jakie działania w związku z nim podjąć Sąd administracyjny nie jest właściwy. Ocena czy i jakie sformułowanie w powołanym piśmie skierowanym do sądu powszechnego należy traktować jako pozew o przywrócenie posiadania nie należy ani do organów administracji ani do sądów administracyjnych. Nie do nich należy też ocena akt sprawy rozwodowej ani sposobu i skuteczności doręczeń w postępowaniach cywilnych.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych podniesionymi w niej zarzutami.
Ponieważ zarzuty te były nieuzasadnione, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.