Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia 6 lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i c/ oraz art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach – w związku z § 5 i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że zainteresowany po raz pierwszy złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich w lipcu 2005 r. Nie spełniał jednak warunków formalnych i stąd po kolejnych zapytaniach organu, strona zwróciła się z prośbą o zawieszenie postępowania (pismo z dnia 15 grudnia 2005 r.). Kierownik Urzędu zawiesił postępowanie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Strona zwróciła się z kolejnym wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, który organ administracji uznał za wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Z uwagi na to, że spełniał on wymogi formalne, postępowanie zostało ponownie podjęte w dniu [...] grudnia 2008 r. Następnie organ wskazał, że wydane rozporządzenie nie wymienia obozów przesiedleńczych w Warszawie na ul. [...] oraz w [...] jako miejsc odosobnienia, w których pobyt stanowi represję w świetle przepisów ustawy. Zainteresowany nie przedstawił archiwalnych dowodów na pobyt w obozach.
Jednak biorąc pod uwagę, że jako mieszkaniec Warszawy podzielił los tysięcy jej mieszkańców doznane represje należy uznać za prawdopodobne. W ocenie organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało podstaw do stwierdzenia, aby doznane represje wyczerpywały dyspozycje przepisów ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu mając na uwadze, że wyłącznie Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia uzupełnił materiał dowodowy o opinie IPN-u dotyczące wskazanych miejsc represji. W opinii Instytutu brak jest dowodów na potwierdzenie istnienia obozu na ulicy Litewskiej 14 w Warszawie. W piśmie z dnia 9 lipca 2007 r. IPN wyjaśnił, że podczas Powstania Warszawskiego okupant hitlerowski tworzył ekipy złożone z młodych mężczyzn wybranych spośród ludności stolicy Polski wyrzuconej z domów. Po wykonaniu prac, zwykle po kilkunastu dniach takie osoby kierowane były do przejściowego obozu ewakuacyjnego w Pruszkowie lub do miejsc skoszarowania we Włochach pod Warszawą.
Wnioskodawca utrzymuje, że został skierowany do tych prac bezpośrednio po zatrzymaniu w domu. Znana jest historia 35 mężczyzn spośród ludności wyrzuconej z domów Powiśla i Siekierek zabranych z obozu w [...] na ulicę [...]. Relacja strony nie różni się od tysięcy innych relacji ludzi zmuszanych do pracy na rzecz okupanta w czasie Powstania Warszawskiego. Jednak tego typu represja nie stanowi podstawy do uzyskania świadczeń. Nie istnieje podstawa do uznania, iż na ul. [...] 14 istniał obóz pracy. Strona opisuje także obóz w [...] jako miejsce represji. Została tam wysiedlono przejściowo ludność Warszawy (przez ten obóz przeszło 650 tysięcy ludzi) po upadku powstania. Pomimo tragicznych warunków przebywania w obozie, nie można uznać go za miejsce represji.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2009 r.
Uznając powyższa decyzję za krzywdzącą, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Oddalając skargę Sąd I instancji przedstawił stan prawny wynikający z ustawy o kombatantach, wywodząc, że z konstrukcji przepisów tej ustawy wynika jaka osoba może zostać uznana za kombatanta oraz do jakiej kategorii osób mogą być stosowane przepisy ustawy. W ocenie Sądu I instancji, analiza powyższych przepisów, na gruncie ustalonego stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, że skarżący spełnia, którąkolwiek z przesłanek pozwalających na uznanie go kombatantem w rozumieniu ustawy. Sąd I instancji podzielił ustalenia poczynione przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego. Po pierwsze, naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach polegające na przyjęciu, że pobyt w obozach wskazanych przez stronę nie jest represją w rozumieniu cytowanego przepisu. Po drugie, naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, poprzez przyjęcie, że wyłączenie IPN może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia, a wyliczenie miejsc zawarte w rozporządzeniu stanowi katalog zamknięty. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędną kontrolę legalności działania organu, w tym pominięcie naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegające na dowolnej ocenie, że tylko IPN może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia i w konsekwencji brak oparcia decyzji na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i uzasadniającym przyznanie stronie uprawnień kombatanckich.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pełnomocnikowi z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej jednocześnie wniósł zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, stąd w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego. Pozwoli to bowiem dopiero ocenić czy prawidłowo zostały zastosowane w tej sprawie odpowiednie przepisy prawa materialnego, a następnie dokonać kontroli ich wykładni dokonanej przez Sąd I instancji. Należy także przypomnieć, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa materialnego, zaś w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Autor skargi kasacyjnej musi wykazać jaka w jego ocenie powinna być prawidłowa wykładnia.
Po drugie, w przedmiotowej sprawie wbrew zarzutom kasacyjnym Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli stanu faktycznego ustalonego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wynika to z tego, że Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że pobyt w obozie pracy przymusowej przy ul. [...] 14 w Warszawie jak i w obozie przejściowym w [...] dla ludności cywilnej po upadku Powstania Warszawskiego nie jest w świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach przebywaniem w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, zaś osoby tam osadzone były w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Ponadto, ocena prawna dokonana w tym zakresie przez Sąd I instancji uwzględniła nie tylko przesłanki, że powyższe obozy, nie zostały ujęte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) ponieważ nie jest to zamknięta lista, czyli przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania miejscach odosobnienia nieuwzględnionych w tym rozporządzeniu jest możliwe. Jednak, w przedmiotowej sprawie, Sąd I instancji słusznie orzekł, że taka sytuacja faktyczna nie zachodzi w świetle § 6 cyt. wyżej rozporządzenia Prezesa RM z dnia 20 września 2001 r. w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach. Potwierdza to stanowisko także pismo IPN z dnia 9 lipca 2007 r. zawierające ocenę prawną tego rodzaju obozu przejściowego w [...], jak i obozu przy ul. [...], który nie był "karnym obozem pracy".
Oznacza to, zdaniem IPN, iż powyższe obozy przejściowe nie stanowiły miejsca odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach. Ponadto w tym przypadku Sąd I instancji zasadnie także stwierdził, dokonując kontroli stanu faktycznego w tej sprawie ustalonego przez Kierownika Urzędu, że nie jest miejscem odosobnienia w świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tejże ustawy pobyt w obozie przejściowym w [...]. Wynika to z tego, że wysiedlenie, pobyt w miejscu odosobnienia o charakterze innym niż określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o kombatantach jak i przebywanie na deportacji nie jest represją, która uzasadnia przyznanie przedmiotowych uprawnień kombatanckich.
Po trzecie, należy podkreślić, że Sąd I instancji przeprowadził, wbrew zarzutom kasacyjnym, kompleksową kontrolę charakteru prawnego tych dwóch przedmiotowych obozów przejściowych, dokonaną przez Kierownika Urzędu świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach. Oznacza to, że Sąd I instancji nie ograniczył się tylko do stwierdzenia okoliczności faktycznej, iż nie są one wymienione w cyt. rozporządzeniu Prezesa RM z dnia 20 września 2001 r. Dlatego też, brak jest w tym stanie faktycznym przesłanek do stwierdzenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ jak i art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach.
Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 21002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.