Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 602/11

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 3 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. S. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Wojewoda Mazowiecki, po rozpoznaniu wniosku obywatelki Izraela R. S. F., na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.), odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawczynię. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona oświadczyła, że urodziła się jako córka C. B. i H. L. zd. K., w [...] 1927 r. w T. w województwie wołyńskim. Posiadanie obywatelstwa polskiego zainteresowana wywodziła z faktu posiadania tego obywatelstwa przez swojego ojca, C. B., którego status obywatela polskiego wynikał z wpisów z książeczki wojskowej wyżej wymienionego, jego polskiego paszportu, dowodu osobistego oraz izraelskiego aktu naturalizacji. Skarżąca podała, że jej ojciec w 1928 roku wyjechał do Argentyny, zaś skarżąca dołączyła do niego z matką w 1930 r. W [...] 1956 r. wnioskodawczyni zawarła w B. A. związek małżeński z obywatelem Argentyny S. F. W 1973 r., jako R. S. F., wyemigrowała z Argentyny do Izraela.

W [...] 1973 r. skarżąca nabyła obywatelstwo izraelskie, zaś [...] 1995 r. dokonała urzędowej zmiany imienia z R. na R. S. Skarżąca obecnie zamieszkuje w Izraelu i legitymuje się paszportem izraelskim.

Rozważając zasadność wniosku w świetle przesłanek nabycia obywatelstwa polskiego wskazanych w art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. RP Nr 7, poz. 44 z późn. zm.), stanowiącego, że "przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki" Wojewoda uznał, że wydanie decyzji pozytywnej dla strony nie jest możliwe z uwagi na brak dokumentów wskazujących na jej pokrewieństwo z posiadającym obywatelstwo polskie C. B. oraz posiadanie przez nią statusu dziecka ślubnego C. B., tj. aktu urodzenia skarżącej oraz aktu małżeństwa jej rodziców. Organ zauważył, że w książeczce wojskowej C. B. odnotowano, że w 1923 r. zawarł on związek małżeński, nie podano jednak danych osobowych jego żony. W dalszej kolejności organ wskazał na brak aktu naturalizacji argentyńskiej C. B., niezbędnego dla ustalenia ewentualnego spełnienia przez niego przesłanek utraty obywatelstwa polskiego z art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, w świetle którego utrata obywatelstwa polskiego z mocy prawa następowała przez nabycie obywatelstwa obcego, a w konsekwencji, w związku z regulacją art. 13 ostatnio powołanej ustawy ("nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, jeżeli inaczej nie zastrzegało postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych, rozciągało się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie oraz jego dzieci w wieku do lat 18"), spełnienia przesłanek utraty obywatelstwa polskiego przez skarżącą.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że strona nie udowodniła, iż urodziła się jako dziecko ślubne obywatela polskiego. W aktach sprawy brakuje dowodów na zaistnienie faktów skutkujących nabyciem przez R. S. F. obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy z 1920 r. Powołując się na treść art. 3 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) Minister wskazał, że udowodnienie faktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu, jak również podstawowych danych zawartych w tych aktach dotyczących daty i miejsca urodzenia, danych dotyczących dziecka (płeć, imię, nazwisko, pochodzenie od określonych rodziców), danych dotyczących osób wstępujących w związek małżeński oraz danych dotyczących osób zmarłych, dopuszczalne jest tylko na podstawie akt stanu cywilnego.

Z Wydziału Archiwum Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy organ odwoławczy otrzymał zaś informację o braku ksiąg metrykalnych z Izraelickiego Urzędu Metrykalnego z byłego województwa wołyńskiego. Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w piśmie z dnia 13 lutego 2009 r. poinformowało, iż nie przechowuje ksiąg metrykalnych wyznania mojżeszowego z terenu dawnego województwa wołyńskiego. W ocenie organu odwoławczego znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wydane przez uprawione władze państw obcych, tj.:

1. 1) książeczka rodzinna nr [...] wydana przez Radę Miejską w B. A., Urząd Stanu Cywilnego B. A., wskazująca, że R. B., córka H. B. i L. K., obywatelstwa polskiego, zawarła związek małżeński z obywatelem argentyńskim S. F.,
2. 2) odpis aktu małżeństwa zawartego w [...] 1956 r. w B. A. przez R. B., lat 26, narodowości polskiej, ur. w T., zam. [...], córki: J. B., narodowości polskiej, handlowca, zamieszkałego w tym samym domu co córka i L. K., narodowości polskiej, zamieszkałej w tym samym domu co córka, z obywatelem Argentyny S. F.,
3. 3) zaświadczenie z dnia 26 października 2006 r. wydane w Biurze Ludności w J., stwierdzające, że R. S. F., urodzona w Polsce [...] 1927 r., posiada obywatelstwo izraelskie od [...] 1973 r.,
4. 4) wyciąg z rejestru ludności z dnia 25 października 2006 r. wydany w Biurze Ewidencji Ludności w J., dotyczący R. S. F., córki C. (brak imienia matki), urodzonej w [...] 1927 r. w Polsce, nie mogą stanowić dowodów potwierdzających stanowisko wnioskodawczyni o jej pochodzeniu jako ślubnego dziecka C. B. Minister przyjął ponadto, że wnioskodawczyni nie nabyła obywatelstwa argentyńskiego, co wynika z przedstawionego przez nią odpisu zaświadczenia z dnia 28 czerwca 2004 r. Krajowej Władzy Sądowej w B. A., w którym stwierdzono, że w Krajowym Rejestrze Wyborców obywateli argentyńskich nie ma danych R. B., urodzonej [...] 1927r. w Polsce, K., T. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika wnioskodawczyni zawartych w odwołaniu, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim jej ojca wynika z wpisu do jego polskiej książeczki wojskowej, organ stwierdził, iż w urzędowo potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii polskiej książeczki wojskowej wydanej w [...] 1923 r. przez Powiatową Komisję Uzupełnień w K. dla C. B., urodzonego w 1895 r. w T., znajduje się wpis: stan rodzinny - żonaty, data ślubu - 1923, imię i pan. nazw. żony – rubryka niewypełniona. Organ stwierdził, iż w świetle art. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego, wpis dokonany w książeczce wojskowej C. B. o zawarciu związku małżeńskiego nie może stanowić dowodu, że zawarł on związek małżeński z H. L. K., gdyż nie wskazano w niej danych osobowych małżonki. W tych okolicznościach twierdzenia o małżeńskim pochodzeniu skarżącej organ uznał za niepoparte żadnymi dowodami.

W toku postępowania organ wzywał stronę do przedłożenia aktu urodzenia oraz aktu małżeństwa rodziców wskazując, iż dokumentów tych można poszukiwać w archiwach ukraińskich, gdyż T. znajduje się obecnie na terytorium Ukrainy. Z tego względu pozyskanie aktów stanu cywilnego dotyczących wnioskodawczyni wykracza poza kompetencje polskich administracji publicznej prowadzących niniejszą sprawę. Na przeszkodzie temu stają ponadto wewnętrzne przepisy Ukrainy, co sprawia, że ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Organ zauważył, że w dniu 8 września 2010 r. do akt wpłynęło sporządzone w języku angielskim (bez tłumaczenia) zaświadczenie wydane w dniu 13 lipca 2010 r. przez Wydział Konsularny Ambasady Ukrainy w Izraelu, skierowane do A. A. S. F. syna skarżącej, informujące, że poszukiwany akt małżeństwa nie został odnaleziony w Państwowym Archiwum Ukrainy.

Zdaniem organu, wbrew stanowisku pełnomocnika strony, treść przedmiotowego zaświadczenia jest niewystarczająca aby stwierdzić, że dokument, o którym mowa dotyczy małżeństwa H. B. i H. L. K. Zaświadczenie nie wskazuje danych osób, których poszukiwany akt małżeństwa miał dotyczyć, ani treści żądania skierowanego do Wydziału Konsularnego Ambasady Ukrainy w Izraelu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę R. S. F. uznał, iż organy prawidłowo przyjęły, iż nabycie obywatelstwa polskiego przez skarżącą na zasadzie prawa krwi, wynikającej z art. 4 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, wymagało udokumentowania przez nią, iż jest dzieckiem obywatela polskiego/obywatelki polskiej, a ponadto, że jest dzieckiem ślubnym lub pozamałżeńskim (art. 5 ustawy). Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty przedłożone przez skarżącą, nie pozwalają przyjąć, że skarżąca urodziła się w [...] 1927 r. w T. na Wołyniu, jako dziecko ślubne ze związku małżeńskiego C. B. i H. L. z domu K. Skarżąca nie przedłożyła aktu urodzenia, ani aktu małżeństwa swoich rodziców, zaś dokumenty załączone do akt sprawy nie zawierały danych, w oparciu o które w sposób pośredni można byłoby uznać twierdzenia skarżącej za udokumentowane.

Wysiłki organów orzekających zmierzające do pozyskania dowodów w postaci aktu małżeństwa C. B. i H. L. z domu K. również nie okazały się skuteczne, gdyż w polskich archiwach państwowych nie ma ksiąg metrykalnych wyznania mojżeszowego z terenu dawnego województwa wołyńskiego. Sąd podzielił zarazem stanowisko Ministra, że z danych zawartych w polskiej książeczce wojskowej C. B. nie wynika, że H. L. z domu K. - matka skarżącej - była jego żoną, skoro zawiera one jedynie informację, że posiadacz książeczki był żonaty. Sąd uznał ponadto, że w oparciu o dokumenty sporządzone przez organy Argentyny oraz Izraela również nie da się wyprowadzić wniosku, że skarżąca urodziła się w [...] 1927r. w T. i jest dzieckiem ślubnym z małżeństwa C. B. i H. L. z domu K. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła R. S. F., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. 1) art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: p.u.s.a., poprzez zaniechanie dokonania przez Sąd kontroli i zakwestionowania zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem art. 7, 75, 77, 80 i 138 § 2 k.p.a.,
2. 2) art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie wskutek nieodniesienia się przez Sąd do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia wskazanych przepisów k.p.a. i oddalenie skargi na decyzję organu odwoławczego, w szczególności w związku z odmową przyznania mocy dowodowej załączonym do wniosku dokumentom z powodu braku ich oparcia na dokumentach źródłowych, w tym przede wszystkim na akcie urodzenia skarżącej i akcie małżeństwa jej rodziców,
3. 4) art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżąca nie nabyła z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji dokonanie błędnej oceny wartości dowodowej wpisu w polskiej książeczce wojskowej jej ojca. Z dokumentu tego wynika, że C. B., obywatel polski, zamieszkały w T., a więc miejscowości położonej w obrębie Państwa Polskiego, miejscu urodzin skarżącej, w [...] 1925 r. stawił się przed Komisją Kontrolną w K. W ocenie skarżącej, zbieżność czasowa adnotacji w książeczce wojskowej i narodzin skarżącej pozwala na ustalenie w ramach swobodnej oceny dowodów oraz zgodnie ze słusznym interesem strony ślubnego pochodzenia skarżącej jako córki C. B., a w konsekwencji na stwierdzenia nabycia przez nią obywatelstwa polskiego z chwilą urodzenia na mocy art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

W piśmie procesowym z dnia 22 lutego 2012 r., złożonym do akt w dniu rozprawy, pełnomocnik skarżącej wskazał ponadto, że odrzucenie przez organy twierdzeń strony ubiegającej się o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego jedynie ze względu na brak przedstawienia aktów urodzenia wstępnych wnioskodawcy potraktowane zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie II OSK 719/10 (wyrok z 23 marca 2011 r.) jako naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Skarżący podzielił pogląd Sądu, że odmienne znaczenie dowodowe należy przypisać informacjom wynikającym z kwerendy archiwalnej opartej na dwu różnych rodzajach materiału dokumentacyjnego (kompletnym i niekompletnym), wobec czego pozostawienie tej kwestii bez wyjaśnienia oznacza, że zebrany materiał dowodowy nie został oceniony w sposób wszechstronny (art. 7 i 77 k.p.a.).

Powołując się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011 r., II OSK 2286/10, pełnomocnik strony przychylił się od wyrażonego nim poglądu, w świetle którego z uwagi na to, że zarówno ustawa z 1920 r. o obywatelstwie państwa polskiego, jak i ustawa o obywatelstwie polskim z 1962 r. nie wymagają, aby fakt zawarcia małżeństwa mógł być udowodniony aktem stanu cywilnego, to dla udowodnienia tego faktu należy stosować ogólne reguły dowodowe określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego (art. 75 k.p.a. i następne).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające nieważność postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., które zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze pod rozwagę z urzędu.

Rozpoznając zaś sprawę w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie zasługiwały one na uwzględnienie. Analiza tych zarzutów dokonana na tle argumentacji podniesionej w celu ich uzasadnienia wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy skarżącą a ustaleniami przyjętymi przez Sąd I instancji jest ocena wartości dowodowej dokumentów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego, które zdaniem strony niezasadnie zostały ocenione przez organy jako niedające podstawy do stwierdzenia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie przez urodzenie na podstawie art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. W szczególności w skardze kasacyjnej kwestionowana jest zasadność uznania przez Sąd I instancji, że w ramach swobodnej oceny tego materiału organy trafnie przyjęły, że wobec braku aktu urodzenia skarżącej oraz aktu małżeństwa jej rodziców, z innych dowodów jakimi organy dysponowały nie dało się w sposób pośredni ustalić tych informacji, które dawałby podstawę by uznać status skarżącej jako obywatelski polskiej.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano bowiem, że żądanie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego skarżąca wywodzi z faktu nabycia tego obywatelstwa przez urodzenie ze związku małżeńskiego obywatela polskiego C. B. i H. L. zd. K. Z wniosku skarżącej, który wszczął postępowanie w sprawie wynika, że skarżąca urodziła się w 1927 r. w T., na terenie dawnego województwa wołyńskiego. W tych warunkach ocena, czy skarżąca posiada obywatelstwo polskie została przez organy dokonana na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w oparciu o zasady wynikające z art. 4 i art. 5 tej ustawy. Z powołanych przepisów wynika, że obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie (art. 4), przy czym przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki (art. 5 zdanie pierwsze powołanej ustawy).

Zdarzenia, które w świetle wskazanych materialnoprawnych przesłanek nabycia obywatelstwa polskiego stanowią podstawę do uznania posiadania tego obywatelstwa dokumentowane są, jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, aktami stanu cywilnego. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 4 ostatnio powołanej ustawy). Podobną regulację zawierały wcześniej obowiązujące akty prawne dotyczące akt stanu cywilnego (zob. art. 1 i art. 25 dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz. U. Nr 25, poz. 151 z późn. zm./, art. 1 i art. 24 ust. 1 dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.

U. z 1945 r., Nr 48, poz. 272 z późn. zm./). Okoliczność, że zarówno ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, jak i ustawa o obywatelstwie polskim z 1962 r. nie wymagają, aby fakt zawarcia małżeństwa mógł być udowodniony aktem stanu cywilnego, przywoływana przez stronę w piśmie procesowym z 22 lutego 2012 r. w ślad za wyrokiem NSA z 10 listopada 2011 r. (II OSK 2286/10), nie uzasadnia zatem deprecjonowania znaczenia i wartości dowodowej stanowiących kwalifikowany środek dowodowy, w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., aktów stanu cywilnego.

Twierdzenia strony, że przedstawione przez nią dokumenty, w szczególności książeczka wojskowa C. B., uprawdopodabniają, iż skarżąca, urodzona kilka lat po odnotowanym urzędowo fakcie stawienia się przez żonatego obywatela polskiego C. B. przed Komisją Wojskową w miejscowości, w której również on zamieszkiwał, jest jego córką nie jest wystarczające do wykazania statusu obywatelskiego skarżącej. Okoliczności wskazywane przez stronę mogą bowiem również uprawdopodabniać pokrewieństwo między skarżącą a C. B. innego rodzaju, niż to, na które skarżąca się powołuje w celu wywiedzenia posiadania obywatelstwa polskiego (np. pokrewieństwo w linii bocznej).

Dodatkowo należy podnieść, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W związku z tym przepisy prawne ograniczają możliwość stosowania uprawdopodobnienia tylko odnośnie do faktów, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii wpadkowej, a nie dla rozstrzygnięcia istoty sprawy, w której toczy się postępowanie (B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 8, s. 403 i cyt. tam poglądy doktryny).

W sprawie pozostaje bezsporne, że skarżąca nie przedstawiła dowodów urzędowo potwierdzających datę jej urodzenia oraz personalia rodziców, bezpośrednio wskazujących na więzi krwi łączące ją z obywatelem polskim C. B., co niewątpliwie nie mogło zostać pominięte przy ustalaniu stanu faktycznego w sprawie. Kwerenda archiwalna przeprowadzona w Urzędzie Stanu Cywilnego m.st. Warszawy w celu odnalezienia aktów stanu cywilnego dotyczących skarżącej oraz jej rodziców (tj. aktu urodzenia skarżącej oraz aktu małżeństwa jej rodziców) przyniosła wynik negatywny z związku z jednoznacznym ustaleniem, że Wydział Archiwum tamtejszego urzędu nie posiada żadnych ksiąg metrykalnych z Izraelickiego Urzędu Metrykalnego z byłego województwa wołyńskiego. Ksiąg takich nie przechowuje również Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (k. 63). Z zaświadczenia z dnia 26 lipca 2007 r. (k. 36 akt administracyjnych) uzyskanego z Urzędu Stanu Cywilnego w Z. wynika zaś, ze w księgach urodzeń wyznania mojżeszowego za lata 1927-1939 nie figuruje akt urodzenia na nazwisko B. R., ur. [...] 1927 r. w T. na Wołyniu, córka C. i H. L. zd.

K. Ze względu na te okoliczności sprawy odwoływanie się przez stronę do tez sformułowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie II OSK 719/10, uwzględniającego skargę kasacyjną skarżącego z uwagi na stwierdzone naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) nie jest uprawnione, gdyż nie można uznać, że stan faktyczny sprawy, w której w przywołanym wyroku orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, jest tożsamy ze stanem faktycznym niniejszej sprawy. Stanowisko wyrażone w cytowanym przez stronę wyroku z 23 marca 2011 r. zostało bowiem przyjęte w związku z ustaleniem, że kwerenda archiwalna przeprowadzona pod kątem odnalezienia dokumentów potwierdzających fakt urodzenia ojca skarżącego przyniosła wynik negatywny, gdyż nie zostało ustalone, czy czynności mające na celu odnalezienie dokumentów pozwalających określić obywatelstwo dziadka oraz ojca skarżącego oparte zostały na analizie dokumentacji archiwalnej pełnej, czy też niekompletnej (niezachowanej w całości) z uwagi na to, że z treści zawartego w aktach sprawy pisma kierownika właściwego archiwum państwowego nie wynikało, "czy w zasobie archiwalnym jedynie akta zespołu nr [...] dotyczące R. Spółki Akcyjnej z lat (....) nie zachowały się w całości do czasów obecnych i nie dotyczyło to pozostałych rejestrów (mieszkańców, wyborców, poborowych) z miejscowości S. B.".

W rozważnym przypadku ustalono w sposób niebudzący wątpliwości brak w przeszukiwanych archiwach ksiąg metrykalnych z b. województwa wołyńskiego. Powyższa okoliczność nie pozwala więc jednoznacznie przyjąć, czy poszukiwane dokumenty (tj. akt urodzenia i akt małżeństwa) istniały i uległy zniszczeniu, czy też nigdy ich nie sporządzono. Ustalenia poczynione w toku postępowania nie mogą być zaś uznane za niekompletne, jeżeli pomimo usilnych starań organom nie udało się dotrzeć do materiału potwierdzającego obywatelstwo polskie wnioskodawcy (zob. wyrok NSA z 9 września 2011 r., II OSK 1700/10), zaś informacje wynikające z przedstawionych przez skarżącą dokumentów okazały się niewystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem strony.

Należy następnie mieć na uwadze, że zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) nie uprawnia do uwzględnienia skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy przyjęta przez organy ocena dotycząca braku wykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek z art. 5 ustawy z 1920 r. została przyjęta nie tylko z uwagi na brak przedstawienia przez stronę żądanych przez organ polskich aktów stanu cywilnego poświadczających status cywilny skarżącej, ale również po dokonaniu przez organ oceny całości materiału dowodowego pozyskanego w toku postępowania. Dokonując oceny sprawy w tym aspekcie Sąd I instancji stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły, iż w oparciu o dokumenty sporządzone przez właściwe organy argentyńskie i izraelskie nie dało się pośrednio w sposób pewny stwierdzić istnienia faktów, które uzasadniałby przyjęcie, że skarżąca nabywała obywatelstwo polskie na podstawie art. 5 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego z uwagi na urodzenie się jako ślubne dziecko obywatela polskiego.

Ocena ta, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie budzi zastrzeżeń, które dawałby uzasadnioną podstawę do uznania zasadności skargi kasacyjnej. Należy przypomnieć, że możliwość uwzględnienia skargi kasacyjnej w zakresie zarzutów naruszenia prawa procesowego obarczona jest warunkiem wykazania, że uchybienia tego typu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny ocena, że w tym zakresie Sąd I instancji miał podstawy by uznać, że w toku postępowania administracyjnego nie uchybiono kodeksowym zasadom przeprowadzenia postępowania dowodowego i ich oceny wynika z uznania, że dokonując oceny materiału dowodowego w sprawie nie przekroczono granic swobodnej oceny tychże dowodów. W skardze kasacyjnej skarżąca nie zdołała podważyć stanowiska organów przyjętego w ramach oceny przestawionych przez stronę dokumentów argentyńskich oraz izraelskich w zakresie, w jakim miałby one stanowić dowód na prawdziwość twierdzeń skarżącej dotyczących daty i miejsca jej urodzenia, miejsca zamieszkania, posiadanego obywatelstwa czy danych rodziców.

Powołując się na treść 76 § 1 k.p.a., w świetle którego dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, organ trafnie przypomniał, że w celu stwierdzenia mocy dowodowej dokumentu urzędowego należy odróżnić część "zaświadczającą" od pozostałej części dokumentu oraz właściwy zakres zaświadczenia (J. Krajewski, Glosa do wyroku SN z 16 marca 1974 r., II CR 46/74, cyt. w "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz". pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2004, t. I, str. 513). Z tego względu złożony przez skarżącą wyciąg z ewidencji ludności wydany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Izraela nie stanowi dowodu z dokumentu urzędowego na okoliczność miejsca i daty urodzenia skarżącej, a jedynie wskazuje na status skarżącej jako osoby zamieszkałej w Izraelu. Zaświadczenie o obywatelstwie izraelskim skarżącej, zawierające dane dotyczące daty i miejsca urodzenia strony (tj. [...] 1927 r. w Polsce) również nie stanowi dowodu z dokumentu urzędowego na okoliczność miejsca i daty urodzenia skarżącej, a jedynie dowód tego, że od [...] 1973 r. skarżąca jest obywatelką Izraela.

W sytuacji, gdy w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym nie ujawniono bezpośrednich dowodów wskazujących na pochodzenie skarżącej, szacując wartość dowodową dokumentów mogących pośrednio przyczynić się do ustalenia faktów dających podstawy do zastosowania art. 5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. zasadnie przyjęto, że dane zawarte w dokumentach wytworzonych przez państwo obce, dotyczące miejsca urodzenia, zamieszkania czy obywatelstwa polskiego osoby wnioskującej o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, jako niewchodzące w zakres działań organów tego państwa, podlegają ocenie na podstawie zasad ogólnych. Okoliczność niezachowania się ksiąg metrykalnych wyznania mojżeszowego z okresu przedwojennego z byłego województwa wołyńskiego nie zwalniała bowiem organów od oceny, czy materiał dowodowy zebrany w toku postępowania administracyjnego, a w szczególności dokumenty przedstawione przez skarżącą, dawał podstawę do przyjęcia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskiego na zasadzie wynikającej z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Dokumenty pozyskane w toku postępowania, wskazujące – w różnych konfiguracjach - miejsce urodzenia skarżącej w Polsce, jej nazwisko panieńskie, datę urodzenia, imię ojca, nie zostały jednakże oparte na dokumentach źródłowych wytworzonych przez państwo, które wpis ten dokonało, co sprawia, że wartość dowodowa wpisu nie mogła być uważana za pewną. Z ich treści nie da się w sposób uprawniony wywieść, że z C. B. łączyły skarżącą więzi krwi, których istnienia skarżąca stara się dowieść, a których istnienie jest warunkiem stwierdzenia nabycia przez stronę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. W zaświadczeniu o obywatelstwie izraelskim skarżącej ograniczono się jedynie do wskazania imienia ojca skarżącej (brak nazwiska). Wyciąg z ewidencji ludności wydany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Izraela nie zawiera ani nazwiska ojca, ani danych matki.

Wpis w książeczce wojskowej C. B., wskazujący na okoliczność zawarcia w 1923 r. przez posiadacza książeczki związku małżeńskiego, któremu w skardze kasacyjnej przypisano szczególną wartość dowodową, również nie pozwala uznać tego dokumentu za dającego podstawy do ustalenia ojcostwa C. B. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zbieżność czasowa adnotacji w książeczce, poświadczającej, że w [...] 1925 r. obywatel polski C. B., zam. w T., stawił się przed Komisją Kontrolną w K., ze wskazywanymi przez stronę datą i miejscem jej urodzenia, jest niewystarczająca do przyjęcia w ramach swobodnej oceny dowodów, że skarżąca jest córką posiadacza książeczki. Dodatkowo Sąd I instancji trafnie wskazał w tym zakresie, że dane osobowe żony posiadacza książeczki wojskowej nie zostały w niej ujawnione.

Wątpliwości dotyczących rodzaju więzów łączących skarżącą z obywatelem polskim C. B. nie wyjaśniają ponadto zapisy przedstawionego przez stronę aktu małżeństwa sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. A., poświadczającego zawarcie w [...] 1956 r. w B. A. przez R. B., lat 26, narodowości polskiej, ur. w T., Polska, córki: J. B., narodowości polskiej, handlowca, zamieszkałego w tym samym domu co córka i L. K., narodowości polskiej, zamieszkałej w tym samym domu co córka małżeństwa z obywatelem Argentyny S. F. Zasadnicze wątpliwości budzi bowiem podana w tym dokumencie informacja, że R. B. w dniu zawarcia związku małżeńskiego miała lat 26, pozostająca w sprzeczności z danymi zawartymi w innych dokumentach oraz oświadczeniach złożonych przez stronę na dowód tego, że skarżąca urodziła się w roku 1927 (co wskazywałoby, że w 1956 r. skarżąca miała lat 29, zatem dwa lata więcej niż osoba, której dotyczy przedstawiony akt małżeństwa).

Dokonując swobodnej oceny wiarygodności i wartości dowodowej całokształtu materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym niejasności tej, podważającej moc dowodową przedstawionych dokumentów, bez wątpienia nie można pominąć.

W tych warunkach Sąd I instancji zasadnie uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego został prawidłowo oceniony przez organy jako niedający podstawy do stwierdzenia, że skarżąca urodziła się jako dziecko ślubne obywatela polskiego C. B. W konsekwencji należało następnie uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z odmową stwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące naruszenia art. 184 Konstytucji oraz art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., również należało oddalić jako nieuzasadnione. Powołane przepisy zawierają normy o charakterze ustrojowym, które określają funkcję sądów administracyjnych polegającą na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. stanowiłby uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów aniżeli zgodność z prawem. Takiego zarzutu zaskarżonemu wyrokowi nie można jednak postawić. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził również naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.