Uzasadnienie
II OSK 623/05
U Z A S A D NI E N I E
Wyrokiem z dnia 14 lutego 2005 r. sygn. akt 3 II SA/Wr 2404/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargi J. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej .
Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy .
Decyzją z dnia [...] września 2002r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu , działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji , którą orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 7 wykazu) .
W uzasadnieniu wskazano , że skarżąca pracowała w okresie od 16 sierpnia 1966 r. do 31 sierpnia 1971 r. jako nauczycielka matematyki , od 1 września 1971 r. do 31 lipca 1982 r. jako zastępca dyrektora , od 1 sierpnia 1982 r. do 31 sierpnia 200l r. jako dyrektor szkoły . Strona była badana w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych , Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego we Wrocławiu , gdzie wydano 19 października 200l r. opinię , w której "komisja (...) na podstawie przeprowadzonego badania , oceny dostarczonej dokumentacji (w tym charakterystyki stanowiska pracy i wyniku badania videostroboskopowego) uznała , że przy obecności niecharakterystycznych zmian w zakresie krtani , nie można uznać z dominującym prawdopodobieństwem istnienia związku pomiędzy dolegliwościami zgłaszanymi przez chorą , zmianami stwierdzonymi w zakresie krtani a wykonywaną przez pacjentkę pracą zawodową" .
W trybie odwoławczym skarżąca była badana w Instytucie Medycyny Pracy w Sosnowcu . W dniu 29 kwietnia 2002 r. Instytut ten wydał opinię o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym . W uzasadnieniu tej opinii wskazano , że " dokumentacja laryngologiczna obejmuje lata 1996-2001 i wynika z niej , że w 1996 r. w obrębie krtani stwierdzono zmiany odpowiadające obrzękowi Reinckego . W trakcie obecnej obserwacji w badaniu foniatrycznym i laryngostroboskopowym stwierdzono cechy przewlekłego prostego nieżytu błony śluzowej gardła i krtani z niewielkim pogrubieniem fałdów głosowych , nie mającym cech przerostu . Nie stwierdzono opisywanych w przeszłości objawów obrzęku Reickego . Biorąc pod uwagę charakter stwierdzonych zmian chorobowych krtani w postaci przewlekłego , prostego nieżytu błony śluzowej , bez obecności przerostu i utrwalonego niedowładu strun głosowych , a także obecności guzków śpiewaczych brak jest podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym . Dolegliwości badanej związane są z przewlekłym stanem zapalnym błony śluzowej o podłożu najpewniej infekcyjnym lub związanym ze zwyczajem palenia tytoniu" . Te rozpoznania medyczne i przeprowadzone postępowania w przedmiocie środowiska pracy legły u podstaw negatywnej dla skarżącej decyzji organu I instancji .
W odwołaniu skarżąca podnosiła przede wszystkim , że faktycznie przepracowana ilość godzin jest o wiele większa od wykazanego przez pracodawcę i że cierpi na schorzenia zamieszczone w wykazie chorób zawodowych , co winno znaleźć odzwierciedlenie w ustaleniach poczynionych przez organy .
Natomiast odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał , iż do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie , jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych dwa warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych ; choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy .
Opiniujące w sprawie placówki służby zdrowia jednoznacznie stwierdziły, że mimo narażenia na nadmierny wysiłek głosowy zmiany chorobowe występujące u skarżącej nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej . Te opinie są decydujące dla podjętego rozstrzygnięcia , gdyż tylko stwierdzenie istnienia przerostu, niedowładu strun głosowych i guzków śpiewaczych daje podstawę, przy istnieniu narażenia zawodowego , do ustalenia choroby zawodowej . Takich zaś zmian u skarżącej nie stwierdzono .
W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego , domagając się jej uchylenia , skarżąca zarzuciła , że nie wyjaśniono całokształtu okoliczności sprawy , jednostronnie organy podeszły do schorzenia , wyraźnie zawężając jego granice i przyczyny co spowodowało , że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy faktycznej i prawnej . Podniosła również , że opinia wydana w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych, Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego we Wrocławiu stwierdza istnienie choroby zawodowej , nie jest tylko jednoznaczna co do warunków pracy skarżącej . Opinia Instytutu Medycyny Pracy stwierdza natomiast zmiany w gardle , lecz nie widzi związku z wysiłkiem głosowym . Opinie te są więc w znacznym stopniu rozbieżne i niedookreślone co do zawartych w nich wniosków .
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi , w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko .
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę wskazał , iż według § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) " Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia , jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy" . Z powyższego uregulowania wynika zatem , że stwierdzenie choroby zawodowej jest uzależnione od łącznego wystąpienia dwóch przesłanek: po pierwsze musi to być rodzaj choroby , który mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia , po drugie choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy , przy czym przy ocenie działania czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 tego rozporządzenia .
Za dokumenty niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia rozporządzenie uznaje dochodzenie epidemiologiczne , informacje o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia (§ 7 ust. 4) . Oznacza to , że te materiały dowodowe muszą być zgromadzone w postępowaniu , ale ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego . On bowiem ma zastosowanie w postępowaniu przed organami administracji w należących do ich właściwości sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, co wynika z art. 1 § 1 pkt 1 kpa .
Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jej uprzednie lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze , co w sposób oczywisty wynika z powołanego wyżej rozporządzenia . Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i 77 § 1 kpa wynika z kolei obowiązek organu podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie tym wymogom w ocenie Sądu czyni zadość . W sprawie pozostaje poza sporem , że skarżąca przez okres ponad 30 lat pracowała w szkolnictwie początkowo w charakterze nauczyciela matematyki , następnie na stanowisku dyrektora szkoły , z wymiarem godzin dydaktycznych znacznie przekraczającym pensum . Spowodowane to było koniecznością zapewnienia zastępstw, wyżem demograficznym, obowiązkami związanymi z prowadzeniem kółek tematycznych , kontaktów z rodzicami . Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające odnośnie środowiska pracy pozwoliło więc na ustalenie , że istniało narażenie na chorobę zawodową narządu głosu .
Jednakże podkreślono , że nie jest decydujący dla ustalenia istnienia choroby zawodowej stopień przekroczenia normatywów ani czas w jakim pracownik jest na to działanie czynników szkodliwych narażony . Każde , nawet krótkie , wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia może być podstawą do ustalenia istnienia choroby zawodowej . Każdy ma bowiem inną osobniczą odporność na takie warunki i czas ekspozycji na warunki szkodliwe dla zdrowia nie jest przesądzający .
Poza środowiskiem pracy decydującym jest , jak wynika z powołanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych , ustalenie przez upoważnione do tego placówki służby zdrowia , że dana osoba cierpi na schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych , stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia .
W sprawie pozostaje poza sporem zdaniem Sądu I instancji , że w badaniu videostroboskopowym z dnia 23 marca 2001 r. stwierdzono u skarżącej m.in. struny głosowe zgrubiałe, przerosłe, zwłaszcza lewa . Tak określone rozpoznanie lekarz wykonujący badanie poddał konsultacji pod kątem istnienia choroby zawodowej przez uprawnioną do orzekania w tym przedmiocie jednostkę medyczną . Tą jednostką była Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych , Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego we Wrocławiu . Zespół lekarzy po przeprowadzeniu badania , zapoznaniu się z dokumentacją lekarską i charakterystyką miejsca pracy uznał , że z uwagi na brak pewnych danych epidemiologicznych , przy obecności niecharakterystycznych zmian w zakresie krtani , nie można uznać z dominującym prawdopodobieństwem istnienia związku pomiędzy dolegliwościami zgłaszanymi przez skarżącą , zmianami stwierdzonymi w zakresie krtani a wykonywaną pracą zawodową .
Opiniujący również w sprawie Instytut Medycyny Pracy w Sosnowcu stwierdził u skarżącej przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani z niewielkim pogrubieniem fałdów głosowych , nie mającym cech przerostu . Nie stwierdzono natomiast utrwalonego niedowładu strun głosowych a także guzków śpiewaczych .
Z motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika , iż decyzję oparto nie tylko na ustaleniach dotyczących środowiska pracy ale przede wszystkim na podstawie orzeczenia lekarskiego , o którym mowa w § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. Tego rodzaju orzeczenia lekarskie mają bez wątpienia walor opinii biegłych , wymienionych w art. 84 K.p.a., stanowiąc dowód w rozumieniu art. 75 K.p.a. Dowód ten , jak każdy inny dowód w sprawie , stosownie do art. 80 § 1 K.p.a., podlega ocenie organu orzekającego , a zatem przedmiotowa opinia musi być sporządzona w sposób zrozumiały dla stron , organów oraz Sądu . Winna być nadto jednoznaczna w swej treści i nie budzić wątpliwości , by mogła być uznana za miarodajną w sprawie . Załączone do akt sprawy opinie jak przyjął Sąd I instancji w pełni odpowiadają tym wymogom . Opiniująca w sprawie Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych stwierdziła , że opisane w badaniu videostroboskopowym zmiany chorobowe są niecharakterystyczne dla chorób narządu głosu . W świetle wykazu chorób zawodowych zmianami charakterystycznymi są niedowład strun głosowych, guzki śpiewacze i zmiany przerostowe . Również opiniujący na skutek zgłoszonych zarzutów Instytut Medycyny Pracy nie stwierdził u skarżącej takich charakterystycznych zmian . Samo pogrubienie fałdów głosowych nie jest, jak wynika z treści opinii , równoznaczne z ich przerostem .
Nie podzielono zarzutu skarżącej , iż orzeczenie lekarskie wydane przez Katedrę i Klinikę Chorób Wewnętrznych dyskwalifikuje fakt , iż nie zostało ono podpisane przez wszystkie opiniujące osoby . Jakkolwiek rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych w § 7 stanowi, że "jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych , oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych , a w odniesieniu do pracowników kolejowych - oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia" , to nie precyzuje wymogów formalnych takiej opinii (§ 8 ww. rozporządzenia) . Brak też uzupełnienia regulacji w tym zakresie w K.p.a. Pełną regulację zawiera natomiast K.p.c , który w art. 290 § 2 stanowi , że "w opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię" . Jakkolwiek regulacja ta nie ma zastosowania w niniejszej sprawie , to oceniając poprawność formalną orzeczenia Katedry i kliniki Chorób Wewnętrznych Sąd stwierdził , iż nie można mu odmówić przymiotu opinii tylko z uwagi na brak podpisów wszystkich opiniujących osób , skoro nie ma wątpliwości, że opinię wydał uprawniony podmiot (jednostka organizacyjna) .
W tym stanie rzeczy uznano , że skoro postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów prawa procesowego to zaskarżona decyzja nie narusza prawa , a skarga po myśli art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegała oddaleniu .
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik J. G. zaskarżając wyrok w całości,
Na podstawie przepisu art.174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania , które miało istotny wpływ na wynik sprawy wyrażające się w tym , że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu :
1/ z naruszeniem treści przepisu art.113 § 1 ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną w sytuacji gdy;
a/ orzeczenie lekarskie z dnia 19 października 2001 r. Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych , Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we Wrocławiu nie spełnia wymogów prawidłowego środka dowodowego w rozumieniu przepisu art.75 w zw. z art.84 § 1 kpa wobec braku merytorycznego odniesienia do pierwotnej opinii z dnia 23 marca 2001 r. i powtórzonej w dniu 30 października 2001 r. z taką samą diagnozą i nie wyjaśnia na czym miałaby polegać wadliwość pierwotnej opinii z 23 marca 200lr.,
b/ opinia z dnia 29 kwietnia 2002 r. Instytutu Medycyny Pracy w Sosnowcu nie spełnia wymogów prawidłowego środka dowodowego w rozumieniu przepisu art. 75 kpa w zw. z art.84 § 1 kpa wobec braku merytorycznego odniesienia do pierwotnej opinii z dnia 23 marca 2001 r. i powtórzonej w dniu 30 października 2001 r. z taką samą diagnozą i nie wyjaśnia na czym miałaby polegać wadliwość pierwotnej opinii z 23 marca 200l r. ,
c/ orzeczenie lekarskie z dnia 19 października 2001 r. z przyczyn natury formalnej nie odpowiada wymogom opinii w postępowaniu administracyjnym wobec braku podpisów osób uczestniczących w jego wydaniu przy równoczesnym uwzględnieniu okoliczności, iż skarżąca nie była konsultowana medycznie przez lekarza, który podpisał orzeczenie .
2/ z naruszeniem treści przepisu art.141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w uzasadnieniu orzeczenia nie ustosunkował się do podniesionej kwestii, iż w przypadku nadania wiodącego waloru dowodowego opinii dr hab. nauk med. M. Z. z dnia 23 marca 200l r. i powtórzonej w dniu 30 października 2001 r . zachodzi przypadek domniemania prawnego istnienia choroby zawodowej wymienionej w pkt 7 Wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych .
Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2005r.i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi, który wydal orzeczenie .
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego .
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej , bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej , biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania . Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze . Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa , którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd , uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo , że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy . Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności . Ze względu na to , że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim ( art. 175 § 1 –3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ) . Opiera się on na założeniu , że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny .
Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie przez pełnomocnika skarżącej oparta została o zarzut wskazany w art. 174 pkt . 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. naruszenia przepisów postępowania . Jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut oparty na podstawie art. 174 pkt. 2 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skierowany musi być przeciwko wyrokowi sądu a nie decyzji organy administracji , jak też , że nie stanowi prawidłowego wskazania podstawy kasacyjnej powołanie wyłącznie przepisów procedury administracyjnej ( porównaj wyrok z dnia 19 maja 2004 r. sygn. akt FSK 80/04 opublikowany ONSA i WSA Nr 1 z 2004 r. poz. 12 i wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt GSK 1149/04 niepublikowany ) .
W rozpoznawanej sprawie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 120 ze zm. ) , który to przepis określa , że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy , zarzutów podniesionych w skardze , stanowiska pozostałych stron , podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie . Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji , uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania . Przepis ten w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może stanowić podstawę także podważenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji .
Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku Sądu zajmuje zatem wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie . Powinno ono mieć charakter zwięzły ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny , czy Sąd I instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu .
Podkreślić w tym miejscu należy , iż kontrola zaskarżonych aktów sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne powinna polegać na dogłębnej i wszechstronnej analizie stanu faktycznego oraz stanu prawnego sprawy wniesionych do sądu spraw . Sąd I instancji powinien poddać gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy , w których są wątpliwości , w których ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń stron postępowania . Jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie , zgodnie z art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sąd może z urzędu lub na wniosek stron postępowania przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów . Treść tych ustaleń winna następnie zostać zamieszczona w uzasadnieniu wyroku sądu o jaki wyżej mowa . To z treści uzasadnienia powinno wynikać , że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze , konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi sprawy . Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa .
Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono również Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 113 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , który stanowi , iż przewodniczący zamyka rozprawę , gdy Sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną . Zamkniecie rozprawy kończy więc etap postępowania wyjaśniającego przed sądem administracyjnym . Natomiast wydanie zarządzenia o zamknięciu rozprawy wiąże się z dokonaniem przez Sąd oceny , że sprawa została już dostatecznie wyjaśniona . Ocena jakiej dokonuje Sąd w tym zakresie powinna uwzględniać zasady procesowe , a w szczególności możliwości korzystania przez strony z ich uprawnień procesowych .
Przy uwzględnieniu powyższych rozważań , podkreślić należy , że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy procedury sądowej wskazane w skardze kasacyjnej nie zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu .
Nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego , że warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze . Wskazano je w § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 , poz. 294 ze zm. ) precyzyjnie określając , że jednostkami organizacyjnym właściwym do rozpoznania choroby zawodowej są poradnie chorób zawodowych , kliniki chorób zawodowych , oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia , akademii medycznych lub instytutów naukowo – badawczych a w odniesieniu do pracowników kolejowych – oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia . Tylko wskazane wyżej jednostki służby zdrowia uprawnione są do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie przeprowadzonych we własnym zakresie badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej uzyskanej w ich wyniku co statuuje przepis § 7 ust. 4 wskazanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych . Należy zgodzić się z Sądem I instancji , iż opinie wydawane przez w/ w jednostki służby zdrowia mają walor opinii biegłego , wymienionej w art. 84 kpa stanowiąc dowód w sprawie w rozumieniu art. 75 kpa . Dowodem takim zatem wbrew wywodom skargi kasacyjnej nie może być badanie dr hab. nauk med. M. Z. z dnia 23 marca 2002 r. powtórzone w dniu 30 października 2001 r. na , które powołuje się strona skarżąca .
W rozpoznawanej sprawie uprawnione jednostki służby zdrowia o jakich mowa we wskazanym wyżej § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wydały dwie opinie o braku podstaw do rozpoznania u J. G. choroby zawodowej przewlekłej choroby narządu głosu związanego z nadmiernym wysiłkiem głosowym . Pierwszą opinię z dnia 19 października 2001 r. wydała Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych , Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we Wrocławiu , zaś na skutek jej zakwestionowania przez skarżącą Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu poddał tę stronę w dniach od 23 do 25 kwietnia 2002 r. dalszej obserwacji a następnie opracował opinię w dniu 29 kwietnia 2002 r.
Skoro rozpoznanie choroby zawodowej leżało wyłącznie w gestii upoważnionych do tego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych jednostek organizacyjnych służby zdrowia i na postawie wyników przeprowadzonych przez nich badań oraz uzyskanej dokumentacji to jednoznacznie należy uznać w okolicznościach tej sprawy , iż po przeprowadzeniu postępowania epidemiologicznego , prawidłowo wydane opinie (orzeczenia ) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej stanowiły wystarczającą podstawę do podjęcia kwestionowanych decyzji przez Państwowego Inspektora Sanitarnego . Nie można podważyć oceny wartości dowodowej wyżej wymienionych orzeczeń uprawnionych jednostek służby zdrowia z dnia 19 października 2001 r. oraz z dnia 29 kwietnia 2002 r. na skutek argumentacji skargi kasacyjnej . Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu zaprezentowanego w skardze kasacyjnej , iż obie te opinie nie spełniają wymogów prawidłowego środka dowodowego wobec braku odniesienia się do pierwotnej opinii z dnia 23 marca 2001 r. a następnie powtórzonej dnia 30 października 2001 r. Przede wszystkim zaznaczyć należy , iż jednorazowe badania videostroboskopowe z dnia 23 marca 2001 r. i 30 października 2001 r. wykonane w ramach konsultacji foniatrycznej nie są opiniami wydany przez uprawnione jednostki właściwe do rozpoznania choroby zawodowej , stąd też nie można uznać potrzeby merytorycznego odnoszenia ( ustosunkowywania ) się do tych badań w opracowanych na potrzeby niniejszego postępowania opiniach .Tym samym nie można w tej sprawie przyjąć , że zaniechano skonfrontowania rozbieżności w opiniach uprawnionych jednostek . Wskazywane przez pełnomocnika skarżącej jednorazowe badania wykonane przez nią samodzielnie w dniach 23 marca i 30 października 2001 r. i uzyskane w ten sposób wstępne rozpoznanie tak jak to słusznie zauważono w zaskarżonym wyroku zostało następnie poddane konsultacji pod kątem istnienia choroby zawodowej przez uprawnione do orzekania w tym przedmiocie jednostki medyczne .
Jest niesporne w tym postępowaniu , że placówki orzekające w sprawach chorób zawodowych były zgodne co do faktu , iż stwierdzone w oparciu o badanie foniatryczne i laryngologiczne zmiany chorobowe u skarżącej nie wykazały guzków śpiewaczych , niedowładu strun głosowych i zmian przerostowych a tylko takie schorzenia stanowiłyby podstawę uznania przewlekłej choroby narządu głosu związanego z nadmiernym wysiłkiem głosowym jako choroby zawodowej wymienionej w pkt.7 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do omawianego rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( porównaj uchwałę NSA z 20 maja 2002 r. sygn. akt OPS 3/02 publikowana ONS 2003/1/4 ) .
Wbrew wywodom skargi kasacyjnej nie można uznać by z przyczyn natury formalnej orzeczenie lekarskie z dnia 19 października 2001 r. nie odpowiadało wymogom opinii w postępowaniu administracyjnym wobec braku podpisów osób uczestniczących w jego wydaniu . To orzeczenie lekarskie wydane w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych , Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we Wrocławiu przez komisję lekarską a podpisane przez jej przewodniczącego spełnia w pełni wymogi opinii o jakiej mowa w art. 84 § 1 kpa . Zarówno wskazywany art. 84 kpa jak i inne przepisy procedury administracyjnej czy też omawianego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie ustanawiają żadnych wymagań co do formy i koniecznych elementów opinii biegłego . Zadaniem biegłego jest dostarczenie organowi orzekającemu wiadomości specjalnych w celu ułatwienia należytej oceny zebranego w sprawie materiału . W okolicznościach tej sprawy zatem za wystarczający należy uznać podpis przewodniczącego komisji lekarskiej pod opinią sporządzoną w dniu 19 października 2001 r. Dlatego też należy zgodzić się z ustaleniami Sądu I instancji , że nie można odmówić przymiotu opinii tylko z uwagi , na brak podpisów wszystkich opiniujących osób , skoro nie ma wątpliwości , że opinię wydała uprawniona jednostka organizacyjna . Ponadto zauważyć nadto należy , iż na skutek zakwestionowania tej opinii przez skarżącą , poddano stronę ponownemu badaniu przez Instytut Medycyny Pracy w Sosnowcu .
Tym samym przy uwzględnieniu powyższych wywodów nie można było w tej sprawie nadać wiodącego waloru dowodu z badania wykonanego przez dr hab. nauk med. M. Z. w dniu 23 marca 2001 r. a następnie powtórzonego 30 października 2001 r., które strona skarżąca błędnie kwalifikuje jako opinię biegłego , choć stanowiło ona podstawę wdrożenia przedmiotowego postępowania . Sąd I instancji uznał tym samym prawidłowo , że organy orzekające w tej sprawie zebrały pełny materiał dowodowy pozwalający na podjęcie kwestionowanego rozstrzygnięcia .
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy , iż wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna nie mając usprawiedliwionych podstaw podlegała na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) oddaleniu . Jednocześnie z uwagi na charakter przedmiotowej sprawy i przyjęcie zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku na podstawie art. 207 § 2 cytowanej wyżej ustawy odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości .