Uzasadnienie
Wyrokiem z 16 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę C.K. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zmiany decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] marca 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił zmiany decyzji własnej z [...] czerwca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2010 r. wydanych w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z [...] stycznia 2015 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2013 r.
Organ podkreślił, że przepis art. 2 pkt 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, obecnie Dz.U. z 2014 r., poz. 1001 ze zm. – dalej jako "ustawa o świadczeniu pieniężnym"), wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Powyższy przepis został znowelizowany ustawą z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 72, poz. 380 – dalej jako "ustawa zmieniająca").
W ocenie organu, dowody zebrane w toku postępowania potwierdzały, że skarżąca została skierowana do wykonywania pracy przymusowej (nakaz sołtysa), jednak praca ta nie była wykonywana w warunkach deportacji.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.
Oddalając skargę Sąd I instancji w pierwszej kolejności przedstawił pojęcie deportacji, zdefiniowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie została wywieziona do pracy przymusowej w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Nie można uznać za deportację poddanie się przez skarżącą obowiązkowi pracy w ramach nakazu sołtysa.
Ponadto Sąd I instancji wyjaśnił, że w stosunku do skarżącej nie zachodziła inna nadzwyczajna sytuacja, która powodowałaby, że została ona odizolowana (wyrwana) z dotychczasowego środowiska, przebywając w zupełnie innych, nieprzyjaznych warunkach adekwatnych do warunków pobytu osób rzeczywiście deportowanych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca.
Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 107, art. 136 i art. 138 ustawy z 15 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako "k.p.a."). Z tego powodu wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 1, art. 3, art. 4, art. 57, art. 58 i art. 141 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, obecnie Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - dalej jako "p.p.s.a."), a także "art. 1 § 1 pkt 1 i 2" w związku z art. 104 k.p.a. oraz art. 107, art. 136 i art. 138 k.p.a. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazła się skarżąca.
Skarżąca wskazała, że zarzuca również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że postępowanie organu II instancji dotknięte było wadami z powodu naruszenia art. 107, art. 136 i art. 138 k.p.a., które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.
Skarżąca ponownie sformułowała wnioski skargi kasacyjnej wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości wraz z decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] stycznia 2015 r. i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie skarżącej prawa do należnych jej świadczeń pieniężnych. Wniosła także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w obu instancjach według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.
Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 107, art. 136 i art. 138 k.p.a. W odniesieniu do żadnego z tych przepisów skarżąca nie wskazała konkretnej jednostki redakcyjnej, której naruszenia dotyczą te zarzuty. Ponadto zarzuty naruszenia art. 136 i art. 138 k.p.a. nie zostały w żaden sposób uzasadnione. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca odnosi się jedynie do zarzutu naruszenia art. 107 k.p.a. (ponownie nie wskazując konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu). Skarżąca zarzuca, że przepis ten został naruszony i to w sposób rażący, jednak nie wyjaśnia, jakiego elementu wymaganego przez ten przepis nie zawiera zaskarżona decyzja. Należy także podkreślić, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a., tylko kontroluje ich stosowanie przez właściwe organy.
Po drugie, na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty naruszenia art. 1, art. 3, art. 4, art. 57, art. 58 i art. 141 p.p.s.a. Również w tym przypadku skarżąca nie wskazała konkretnych jednostek redakcyjnych powołanych przepisów. Ponadto z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że naruszenia wskazanych przepisów skarżąca upatruje w pominięciu przez Sąd I instancji wszystkich argumentów skarżącej podnoszonych w toku postępowania. Zgodnie z art. 1 p.p.s.a., prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Jest to zatem przepis ustrojowy, który nie jest związany z postępowaniem dowodowym organu lub stanowiskiem Sądu I instancji w odniesieniu do tego postępowania. Powyższa norma nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Natomiast przepis art. 3 p.p.s.a dzieli się na trzy jednostki redakcyjne (paragrafy), a art. 3 § 2 p.p.s.a. dzieli się dodatkowo na dziesięć punktów. Żaden jednak z przepisów tej normy nie może stanowić podstawy do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji w zakresie zarzutów sformułowanych w skardze. Przepis art. 4 p.p.s.a. dotyczy właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych i ogóle nie miał w tej sprawie zastosowania. Dotyczy to również norm z art. 57 i art. 58 p.p.s.a., które dotyczą odpowiednio wymogów formalnych stawianych skardze oraz podstaw odrzucenia skargi. Zarzuty dotyczące tych przepisów są nieprecyzyjne, ponieważ skarżąca nie wskazała ich właściwej jednostki redakcyjnej, a ponadto nie miały w tej sprawie zastosowania na etapie rozstrzygania sprawy zaskarżonym wyrokiem. Ponadto skarga spełniała wymogi formalne z art. 57 p.p.s.a., a Sąd I instancji nie stwierdził podstaw do jej odrzucenia na podstawie przesłanek, o których stanowi art. 58 § 1 p.p.s.a.
Po trzecie, na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty naruszenia "art. 1 § 1 pkt 1 i 2" w związku z art. 104 k.p.a. oraz art. 107, art. 136 i art. 138 k.p.a. Przede wszystkim skarżąca nie wskazała jakiej ustawy dotyczy zarzut naruszenia "art. 1 § 1 pkt 1 i 2". Ponadto w skardze kasacyjnej nie uzasadniła zarzutu naruszenia art. 104 k.p.a. Odnośnie zarzutów dotyczących naruszenia art. 107, art. 136 i art. 138 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się już we wcześniejszej części uzasadnienia wyroku.
Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, z powodu przyjęcia, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazła się skarżąca. Także w tym przypadku skarżąca nie wskazała konkretnej jednostki redakcyjnej powołanych przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do tego zarzutu. Oba wskazane przepisy dzielą się ustępy, a ponadto na kolejne punkty lub litery ich jednostek redakcyjnych, dotyczące konkretnych przesłanek przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Oznacza to, że tego rodzaju zarzut musi odnosić się do konkretnego przepisu mającego, zdaniem strony, zastosowanie w sprawie. Jedynie na marginesie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko w zakresie braku przesłanek do przyjęcia, że skarżąca wykonywała pracę przymusową w warunkach deportacji, w rozumieniu, jakie nadał temu pojęciu Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r.(sygn. akt K 49/07).
Po czwarte, z powyższych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami k.p.a. Skarżąca nie wykazała skutecznie w zarzutach skargi kasacyjnej, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie przez Sąd I instancji.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.