Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Po 870/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. B. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych.
Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Starosta Koniński kolejną wydaną w sprawie decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił ustalenia zakresu i terminu wykonywania obowiązku utrzymania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, dla zainteresowanych właścicieli gruntów M. B., właściciela działek oznaczonych nr [...] i [...] oraz J. L. właściciela działki oznaczonej nr [...], położonych w S., przy ul G., z powodu niestwierdzenia na ww. działkach istnienia urządzenia melioracji wodnych szczegółowych. Decyzja ta została wydana po uchyleniu przez organ odwoławczy wcześniej wydanej w sprawie decyzji z uwagi na niezrealizowanie przez Starostę Konińskiego wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 645/09. W wyroku tym Sąd uchylając obie wydane w sprawie decyzje wskazał, że organy nie ustaliły jakie przeznaczenie mają działki wnioskodawcy (działki nr [...] i [...]) oraz działka J. L. (nr [...]), a także czy istnieje związek funkcjonalny rowu znajdującego się na ww. działkach z rowem znajdującym się na działce nr [...].
Sąd stwierdził, że w tym celu organy powinny były zwrócić się do biegłego (biegłych) z właściwej dziedziny wiedzy celem jednoznacznego określenia funkcji i parametrów rowu przebiegającego przez działki nr [...],[...] i [...], również z uwzględnieniem tej okoliczności, czy przedmiotowe urządzenie stanowi część układu melioracyjnego wraz z rowem nr [...], który rozdziela grunty orne działek nr [...] i [...]. Uzyskana ekspertyza umożliwi organom rozstrzygnięcie, czy przedmiotowe urządzenie jest urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych w rozumieniu art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019, ze zm.), a w konsekwencji pozwoli ocenić, czy zasadne jest dalsze prowadzenie postępowania w zakresie odnoszącym się do obowiązków związanych z utrzymaniem tego urządzenia w należytym stanie (art. 77 ust. 1 i 2 Prawa wodnego).
Rozpatrując zatem ponowny raz sprawę i kierując się wytycznymi zawartymi w powyższym wyroku Starosta Koniński stwierdził, że M. B. na działkach nr [...] i [...] - zgodnie z ewidencją działalności gospodarczej, prowadzi rozmnażanie roślin, pozostałą sprzedaż detaliczną prowadzoną poza siecią sklepową straganami i targowiskami, działalność związaną z zagospodarowaniem zieleni, transport drogowy towarów, działalność usługową wspomagająca produkcję roślin, sprzedaż pozostałych wyrobów. Natomiast J. L. na działce nr [...] prowadzi działalność w zakresie mechaniki pojazdów. Przy czym według studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy S., przedmiotowe grunty są przeznaczone pod tereny osadnictwa i dalszego wielofunkcyjnego rozwoju gminy, w tym tereny zabudowy mieszkaniowej, tereny usług komercyjnych i publicznych, tereny działalności usługowo-produkcyjnej i składowo- magazynowej. W związku powyższym w ocenie organu powyższe okoliczności nie stanowią potwierdzenia dla prowadzenia produkcji rolniczej na wskazanych działkach.
Ponadto w toku postępowania dopuszczono dowód z opinii biegłego A. M., który stwierdził, że rowów przebiegających przez działki o nr [...],[...],[...],[...] nie można uznać za rowy melioracyjne, gdyż nie odprowadzają wód z naturalnej, lokalnej zlewni, do zbiornika jakim jest Kanał S.. Oceniając osobno odcinki rowów biegły stwierdził, że są to urządzenia wodne. Biegły wskazał, że rów na działce M. B. nr [...] jest zakryty na długości ok. 50 m, od góry i z boków – płytami betonowymi, nadano mu kształt koryta o przekroju kwadratowym i wymiarach 50x50 cm, z pozostawieniem nieumocnionego dna gruntowego i łączy się z zakrytą częścią rowu na działce nr [...] J. L..
Dalej biegły wskazał, że w połowie długości działki nr [...] rów zmienia kierunek o 90 stopni, jego trasa biegnie przez skraj działki [...], ulegając znacznemu wypłyceniu aż do wyrównania z przyległym terenem po ok. 50 m. Biegły zauważył również, że na działce nr [...] M. B. położył dwa rurociągi o średnicy 10 cm. Rów został więc przykryty dla uzyskania większej powierzchni podwórza i poprawienia komunikacji. Natomiast w części zachodniej działki nr [...] odkryty odcinek rowu służy jako odbiornik wody opadowej, napływającej z terenu boiska szkolnego, przylegającego do rowu. Na tym odcinku spływ powierzchniowy wody opadowej hamowany jest przez ogrodzenie betonowe na działce nr [...]. Biegły wskazał, że zakryty odcinek rowu na tej części działki nr [...] spełnia funkcję urządzenia komunalnego, pozwalającego na odprowadzenie wody opadowej z podwórza, dachów przyległych budynków mieszkalnych i gospodarczych oraz wody wypompowywanej z piwnic.
Natomiast na całej szerokości działki nr [...] rów przebiega w przestrzeni zamkniętej w formie koryta z prefabrykatów betonowych o przekroju kwadratowym 60x60 cm. Na działce tej znajduje się budynek warsztatowy i plac manewrowy. Z działki nr [...] woda jest odprowadzana rowem otwartym, o oznaczeniu działki [...], który rozdziela grunty działek [...] i [...] należących do M. B.. Rów na działce nr [...] posiada strome nachylenie skarp, niedostosowane do warunków gruntowych, i nie zapewnia stabilności bez dodatkowego umocnienia, nie ma połączenia z Kanałem S.. Rów na działce [...] dochodzi do przepustu przy ul G., a dalej spływająca woda przelewa się w sposób niezorganizowany na grunty znajdujące się poniżej.
Biorąc pod uwagę opinię biegłego organ uznał, że w wyniku przeobrażeń zagospodarowania przestrzennego terenu Gminy S., powstanie w sąsiedztwie działki nr [...] obiektów szkolnych z boiskiem, z drugiej strony obiektów działalności gospodarczej, brak uzbrojenia terenu ulicy G. w sieć kanalizacji deszczowej, a także istnienie kratki odpływowej na działce [...], sporny rów na działkach [...],[...],[...] jest urządzeniem wodnym kształtującym zasoby wodne na tym terenie, pełniącym rolę odwadniającą oraz odprowadzającą wody opadowe i roztopowe z przyległych terenów i w sposób niezorganizowany na wysokości przepustu przy ul G. odprowadzającym wodę na tereny niżej położone.
W ocenie organu nawet uprawa roślin w donicach stojących na folii na znacznej części działki [...], czy też prowadzenie zakładu mechaniki pojazdowej na gruntach rolnych, nie są przesłankami pozwalającymi na zakwalifikowanie zakrytego odcinka rowu na działkach [...] i [...] jako urządzenia melioracji wodnych szczegółowych, które miałoby polepszać stosunki wodne na tych nieruchomościach, celem zwiększenia zdolności produkcyjnej gleby.
Po rozpatrzeniu złożonego przez M. B. odwołania, Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] maja 2011 r. Organ odwoławczy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że na działkach stron postępowania nie stwierdzono urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, a zatem w sprawie nie ma zastosowania art. 77 ust. 2 Prawa wodnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję wniósł M. B., domagając się jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Skarżący wskazał, że doniczki znajdujące się na foliach zajmują 1/3 powierzchni gruntu jego działki nr [...], a na pozostałej części działki prowadzone są uprawy gruntowe. Natomiast wzmocnienie betonowe ścian rowu jest niezbędne dla zapobieżenia szkodom szkółkarskim. Skarżący podniósł również, że organ nie zbadał przebiegu i funkcji rowów znajdujących się powyżej nieruchomości będących przedmiotem sprawy.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę oddalił. Sąd uznał, że organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a ponadto podjęły wszelkie działania niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. W ocenie Sądu organy nie naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 70, art. 73 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Prawa wodnego.
Zdaniem Sądu, w świetle ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz definicji Głównego Urzędu Statystycznego, działalność prowadzoną przez M. B. można zaliczyć do działalności rolniczej, którą jest między innymi szkółkarstwo. Powyższe nie wystarcza jednak do stwierdzenia, że rów przebiegający przez działki nr [...],[...],[...],[...] jest urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 Prawa wodnego, do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zalicza się: rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, drenowania, rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m, stacje pomp do nawodnień ciśnieniowych, ziemne stawy rybne, groble na obszarach nawadnianych, systemy nawodnień grawitacyjnych i ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 70 ust.
1. Z powyższego wynika, że definicja takiego urządzenia odwołuje się do cech wskazanych w art. 70 ust. 1 Prawa wodnego. Ma ona zatem charakter funkcjonalny. Tak więc aby przedmiotowy rów mógł zostać zaliczony do ww. kategorii musiałby regulować stosunki wodne w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwiać jej uprawę oraz chronić użytki rolne przed powodziami (art. 70 ust. 1). W ocenie Sądu w celu przesądzenia powyższych okoliczności konieczne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, co też – jak wskazał Sąd - nastąpiło w toku postępowania administracyjnego - przeprowadzono bowiem dowód z opinii biegłego A. M.. Sąd podzielił stanowisko organów, które uznały ww. dowód jako w pełni wiarygodny. Sąd wskazał, że opinia biegłego jest spójna i logiczna, a skarżący nie przedstawił żadnego dowodu czy też okoliczności, która mogłaby podważyć jej wiarygodność.
Analizując opinię biegłego Sąd zauważył, że biegły wykluczył aby rowy znajdujące się na działkach [...],[...],[...],[...] były rowami melioracyjnymi, ponieważ nie odprowadzają wód z naturalnej lokalnej zlewni do odbiornika jakim jest Kanał S., będący urządzeniem melioracji podstawowej. Sąd podniósł, że okoliczności tej żadna ze stron nie zakwestionowała, a zarzuty skarżącego w tym zakresie, odwoływały się do historycznego pochodzenia rowów, jako mających w przeszłości tworzyć sieć melioracyjną. Zdaniem Sądu oczywistym jest, że w przypadku zmiany przeznaczenia gruntów, na terenie, na którym znajdują się również urządzenia wodne, zmianie może ulec również przeznaczenie tych urządzeń. A zatem w ocenie Sądu z uwagi na przeobrażenie terenu, na którym znajdują się ww. działki, obowiązkiem organów było zbadanie jaką funkcję pełnią rowy w chwili obecnej. Informacji tych dostarczył biegły w sporządzonej do akt sprawy opinii, w której w sposób precyzyjny i logiczny wykazał, że rowy przebiegające przez działki nr [...],[...],[...] nie mogą spełniać funkcji urządzeń melioracji szczegółowych, albowiem tylko w niektórych fragmentach i w niewielkim stopniu mogą pełnić funkcje melioracyjne, (np. opis zakrytej części rowu na działce nr [...]).
Spełnianie natomiast przez powyższe rowy funkcji melioracyjnej w bardzo ograniczonym zakresie, nie może przesądzić zdaniem Sądu - jak chciałby tego skarżący - o zaliczeniu tych urządzeń wodnych do urządzeń melioracji szczegółowych. Sąd wskazał, że nie każdy grunt, na którym prowadzi się działalność rolniczą, wymaga istnienia urządzeń melioracji szczegółowych. Urządzenia takie tworzy się wyłącznie w tych miejscach, gdzie jest to konieczne, w celu wskazanym w art. 70 ust. 1 Prawa wodnego. Zdaniem Sądu z okoliczności sprawy wynika, że na terenie, na którym skarżący prowadzi działalność szkółkarską, nie jest konieczne istnienie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Wystarczające jest bowiem istnienie urządzeń wodnych pełniących w ograniczonym zakresie funkcję melioracyjną.
Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego braku zbadania przez organ przebiegu i funkcji rowów znajdujących się powyżej nieruchomości M. B. i J. L., Sąd zauważył, że ustalenie funkcji tych rowów jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie. Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami o tym do czego służą i do jakiej kategorii winny być zaliczone rowy na działkach [...],[...],[...] i [...], decydują cechy tych właśnie rowów. A rowy te, jak wynika z opinii biegłego, mają swoje zakończenie na przepuście pod ul. G., a dalej woda przelewa się w sposób niekontrolowany przez teren znajdujący się poniżej. A zatem rowy te nie mają ostatecznie połączenia z urządzeniem wodnym melioracji podstawowych - Kanałem S., która to okoliczność wyklucza zaliczenie ich do urządzeń wodnych melioracji szczegółowych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie:
- 1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:
- - art. 73 Prawa wodnego poprzez nietrafne przyjęcie, że rowy znajdujące się na działkach [...],[...],[...] i [...] nie są urządzeniami melioracji wodnej szczegółowej ponieważ nie odprowadzają wód z naturalnej lokalnej zlewni do odbiornika jakim jest Kanał S.,
- - art. 70 Prawa wodnego poprzez bezpodstawne przyjęcie, że rowy znajdujące się na działkach [...],[...],[...] i [...] nie są urządzeniami melioracji wodnych ponieważ nie regulują stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, nie ułatwiają jej uprawy oraz nie chronią użytków rolnych przed powodziami,
- 2) przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi przez naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo, że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Tym samym Sąd powinien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący wskazał, że przedłożył do akt sprawy dokumenty (pismo z dnia [...] kwietnia 1982 r., notatka służbowa z dnia [...] kwietnia 1982 r. oraz ekspertyza inż. J. Ć.), z których bezspornie wynika, że przedmiotowe rowy stanowiły i nadal stanowią część istniejącej – choć aktualnie bardzo zaniedbanej – sieci rowów melioracyjnych, które spełniały funkcje melioracji wodnych, i które - jak wynika z opinii biegłego powołanego przez organy – w dalszym ciągu pełnią po części tę funkcję. Zdaniem skarżącego ustawodawca nie uzależnił oceny i funkcji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych od tego czy są one wymienione w stosownych rejestrach (ewidencjach), ani też od tego czy mają połączenie z urządzeniami melioracji podstawowej.
Skarżący wskazał również, że Sąd dowolnie uznał, iż do prowadzonej przez niego działalności szkółkarskiej nie jest konieczne istnienie urządzeń wodnych, które pełniłyby funkcję wskazaną w art. 70 ust. 1 Prawa wodnego. Tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że uprawy doniczkowe są ograniczone do pow. 20 arów na działce nr [...], natomiast na pozostałej powierzchni tej działki jak i na całym obszarze działki nr [...] są prowadzone uprawy gruntowe. Tak więc w ocenie skarżącego nieprawidłowe funkcjonowanie rowu pogarsza zdolność produkcyjną gleby, a ponadto nie zapobiega podtopieniom występującym po większych opadach. Oparcie się zatem przez Sąd pierwszej instancji tylko na jednostronnej opinii biegłego A. M. bez uwzględnienia złożonej do akt sprawy ekspertyzy sporządzonej przez inż. J. Ć., powoduje, że kontrola działalności organów administracji była niewłaściwa. W sprawie istniały bowiem dwie różne opinie, a zatem konieczne było zlecenie trzeciej opinii. W ocenie skarżącego o zasadności uzupełnienia materiału dowodowego świadczy załączona do skargi kasacyjnej opinia inż. T. B. z dnia [...] stycznia 2012 r.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie miał zastosowanie art. 153 P.p.s.a, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia oraz art. 170 tej ustawy, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt II SA/Po 645/09), który prawomocnym wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. uchylił decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Konińskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu we wskazanym wyżej wyroku nakazał organom ustalenie według danych z rejestru gruntu jakie aktualnie przeznaczenie mają działki nr [...] i [...] należące do M B oraz działka nr [...] należąca do J. L.. Zobowiązał również organy do ustalenia rzeczywistej funkcji i faktycznego przeznaczenie rowu przebiegającego przez działki nr [...],[...],[...], i to z uwzględnieniem tej okoliczności, czy przedmiotowe urządzenie stanowi część układu melioracyjnego wraz z rowem nr [...], który rozdziela grunty orne działek nr [...] i [...]. W tym celu, jak wskazał Sąd, organy powinny zwrócić się do biegłego z właściwej dziedziny wiedzy, który jednoznacznie określi funkcję i parametry rowu znajdującego się na ww. działkach oraz jego związek z rowem nr [...].
Sąd zauważył, że uzyskana ekspertyza umożliwi organom rozstrzygnięcie, czy przedmiotowe urządzenie jest urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych w rozumieniu art. 73 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, a także pozwoli ocenić zasadność dalszego prowadzenia postępowania w sprawie.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę uznał, że organy zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 16 grudnia 2009 r., w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a ponadto podjęły wszelkie działania niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. W sprawie powołany został biegły, uzyskano aktualne wypisy z rejestru gruntów dotyczące działek zainteresowanych oraz dokonano oględzin nieruchomości przez które przebiegał sporny rów. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału oraz w świetle opinii biegłego A. M., Sąd akceptując ustalenia organów stwierdził, że na przedmiotowych działkach nie występują urządzenia melioracji wodnych szczegółowych.
Sąd podzielił stanowisko organów, że rów na działkach nr [...],[...],[...] jest urządzeniem wodnym kształtującym zasoby wodne na tym terenie, pełniącym rolę odwadniającą oraz odprowadzającą wody opadowe i roztopowe z przyległych terenów i w sposób niezorganizowany na wysokości przepustu przy ul. G. odprowadzającym wodę na tereny niżej położone.
Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi pomimo braku wszechstronnego zebrania materiału dowodowego przez organy obu instancji. Powyższy zarzut skarżący wiąże z nieprzeprowadzeniem przez organy orzekające w sprawie pełnego postępowania dowodowego, wskazując na wymóg uzyskania kolejnej opinii biegłego w celu ustalenia, czy rowy będące przedmiotem sprawy mogą być zaliczone do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych.
Odnosząc się do powyższych zarzutów, zauważyć należy, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu ma być okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy. Organ administracji może nie uwzględnić żądania, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami (art. 78 K.p.a.). W przedmiotowej sprawie w celu jednoznacznego określenia funkcji i parametrów rowu przebiegającego przez działki o nr [...],[...],[...] z uwzględnieniem czy jest to urządzenie wodne, czy urządzenie melioracji wodnych szczegółowych oraz czy przedmiotowy rów stanowi część układu melioracyjnego wraz z rowem o nr [...], który rozdziela grunty oznaczone nr [...] i [...] położone w m. S., powołano biegłego sądowego w dziedzinie budownictwa wodno-melioracyjnego – A. M.. Sporządzoną przez biegłego opinię uznano za dowód w pełni wiarygodny. Została ona bowiem wydana na podstawie dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz w oparciu o wizję w terenie przeprowadzoną w dniu [...] marca 2011 r., z udziałem zainteresowanych stron.
Opinię tą zarówno organy jak i Sąd uznały za spójną i logiczną. Podkreślić należy, że w sprawie znajduje się również ekspertyza inż. J. Ć. z dnia [...] czerwca 2010 r., która wbrew twierdzeniom skarżącego nie wyklucza opinii biegłego sądowego A. M., a wręcz ją uzupełnia. Z obu wydanych w sprawie opinii wynika, że rów będący przedmiotem sporu pełni obecnie rolę rowu odwadniającego oraz odprowadzającego wody opadowe i roztopowe. Rolą organów było bowiem zbadanie obecnej funkcji rowu, niezależnie od jego historycznej funkcji. Zauważyć należy, że w wyniku przeobrażeń zagospodarowania przestrzennego terenu na którym znajdują się urządzenia wodne (obiekty użyteczności publicznej, obiekty działalności gospodarczej, utwardzone ulice), zmianie mogło ulec również przeznaczenie tych urządzeń. Obecnego stanu i funkcji spornego rowu nie zakwestionowała bowiem żadna ze stron, nie kwestionuje tego również załączona do skargi kasacyjnej opinia.
Skarżący kwestionuje jedynie wypływające z opinii wnioski co do przeznaczenia spornego rowu. Tym samym zbędne było w sprawie przeprowadzanie kolejnej opinii, bowiem dotyczyłaby ona okoliczności dostatecznie już wyjaśnionej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, procesowa podstawa skargi kasacyjnej nie jest usprawiedliwiona. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że w trakcie kontrolowanego postępowania administracyjnego wykonano wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 645/09. Materiał dowodowy dotyczący okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego został wyczerpująco zebrany i rozpatrzony. Stan faktyczny został ustalony na podstawie dowodów z oględzin, z opinii biegłego, z zeznań świadków i przesłuchania stron. W tych warunkach zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. nie jest uzasadniony.
Również zarzut naruszenia reguły swobodnej oceny dowodów nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach wykazał, że ocena materiału dowodowego nie była dowolna. Żaden dowód nie potwierdził twierdzeń skarżącego o zaliczeniu spornych rowów do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Z opinii biegłego sądowego wynika, że w obecnym stanie faktycznym wszystkich przedmiotowych rowów, przebiegających przez działki nr [...],[...],[...],[...], nie można uznać za rowy melioracyjne, gdyż nie odprowadzają wód z naturalnej lokalnej zlewni do odbiornika jakim jest Kanał S. będący urządzeniem melioracji podstawowej. Woda bowiem odprowadzana tymi rowami wypływa z przepustu spod ul. G. i dalej przelewa się w sposób niekontrolowany przez niżej położone działki - do Kanału S..
Odnosząc się natomiast do zarzutu dokonania błędnej wykładni art. 70 i art. 73 Prawa wodnego, poprzez mylne przyjęcie, że rowy znajdujące się na działkach nr [...],[...],[...] i [...] nie są urządzeniami melioracji wodnej szczegółowej, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 70 ust. 1 Prawa wodnego melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami, przy czym, zgodnie z ust. 2 ww. artykułu, urządzenia melioracji wodnych dzielą się na podstawowe i szczegółowe, w zależności od ich funkcji i parametrów. Do urządzeń melioracji szczegółowej zalicza się, na podstawie art. 73 ust. 1 Prawa wodnego, rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, drenowania, rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m, stacje pomp do nawodnień ciśnieniowych, ziemne stawy rybne, groble na obszarach nawadnianych, systemy nawodnień grawitacyjnych i ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 70 ust.
1. Natomiast zgodnie z art. 77 ust. 1 i 2 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej – do tej spółki.
Z treści powyższych definicji wynika, co słusznie zauważył również Sąd pierwszej instancji, że aby sporne rowy mogły być zaliczone do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, należy ustalić czy posiadają one cechy wymienione w art. 70 ust. 1 Prawa wodnego. Przedmiotowe rowy musiałyby zatem regulować stosunki wodne w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwiać jej uprawę oraz chronić użytki rolne przed powodziami. Niewątpliwie z niekwestionowanej opinii biegłego sądowego w zakresie przebiegu, kształtu i funkcji spornych rowów, wynika, że rowy przebiegające przez działki nr [...],[...],[...] nie mogą spełniać funkcji urządzeń melioracji szczegółowych, albowiem tylko w niektórych fragmentach i w niewielkim stopniu mogą pełnić funkcje melioracyjne. Biegły wskazał, że rów znajdujący się na działce nr [...] nawet w odkrytej części nie może pełnić funkcji rowu melioracyjnego, gdyż z uwagi na głębokość nie może on zapewnić skutecznego obniżenia wód gruntowych na działce w celach rolniczych.
Ponadto rów ten w tej części ogrodzony jest płytami betonowymi, hamującymi spływ powierzchniowy wody, a teren nie został ukształtowany ze spadkiem do rowu. Natomiast przykryty betonowymi płytami odcinek rowu na ww. działce, poza odbiorem wody z jednego podłączonego do niego sączka, tylko w niewielkim stopniu spełnia rolę urządzenia melioracyjnego, gdyż jego skuteczność w zakresie odwodnienia gruntu jest niewielka, ze względu na szczelną obudowę, z możliwością infiltracji wody z gruntu do rowu tylko poprzez gruntowe dno i to uszczelnione odkładającymi się osadami.
Ponadto jak podniósł biegły, rów znajdujący się na działce nr [...] w dalszej części jego biegu ulega wypłyceniu, a w końcu wyrównaniu z terenem, co wyklucza jego funkcję jako rowu odprowadzającego wodę z naturalnej zlewni danego terenu. Opisując natomiast rów przebiegający przez działkę nr [...] biegły wskazał, że rów ten na całej szerokości działki przebiega w przestrzeni zamkniętej w formie koryta z prefabrykatów betonowych. Tym samym rów ten przez jego całkowitą zabudowę (łącznie z dnem) zatracił charakter urządzenia melioracyjnego w odniesieni do gruntów działki [...].
Ponadto na części zakrytego odcinka rowu postawiony został budynek warsztatu samochodowego, a na pozostałym terenie nad rowem oraz w jego otoczeniu znajduje się plac postojowy dla naprawianych pojazdów. Natomiast rów na działce nr [...] nie może pełnić funkcji melioracyjnej z uwagi na brak zapewnienia uregulowanego odpływu do urządzenia melioracji podstawowej.
Analiza opinii biegłego sądowego, w której zawarto bardzo szczegółowy i precyzyjny opis poszczególnych fragmentów rowów, prowadzi do wniosku, że słusznie Sąd pierwszej instancji nie uznał rowów znajdujący się na działkach nr [...],[...],[...] i [...] za urządzenia melioracji wodnych szczegółowych. Przedmiotowe rowy nie regulują bowiem poziomu wód gruntowych na działkach w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby. Są one natomiast urządzeniami wodnymi pełniącymi po części funkcję melioracyjną i komunalną, w stopniu zależnym od położenia rowu. Tym samym zarzut dokonania błędnej wykładni art. 70 i art. 73 Prawa wodnego, w okolicznościach przedmiotowej sprawy jest nieuzasadniony.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a.