Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 841/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę L. S. i S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.
Pismem z dnia 5 października 2011 r. Lucyna i Stanisław małżonkowie S. właściciele działki nr [...] przy ul. [...] w A. złożyli skargę na podwyższanie powierzchni drogi (ul. [...]) oraz powierzchni działki nr [...] przez właścicieli działki nr [...] S. i A. J., co powoduje zalewanie ulicy [...] oraz ich nieruchomości. Ponadto wskazali, iż właściciele działki nr [...] wylewają nieczystości z szamba na ulicę i sąsiadującą działkę nr [...].
Po przeprowadzeniu w dniu 25 października 2011 r. oględzin terenu, Burmistrz Aleksandrowa Ł. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. umorzył postępowanie w sprawie nakazania właścicielom działki nr [...], położonej przy ul. [...] w A. przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.i, po rozpatrzeniu odwołania L. i S. S., uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, iż brak było podstaw prawnych do umorzenia postępowania. Zdaniem SKO w przypadku ustalenia, iż nie zachodzą przesłanki z art. 29 ust. 1 Prawa wodnego winna zapaść decyzja o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a nie decyzja umarzająca postępowanie.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Burmistrz A. odmówił nakazania przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na terenie działki nr [...], położonej przy ulicy [...] w A., będącej własnością A. i S. J..
Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na potrzebę dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, czy specjalistów w dziedzinie hydrogeologii w celu stwierdzenia, czy wystąpiły zmiany stanu wody na gruncie.
W dniu 16 września 2013 r. Burmistrz A. przeprowadził oględziny z udziałem biegłego Sądu Okręgowego w Ł. S. S. - rzeczoznawcy budowlanego. Na podstawie oględzin i zebranego materiału, powołanych i dołączonych do opinii dowodów biegły sądowy S. S. stwierdził, że spływ wód opadowych w kierunku północno-wschodnim w tym również na działki oznaczone nr [...], [...]wynika z ogólnego ukształtowania terenu – rejonu, na którym te działki są położone oraz, że stan zagospodarowania nieruchomości z działką gruntu oznaczoną nr [...], w tym również ukształtowanie i częściowe utwardzenie terenu tej działki nie spowodowało zmian w stosunkach wodnych terenów przyległych, zastrzeżonych w art. 29 ust. 3 Prawo wodne.
W dniu 6 listopada 2013 r. organ I instancji przeprowadził kolejne oględziny terenu z udziałem biegłego Sądu Okręgowego w P. d/s hydrogeologii – B. H.. Biegły stwierdził, że jak wynika ze szczegółowej analizy urzędowych dokumentów geodezyjnych, w postaci map zasadniczych i planów sytuacyjno-wysokościowych w ilości 10 dokumentów (załączniki od nr 4 do nr 13), od 1995 r. do grudnia 2012 r. ukształtowanie terenu opiniowanych 4 działek nie uległo znaczącym zmianom pod względem ich ukształtowania geomorfologicznego. Średnia rzędna terenu działek uległa nieznacznej zmianie głównie poprzez wykonywane prace na terenie działek np. w postaci utwardzenia terenu kostką brukową (dz. [...]), a wykazane podniesienie terenu działki [...] zaledwie o +0,01 m.n.p.m., nie przekreśla faktu, że w wyniku przeprowadzonej mikroniwelacji poziom terenu tej działki jest od 0,10m do 0,20m wyższy przy północnej granicy z działką [...].
Biegły stwierdził, że w dniu 6 listopada 2013 r. teren wszystkich 4 działek nr [...], [...], [...], a zwłaszcza działki wnioskodawców nr [...], którzy zgłaszali w postępowaniu administracyjnym rzekomy fakt zalewania ich terenu był suchy, co potwierdza dokumentacja fotograficzna.
Biegły stwierdził nadto brak na działce wnioskodawców [...] przyłącza miejskiej sieci wodociągowej i fakt eksploatacji własnego ujęcia wody podziemnej istniejącą studnią głębinową, co powoduje rozbudowę "leja depresyjnego" i wpływa niewątpliwie na dodatkowe zintensyfikowanie spływu wód z kierunku wschodniego na zachodni na teren działki wnioskodawców i podniesienie tam poziomu występowania wód. Według biegłego oględziny działki [...] nie wykazały istnienia sugerowanych przez wnioskodawców dodatkowych źródeł niekontrolowanego odprowadzania ścieków. Użytkownik tej nieruchomości posiada szczelne szambo posiadające właściwy atest do jego stosowania, a budynek wraz infrastrukturą został przekazany do zamieszkania sporządzonym dokumentem odbioru uprawnionego nadzoru budowlanego.
Biegły wskazał dodatkowo, że brak bakteriologicznego skażenia eksploatowanej wody ze studni wnioskodawców świadczy o braku niekontrolowanego spływu ścieków z sąsiednich działek.
Reasumując biegły sądowy podniósł, że faktem niezaprzeczalnym jest brak znacznego w stosunku do sąsiednich podwyższenia terenu powierzchni działki nr [...] w A.. Nie spowodowało to zmian stanu wody na gruncie oddziałującego szkodliwe na działkę nr [...].
Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Burmistrz A. odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na terenie działki nr [...].
Po rozpatrzeniu odwołania L. i S. małżonków S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji z uwagi na konieczność uzyskania od biegłego odpowiedzi na postawione zarzuty i odniesienie się do zadanych pytań i rozbieżności.
Burmistrz A. rozpatrując sprawę ponownie decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił wydania decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie działki nr [...], położonej przy ulicy [...] w A., będącej własnością A. i S. J., z powodu nie stwierdzenia wystąpienia zmian stanu wody, mogących oddziaływać szkodliwie na sąsiednią działkę nr [...], będącą drogą gminną oznaczoną nazwą ulica [...], oraz na działkę nr [...], należącą do L. i S. S..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Przywołując regulację art. 29 ust. 1 i 3 p.w. organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji stosownie do przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonał analizy i oceny dowodów. W ocenie Kolegium przeprowadzone postępowanie i zabrany materiał dowodowy wykazały, że działania właściciela działki nr [...] przy ul. [...] w A. nie mogły spowodować zmiany stanu wody na gruncie i nie mogą szkodliwe oddziaływać na grunt sąsiedni tj. działki nr [...] przy ul. [...] w A. - o czym mowa w przepisie art. 29 ust. 1-3 p.w. W opinii Kolegium niezasadne są zarzuty odwołujących dotyczące naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 78 § 1 i 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku odwołujących załączenia do materiału dowodowego dokumentów w postaci gminnej ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, jak również sprawozdania w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych, a także wykazu właścicieli, z którymi zawarto umowy na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych na okoliczność ustalenia jaka ilość nieczystości ciekłych jest wprowadzana do gruntu na ulicy [...] w A. i związanej z tym zmiany stanu wód gruntowych na działce nr [...].
Kolegium podniosło, że ze wspomnianej opinii biegłego wynika, że nie stwierdzono bakteriologicznego skarżenia eksploatowanej wody ze znajdującej się na działce nr [...] studni, co świadczy o braku niekontrolowanego spływu ścieków z działek sąsiednich.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi L. S. i S. S. wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę.
Sąd I instancji w całości podzielił stanowisko organów orzekających o braku podstaw prawnych do wydania w trybie art. 29 ust. 3 p.w. decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że według opinii biegłego utwardzenie wykonano zapewniając odpowiednie odwodnienie utwardzonego terenu, co bezspornie wyklucza możliwość zalewania działki nr [...] z działki nr [...] nawet przy obfitych opadach. Brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy działaniami właściciela działki nr [...] a szkodliwym oddziaływaniem na działkę skarżących, co wyklucza prawną możliwość zastosowania art. 29 ust. 3 p.w. Sąd I instancji wskazał, że materiał dowodowy, w tym załączone mapy,potwierdza jednoznacznie, że działka nr [...] i droga [...] są położone znacznie wyżej aniżeli poziom terenu nieruchomości skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że okolicznością niesporną jest brak na działce skarżących nr [...] przyłącza miejskiej sieci wodociągowej i fakt eksploatacji własnego ujęcia wody podziemnej istniejącą studnią głębinową, co jak wynika z opinii biegłego powoduje rozbudowę "leja depresyjnego", wpływającego ewidentnie na dodatkowe zintensyfikowanie spływu wód z kierunku wschodniego na zachodni, na teren działki skarżących i podniesienie tam poziomu występowania wód. Nie bez znaczenia jest także fakt, że skarżący bezprawie odprowadzali wodę deszczową do rowu melioracyjnego i po zdemontowaniu rury nie wybudowali kanalizacji deszczowej.
Zdaniem Sądu I instancji zgromadzony materiał dowodowy wyklucza wiarygodność twierdzenia skarżących o wylewaniu przez małżonków J. nieczystości z szamba na ulicę (drogę gminną nr [...]). W toku postępowania wyjaśniającego małżonkowie J. przedstawili dokumentację związaną z odbiorem nieczystości z szamba, z której jasno wynika, że szambo jest szczelne, posiada właściwe atesty i zostało wykonane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Przedłożyli także rachunki, potwierdzające cykliczne (przynajmniej raz w miesiącu) opróżnianie szamba i umowę na wykonywanie tego typu czynności z odbiorcą nieczystości. Także opinia biegłego sądowego i załączone do akt wyniki analizy wody ze studni skarżących dowiodły braku występowania bakterii w wodzie, co bez wątpienia zaprzecza ich zarzutom o wylewaniu nieczystości przez właścicieli działki nr [...].
Sąd I instancji zgodził się z Kolegium, że biegły posiadający stosowne w tym zakresie uprawnienia, sporządził opinię nie tylko na podstawie map zasadniczych i sytuacyjno-wysokościowych załączonych do akt, bazował on również na oględzinach nieruchomości, więc wyciągnięte przezeń wnioski nie są gołosłowne. Zdaniem Sądu materiał dowodowy tej sprawy był kompletny i w żadnej mierze nie zachodziła potrzeba jego uzupełnienia w toku postępowania odwoławczego zgodnie z wnioskami skarżących, wobec czego zarzut naruszenia art. 136 K.p.a. w całości jest niezasadny.
Sąd podkreślił, że brak było także przesłanek do prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Rozważany materiał dowodowy został oceniony przez organy obu instancji z poszanowaniem reguł art. 6, art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., co znalazło odzwierciedlenie w motywach decyzji sporządzonych według reguł określonych w art. 107 § 3 K.p.a. W toku postępowania nie doszło także do naruszenia art. 75 § 1 i art. 78 § 1 K.p.a. Organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 29 p.w. i w oparciu o ustalony stan faktyczny sprawy trafnie odmówiły zastosowania art. 29 ust. 3 p.w.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli L. i S. małżonkowie S., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając mu:
- a. obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 29 ust. 3 p.w. poprzez jego nieprawidłową wykładnię wyrażającą się w przyjęciu nietrafnego twierdzenia, że na działce [...] stanowiącej współwłasność S. i A. małżonków J. oraz [...] stanowiącej własność Gminy A. nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, podczas gdy w realiach sprawy nie wykonano pomiarów geodezyjnych określających obecne rzędne terenu działki [...], [...] i [...] oraz zaniechano analizy porównawczej tych pomiarów ze stanem pierwotnym (sprzed działań inwestycyjnych),
- b. obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 29 ust. 3 p.w. poprzez błędną wykładnię i jego niezastosowanie wyrażające się w niesłusznym przyjęciu, że w realiach sprawy nie zachodzą podstawy do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w sytuacji gdy teren działki [...] stanowiących współwłasność małżonków S. jest najniżej położony pośród działek [...] i [...] i [...],
- c. obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 29 ust. 3 p.w. poprzez jego nieprawidłową wykładnię wyrażająca się w nietrafnym sformułowaniu przez Sąd I instancji, że sam fakt dokonania określonej zmiany stanu wody na gruncie bez wyrządzenia szkody na gruntach sąsiednich nie jest wystarczający do wydania decyzji w przedmiocie nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie stanu lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w taki sposób, aby uniemożliwić spływ wody z działki oznaczonej nr ewid. [...] i [...] na działkę [...] stanowiącą współwłasność skarżących;
- d. obrazę przepisów prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 106 § 3 p.p.s.a poprzez zaniechanie dopuszczenia i przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu zmian stanu wody na gruncie i pomiarów geodezyjnych celem zweryfikowania ustaleń co do zmiany stanu wody na gruncie dokonanych przez biegłego mgr B. H. posługującego się w obliczaniu podwyższenia terenu mapami z różnych okresów czasowych i różnymi współczynnikami układów wysokościowych i wypowiedzenia przez biegłego co do rodzaju i należytego sposobu zabezpieczenia działki [...] przed spływem wody z działki [...] i [...] oraz na okoliczność ustalenia faktycznych rzędnych terenów działki [...], [...] i [...] z przeprowadzeniem analizy porównawczej ze stanem pierwotnym sprzed działań inwestycyjnych na powyższych działkach,
- e. obrazę przepisów prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak prawno - relewantnej argumentacji Sądu I instancji w pisemnych motywach skarżonego wyroku bez przedstawienia w wyczerpujący sposób przez Sąd meriti:
- – dlaczego uznał, za niezasadny zarzut zaniechania załączenia w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy prowadzonej przez Gminę A. ewidencji zbiorników bezodpływowych, przydomowych oczyszczalni ścieków od właścicieli nieruchomości domów jednorodzinnych na całej ulicy [...] w A. w oparciu o art. 3 ust 3 pkt. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 poz. 391), sprawozdania przekazywanego Burmistrzowi A. przez podmiot prowadzący działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych m. in. ze wskazaniem właścicieli nieruchomości od których zostały odebrane nieczystości ciekłe na podstawie art. 90 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 poz. 391) oraz wykazu właścicieli nieruchomości, z którymi w okresie objętym sprawozdaniem tenże przedsiębiorca zawarł umowy na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych i wykazu właścicieli nieruchomości, z którymi umowy te uległy rozwiązaniu lub wygasły na okoliczność ustalenia jaka ilość nieczystości ciekłych jest wprowadzona do gruntu na ulicy [...] w A. i związanej z tym zmiany stanu wód gruntowych na działce o nr [...] przy ul. [...] w A., pomimo ujawnionych przelewów przy szambie zlokalizowanym na działce [...] stanowiącej współwłasność małżonków J.,
- – dlaczego uznał żądanie stron skarżących w przedmiocie załączenia w poczet materiału dowodowego dokumentów z postępowania w przedmiocie wykonanych na terenie Gminy A. dawnej wsi B. urządzeń melioracyjnych i ustalenia, czy przez działkę [...] przebiega korektor drenarski z południa na północ pomiędzy budynkiem, a studnią skarżących o średnicy 300 mm i czy ewentualnie nie wszedł on w kolizję z powstającymi kolejno fundamentami budynków za niezasadne,
- – na jakiej podstawie uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy związanych z postępowaniem naprawczym w przedmiocie odstępstw od zatwierdzonego decyzją projektu budowalnego na działce [...] stanowiącej współwłasność małżonków J. w sytuacji gdy małżonkowie J. w trakcie prac związanych z budową domu mieszkalnego na działce [...] utwardzili teren swojej nieruchomości na około 180 m kwadratowych powierzchni kostką brukową co w rezultacie doprowadziło do podwyższenia terenu działki i zmian stanu wody na gruncie, 105/11,
- f. obrazę przepisów prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie w uzasadnieniu skarżonego postanowienia co do:
- – zarzutów skarżących w zakresie niejasności i niepełności opinii biegłego mgr B. H. w zakresie ustalenia pomiarów podwyższenia terenu z różnych punktów pomiarowych na mapach z różnych przedziałów czasowych na podstawie których biegły dokonał obliczeń pomiarów terenów działek podczas gdy na przestrzeni lat na powyższych mapach występowały różne współczynniki układów wysokościowych, dla pomiarów geodezyjnych dla Ł. i okolic,
- – zarzutów skarżących w zakresie niejasności opinii biegłego mgr B. H. w zakresie podwyższenia działki [...] stanowiących ich współwłasność, podczas gdy teren działki [...] jest znacznie niżej położony niż działka [...] i [...],
- – zarzutów skarżących w zakresie braku należytego zabezpieczenia działki [...] przed spływem wody z działki [...] i [...] i zaniechania nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom,
- g. obrazę przepisów prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwą i nieprawidłową konstrukcję uzasadnienia skarżonego wyroku wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd nieuprawnionego poglądu, że:
- – naturalne ukształtowanie terenu na działce [...] determinuje kierunek spływu wód opadowych jak i gruntowych z drogi publicznej [...] w kierunku rzeki B. z działki [...] małżonków J.,
- – brak przyłącza miejskiego do posesji skarżących i fakt eksploatacji wody własnego ujęcia wody podziemnej istniejącą studnią głębinową powoduje rozbudowę leja depresyjnego,
- h. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 32 w zw. z art. 83 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku poprzez nierówne traktowanie skarżących przez organy władzy publicznej wyrażające się w nieuprawnionym zobowiązaniu skarżących do wykonania odwodnienia na działce [...] i zezwoleniu właścicielowi działki [...] na podwyższenie terenu oraz dalszym podwyższeniu terenu działki 105/12 stanowiącym własność M. W. i dokonywanie zmian stanu wody na gruncie powyższej działki wbrew woli skarżących i ze szkodą dla gruntów sąsiedniej działki [...].
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Skarżący kasacyjnie powołując się na art. 187 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 264 § 2 i art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wnieśli o podjęcie uchwały zawierającej rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego polegającego na wyjaśnieniu czy jednoznaczna ocena w kwestii zmiany stanu wody na gruncie działek [...] i [...] możliwa jest jedynie w oparciu o dokonanie pomiarów geodezyjnych określających obecne rzędne terenu działek [...], [...] i [...] oraz porównanie wyników pomiaru ze stanem pierwotnym.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano liczne orzecznictwo sądów administracyjnych i wywodzono, że niesłusznie Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Nadto stwierdzono, że ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, a więc wskazanie odpowiednich urządzeń do wykonania, których organ powinien zobowiązać stronę w oparciu o art. 29 ust. 3 p.w. przekraczają wiedze ogólną i wymagają fachowej wiedzy specjalistycznej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżących na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego kosztów postepowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), dalej powoływanej również jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do naruszenia art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, art. 106 § 3 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 32 w zw. z art. 83 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Przy czym zarzuty naruszenia prawa materialnego, to jest art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, co do zasady sprowadzają się do zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a nie do błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania powyższego przepisu. Skarżący kasacyjnie formułując zarzut błędnej wykładni powyższego przepisu wywodzą, że nietrafnie stwierdzono, iż na działce nr [...] stanowiącej współwłasność S. i A. małżonków J. oraz działce nr [...] stanowiącej własność Gminy A. nie doszło do zmiany wody na gruncie podczas, gdy w realiach sprawy nie wykonano pomiarów geodezyjnych określających obecne rzędne terenu działek oraz zaniechano analizy porównawczej tych pomiarów ze stanem pierwotnym.
Podkreślić należy, że zarzut błędnej wykładni prawa materialnego może być skutecznie formułowany wówczas, gdy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną stan faktyczny został ustalony w sposób niewadliwy. Jeżeli natomiast skarżący uważa, że ustalenia faktyczne były błędne, a taki pogląd wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, to nie może formułować zarzutu błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tylko zwalczać błędne ustalenia właściwymi zarzutami naruszenia prawa procesowego. Co więcej - naruszenie prawa materialnego nie może polegać na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Wyd. Praw. LexisNexis, W-wa 2005 r., str. 542-543).
Powyższe przesądza, że tak skonstruowany zarzut skargi kasacyjnej nie może odnieść pożądanego przez skarżących kasacyjnie skutku.
Nie posiadają usprawiedliwionych podstaw także dalsze dwa zarzuty dotyczące nieprawidłowej wykładni art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.
Powołany powyżej przepis stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Warunkiem, więc zastosowania powyższej regulacji prawnej jest zmiana stanu wody na gruncie, przy czym zmiana ta musi być spowodowana działaniem właściciela gruntu oraz musi szkodliwie wpływać na grunty sąsiednie. W rozpoznawanej sprawie ustalono zaś, że działania właścicieli działki [...] przy ul. [...] w A. nie spowodowały zmiany stanu wody na gruncie. Konsekwencją tego jest jednocześnie brak szkodliwego wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie. Wywodzenie, więc przez skarżących kasacyjnie, że niesłusznie przyjęto, iż w realiach sprawy nie zachodzą podstawy do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom w sytuacji, gdy teren działki małżonków S. jest niżej położony niż działki nr [...], [...] i [...] nie stanowi o błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.
To że działka skarżący położona jest niżej niż inne otaczające ją działki, samo w sobie nie stanowi podstaw do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Położenie to nie jest bowiem spowodowane działaniem małżonków J.. Okoliczność ta wskazuje na brak zasadności tak sformułowanego zarzutu naruszenia prawa materialnego to jest art. 29 ust. 3 Prawo wodne.
Podobnie należy ocenić zarzut dotyczący nieprawidłowej wykładni przez Sąd I instancji art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, że sam fakt dokonania zmiany stanu wody na gruncie bez wyrządzenia szkody na gruncie sąsiednim nie jest wystarczający do wydania decyzji w przedmiocie nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Po pierwsze ponownie podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarżących kasacyjnie w sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie spowodowanej przez właściciela nieruchomości. Po drugie zaś nawet w przypadku spowodowania przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, możliwość zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom uzależniona jest o szkodliwego wpływu tych wód na grunt sąsiedni. Sama zmiana stanu wody na gruncie spowodowana przez jego właściciela nie wyczerpuje treści art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne i nie daje możliwości jego zastosowania.
Przy czym powyższe zarzuty faktycznie zmierzały do zakwestionowania stanu faktycznego ustalonego w sprawie, a nie do postawienia zarzutu polegającego na błędnej wykładni, czy też niewłaściwego zastosowania prawa materialnego.
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W kontekście powołanego wyżej artykułu niesporne jest to, iż sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, Nr 2, poz. 31).
Niewątpliwie zatem podstawowym kryterium sprawowania kontroli działalności administracji publicznej sądu administracyjnego stanowi jej zgodność z prawem co wynika z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Przedmiotem kontroli legalności jest zatem przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej, a więc ochrona praw podmiotowych. Sąd administracyjny nie dokonuje własnych ustaleń, a temu służyłoby w szczególności powoływanie biegłych i ustalenie określonych faktów. W sytuacji zaistnienia potrzeby dokonania ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu, Sąd powinien wówczas uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego do uzupełnienia.
Zatem przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie pozwalają sądowi administracyjnemu na przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego o jakiej wspomina skarga kasacyjna. Opinia biegłego jest bowiem innym środkiem dowodowym niż "dowód z dokumentu" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie był więc uprawniony do dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.
Nie posiadają usprawiedliwionych podstaw także zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z art. 176 p.p.s.a., jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno wiązać się z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji byłby inny (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 2409/11, LEX nr 1110162, wyrok NSA z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I OSK 513/11, LEX nr 1069664). Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnienia wskazującego jaki wpływ na wynik sprawy miały uchybienia związane w ocenie skarżących kasacyjnie z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Niekwestionowanym jest, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do kwestii zaniechania załączenia w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy prowadzonej przez Gminę A. ewidencji zbiorników bezodpływowych, przydomowych oczyszczalności ścieków od właścicieli nieruchomości domów jednorodzinnych na całej ulicy [...] w A. w oparciu o art. 3 ust 3 pkt. 2, ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, sprawozdania przekazywanego Burmistrzowi A. przez podmiot prowadzący działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych m. in. ze wskazaniem właścicieli nieruchomości od których zostały odebrane nieczystości ciekłe na podstawie art. 90 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz wykazu właścicieli nieruchomości, z którymi w okresie objętym sprawozdaniem tenże przedsiębiorca zawarł umowy na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych i wykazu właścicieli nieruchomości, z którymi umowy te uległy rozwiązaniu lub wygasły na okoliczność ustalenia jaka ilość nieczystości ciekłych jest wprowadzona do gruntu na ulicy [...] w A. i związanej z tym zmiany stanu wód gruntowych na działce o nr [...] przy ul. [...] w A..
Skarżący kasacyjnie nie wykazali jaki mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy dotyczącej naruszenia stosunków wodnych. Podobnie ma się sytuacja z dowodami dotyczącymi wykonania urządzeń melioracyjnych na terenie Gminy A., w dawnej wsi B. oraz dokumentacji dotyczącej postępowania naprawczego w przedmiocie odstępstw od projektu budowalnego realizowanego na działce nr [...].
Zwrócić jednak należy uwagę, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zmierzają w rzeczywistości do zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego (por. wyrok NSA z 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13).
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Na gruncie uchwały 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 9/09 (ONSAiWSA 2010/3/39) przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 672/09 - Lex nr 597768).
Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09 - Lex nr 745670), a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09 - Lex nr 745098). Oznacza to, że orzeczenie sądu I instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09 - Lex nr 597986).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił ponadto motywy podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu złamania powołanego przepisu. O takiej polemice świadczy chociażby fakt kwestionowania za pomocą zarzutu dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. okoliczności faktycznej ustalonej przez organ w oparciu o opinię biegłego, a zaakceptowanej przez Sąd I instancji, iż naturalne ukształtowanie terenu na działce [...] determinuje kierunek spływu wód opadowych oraz że eksploatacja własnego ujęcia wody podziemnej (studni głębinowej) przez skarżących kasacyjnie powoduje rozbudowę leja depresyjnego.
Niezrozumiały jest zarzut dotyczący naruszenia art. 32 w zw. z art. 83 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nierówne traktowanie skarżących przez organy władzy publicznej wyrażające się w nieuprawnionym zobowiązaniu skarżących do wykonania odwodnienia na działce [...] i zezwoleniu właścicielowi działki [...] na podwyższenie terenu oraz dalszym podwyższeniu terenu działki [...] stanowiącym własność M. W. i dokonywanie zmian stanu wody na gruncie powyższej działki wbrew woli skarżących i ze szkodą dla gruntów sąsiedniej działki [...]. Skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek wyjaśnienia tej kwestii, to jest wskazania z jakich przyczyn skarżący doszukują się ich nierównego traktowania.
Przypomnieć należy, że przedmiotem sprawy jest naruszenie stosunków wodnych, a w zaskarżonych decyzjach wbrew treści zarzutu brak jest zobowiązania skarżących kasacyjnie do wykonania odwodnienia działki stanowiącej ich własność o nr [...], jak i też decyzja nie zezwala na podwyższanie terenu przez właścicieli działek o nr [...] i [...].
Odnosząc się do wniosku skargi kasacyjnej dotyczącego podjęcia uchwały zawierającej rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego polegającego na wyjaśnieniu czy jednoznaczna ocena w kwestii zmiany stanu wody na gruncie działek [...] i [...] możliwa jest jedynie w oparciu o dokonanie pomiarów geodezyjnych określających obecne rzędne terenu działek [...], [...] i [...] oraz porównanie wyników pomiaru ze stanem pierwotnym stwierdzić należy, że nie był on zasadny.
Zgodnie z art. 187 § 1 p.p.s.a. jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Wniosek zawarty w skardze kasacyjnej nie dotyczył wyjaśnienia zagadnienia prawnego, a kwestii ustalania stanu faktycznego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie wyłoniło się żadne zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a więc nie było podstaw do zastosowania art. 187 § 1 p.p.s.a.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nieposiadająca uzasadnionych podstaw została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).