Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej WSA, Sądem lub Sądem pierwszej instancji) wyrokiem z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1875/06 oddalił skargę B. M. na postanowienie Wojewody M. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jego podstawę stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania; postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Wojewoda M. poprawnie ustalił, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiła fikcja doręczenia, o której mowa w art. 44 § 4 k.p.a.
W przepisie art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. postanowiono, że w razie niemożności doręczenia pisma osobie fizycznej przez pocztę w jej mieszkaniu (art. 42 k.p.a.) oraz braku możliwości doręczenia go dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy (art. 43 k.p.a.) - poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 44 § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 44 § 4 k.p.a.). Zaskarżona odwołaniem decyzja Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...] nr [...] została doręczona za pośrednictwem poczty. W dniu [...] doręczyciel stwierdził niemożność doręczenia przesyłki w trybie art. 42 i art. 43 k.p.a. wobec czego umieścił w skrzynce oddawczej zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym oraz o możliwości i terminie jej odebrania; zawiadomienie ponowiono [...]. Ostatni dzień terminu na odebranie przesyłki upłynął [...]., po czym poczta zwróciła ją do organu w dniu [...] z adnotacją "zwrot - nie podjęto w terminie".
Skarżąca wniosła odwołanie w dniu [...], a zatem z uchybieniem 14-dniowego terminu na dopełnienie tej czynności (art. 129 § 2 k.p.a.); termin ten upłynął bowiem w dniu [...]. Nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut, iż organ błędnie ustalił adres dla doręczeń, kierując przesyłkę pod adres: ul. [...], m. [...] w W. Nie można podzielić stanowiska skarżącej, iż prawidłowym adresem był adres: ul. [...], m. [...] w W. Z tego ostatniego adresu skarżąca została wymeldowana decyzją Wojewody M. z [...]. Ponadto, organ w toku postępowania wyjaśniającego wyczerpująco ustalił adres, pod którym skarżąca zamieszkuje wraz z dziećmi i konkubentem. Zeznanie świadka oraz wywiad organu Policji pozwalały jednoznacznie stwierdzić, że adresem, pod którym przebywa skarżąca jest adres: ul. [...], m. [...] w W. Oświadczenie o zmianie adresu dla doręczeń (na ul. [...], m. [...] w W.) zostało przez skarżącą złożone organowi dopiero [...], a więc już po doręczeniu zaskarżonej odwołaniem decyzji.
Nie mógł także mieć znaczenia dla wyniku sprawy fakt, że skarżąca, po [...], osobiście odebrała w organie egzemplarz decyzji. Zapoznanie się z decyzją po nastąpieniu prawnego skutku doręczenia w trybie art. 44 § 4 k.p.a. nie otwierało na nowo terminu na wniesienie odwołania. Z tych względów ustalenia organu co do adresu dla doręczeń, daty doręczenia i upływu terminu na wniesienie odwołania, WSA uznał za prawidłowe.
Opisany wyrok WSA zaskarżony został skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika skarżącej. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w postaci art. 41 § 1, art. 42 § 1, art. 44 i art. 129 § 2 k.p.a. Przepis art. 41 § 1 k.p.a. został przez Sąd naruszony poprzez pominięcie go w ocenie prawnej. Sąd pominął fakt, iż organ prowadził wcześniej korespondencję ze skarżącą posługując się adresem: ul. [...], m. [...] w W. Skoro niektóre czynności dopełniano pod tym adresem, a strona nie zgłosiła wyraźnie jego zmiany na ul. [...], m. [...] w W. z powołaniem się na art. 41 § 1 k.p.a., również decyzja powinna być doręczona na adres: ul. [...], m. [...] w W. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 42 § 1 k.p.a., gdyż błędnie przyjął za organem, że mieszkaniem skarżącej w rozumieniu tego przepisu był lokal przy ul. [...], m. [...] w W. Jakkolwiek na podstawie decyzji Wojewody M. z dnia [...], nr [...] nastąpiło wymeldowanie skarżącej z lokalu przy ul. [...], m. [...] w W., to nie można było przyjąć, iż skarżąca tam nadal nie przebywa; wymeldowanie to nastąpiło wbrew woli skarżącej. Zeznania świadków: A. Ł., W. P. i B. Z. oraz oświadczenia strony dawały podstawy do akceptacji, że mieszkanie skarżącej nadal znajdowało się pod adresem: ul. [...],
m. [...] w W. Przedstawione uchybienia w ustaleniu adresu zamieszkania skarżącej doprowadziły Sąd do nieuprawnionego wniosku, iż uchybiono terminowi na wniesienie odwołania. Przyjęcie, że adresem właściwym był adres: ul. [...], m. [...] w W., powodowałoby, iż doręczenie w trybie art. 44 § 4 k.p.a. pod adresem:
ul. [...], m. [...] w W. nie uruchomiło terminu na wniesienie odwołania oraz że termin ten rozpoczął bieg z dniem faktycznego odebrania egzemplarza decyzji w organie, tj. [...]. Odwołanie wniesione [...] powinno być uznane za złożone z zachowaniem 14-dniowego terminu. Odmienna ocena Sądu dokonana została z naruszeniem art. 44 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wojewoda M. nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Uczestnicy postępowania, R. M. oraz T. F. nie wniosły odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona przez należycie umocowanego pełnomocnika skarżącego w rozumieniu art. 175 § 1 p.p.s.a.
Wynik rozpoznawanej sprawy zależy od ustalenia, czy decyzję pierwszej instancji doręczono w dniu [...], przyjmując, że mieszkaniem skarżącej był lokal przy ul. [...], m. [...] w W. Pełnomocnik skarżącej twierdził, że do naruszenia art. 41 § 1 k.p.a. doszło z tego powodu, iż Sąd pierwszej instancji pominął fakt, że skarżąca mieszka pod adresem ul. [...], m. [...] w W. Poprzednie pisma organu kierowane były właśnie pod ten adres, skarżąca nie komunikowała jego zamiany zaś w piśmie z [...] wprost wskazała, że adresem dla doręczeń jest ul. [...], m. [...]. Zarówno Sąd jak i orzekający w sprawie organ nie zwróciły uwagi na fakt, że decyzja pierwszej instancji została skierowana do skarżącej dwukrotnie. Po raz pierwszy doręczono ją pocztą, wskutek przyjęcia fikcji doręczenia z dniem [...], zaś po raz drugi, wydając egzemplarz decyzji z akt sprawy podczas osobistego stawiennictwa skarżącej w urzędzie w dniu [...], czego dowodzi brak stempli pocztowych i adnotacji doręczyciela na druku potwierdzenia odbioru (k. nr 193 akt administracyjnych).
Dowodem pierwszego z doręczeń, na adres ul. [...], m. [...] było zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się na k. nr 192 akt administracyjnych. W przypadku przyjęcia, iż skutecznym doręczeniem było to drugie, odwołanie złożone [...]. okazałoby się odwołaniem złożonym z zachowaniem ustawowego terminu. Sąd pierwszej instancji miał obowiązek szczegółowego zbadania oraz wykazania w uzasadnieniu wyroku, czy drugie z potwierdzeń odbioru dotyczy decyzji pierwszej instancji oraz przekonywująco wykazać, z jakich względów uznał, że skutki prawne polegające na rozpoczęciu biegu terminu na wniesienie odwołania można wiązać wyłącznie z doręczeniem dokonanym z dniem [...]. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 44 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. należało uznać za uzasadniony.
Z wyłożonych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony wnoszącej skargę kasacyjną wynagrodzenia z tytułu prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną, należnego mu od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a. Z przepisów art.258 § 2 pkt 8 oraz § 3, a także art. 260 p.p.s.a wynika, że orzekanie o przyznanie takiemu pełnomocnikowi powyższego wynagrodzenia następuje w dwuinstancyjnym postępowaniu. Stosownie do § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć właściwemu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, jakim mowa w cyt. rozporządzeniu w celu uzyskania należnego wynagrodzenia.