Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 272/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalił skargę A. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego.
Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...], wydaną na wniosek E. K., Prezydent Wrocławia, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), wymeldował A. Z. z miejsca zameldowania na pobyt stały we W. przy ul. [...].
Pismem z dnia 14 lutego 2008 r. A. Z. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] listopada 2006 r. Termin został mu przywrócony. W odwołaniu A. Z. podniósł, że do lokalu przy ul. [...] przychodził dość często, co 3 dni. Przebywał i spał u swego brata w lokalu przy ul. [...]. W lokalu przy ul. [...] nie przebywał, gdyż wnioskodawczyni nie chciała go tam wpuścić od dnia [...] kwietnia 2006 r., kiedy odwołujący się opuścił zakład karny. Próbował wejść z pomocą Policji, ale też bezskutecznie. Stwierdził, że może wskazać świadków na dowód prawdziwości swych twierdzeń. Podkreślił, że wnioskodawczyni podejmowała działania, które miały go zdyskredytować, takie jak fałszywe oskarżenie o molestowanie małoletniej córki wnioskodawczyni.
Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie, na który składają się oświadczenia złożone pod odpowiedzialnością karną przez świadków, A. Z. od kilku lat nie zamieszkuje w lokalu położonym przy ul. [...] we W. Z informacji otrzymanej z KP Wrocław – [...] wynika, że A. Z. zgłosił w dniu 14 kwietnia 2006 r., że nie wpuszczono go do mieszkania, gdzie jest zameldowany. Nie złożył jednak zawiadomienia. W tym komisariacie nie było też prowadzone żadne postępowanie w przedmiotowej sprawie. Według organu, wbrew twierdzeniu A. Z., zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że opuszczenie przez niego lokalu położonego przy ul. [...] było dobrowolne, a w lokalu tym nie ma żadnych jego rzeczy. W czasie prowadzenia postępowania I instancji A. Z. przebywał na wolności od 17 kwietnia 2006 r. W czasie postępowania odwoławczego był natomiast osadzony w zakładzie karnym.
Ustalono, że w poprzednich latach po zwolnieniu z zakładu karnego A. Z. przychodził do lokalu przy ul. [...] na 2 - 3 dni, a potem znikał. Z tego wynika, że także w okresach przerw między kolejnymi pobytami w zakładzie karnym, odwołujący się nie przebywał w tym lokalu. Sporadyczne wizyty w określonym lokalu nie spełniają jednak wymogów pobytu stałego, określonych w art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ podkreślił, że w rozpatrywanym stanie faktycznym nie ma podstaw do uznania, że nieobecność odwołującego się w lokalu przy ul. [...], będąca podstawą do wymeldowania, była skutkiem pobytu odwołującego się w zakładzie karnym. Odwołujący się opuścił ten lokal znacznie wcześniej, niż w okresie przebywania w zakładzie karnym poprzedzającym postępowanie w sprawie wymeldowania z tego lokalu.
Rozpoznając skargę na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, iż na podstawie oświadczeń wnioskodawczyni, jej męża oraz zeznań świadków ustalono, że skarżący od kilku lat nie był widziany w lokalu przy ul. [...]. Kiedy żyła jego matka, przychodził ją odwiedzać i sporadycznie nocował. Po śmierci matki, czyli po [...] października 2003 r., przestał tam przychodzić. Z materiału sprawy nie wynika, aby skarżący był zmuszony do opuszczenia spornego lokalu. Poza jedną udokumentowaną, nieudaną próbą wejścia do lokalu po [...] października 2003 r., która miała miejsce 14 kwietnia 2006 r., skarżący nie podejmował żadnych działań faktycznych lub prawnych, mających na celu zamieszkanie w spornym lokalu.
Skarżący nie miał rzeczy osobistych w tym lokalu. Skarżący w sposób nieudokumentowany stwierdził, że rzeczy te wyrzuciła wnioskodawczyni w 2006 r., przed opuszczeniem więzienia przez skarżącego. Skarżący przeciwstawił jedynie własne twierdzenia stanowi faktycznemu sprawy, ustalonemu w postępowaniu I instancji. Mimo zapowiedzi, skarżący nie wskazał w szczególności świadków na poparcie swych wywodów, chociaż miał taką możliwość. Skarżący sam przyznał, że w ostatnich latach mieszkał u swego brata, u znajomych, a także w schronisku dla bezdomnych. Wynika z tego, że skarżący co najmniej od śmierci swej matki nie koncentrował w lokalu przy ul. [...] swych interesów życiowych, ani też w sposób konsekwentny nie podejmował takich prób. Wbrew wywodom pełnomocnika skarżącego, organ II instancji odniósł się do wyjaśnień skarżącego. Ważąc te wyjaśnienia oraz zeznania świadków, organ słusznie dał wiarę zeznaniom świadków.
Organ II instancji nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego z uwagi na to, że w postępowaniu dowodowym I instancji wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Pismo skarżącego z dnia 6 marca 2008 r., a nie z 3 marca 2008 r., jak błędnie określił to pełnomocnik, nie mogło być uwzględnione, gdyż sporządzono je już po wydaniu decyzji II instancji.
Sąd I instancji zaznaczył, iż wbrew zarzutowi pełnomocnika skarżącego, organ II instancji nie przyjął dowolnie, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal przy ul. [...]. Ze zgromadzonego materiału w sprawie nie wynika bowiem, aby skarżący był do tego zmuszony. Także wbrew zarzutowi pełnomocnika, z materiału zebranego w sprawie wynika, że skarżący w czasie przerw w odbywaniu kary pozbawienie wolności sporadycznie przebywał w spornym lokalu, ale za życia matki. Po jej śmierci, od dnia [...] października 2003 r. przestał tam przychodzić. Sąd I instancji stwierdził, że wyprowadzanie przez skarżącego centrum swych interesów życiowych poza sporny lokal nie było aktem jednorazowym lecz procesem, który zakończył się po śmierci jego matki. Stąd organy orzekające zasadnie nie wskazały konkretnej daty.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego analizowany stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobisty licząc od [...] października 2003 r., skarżący opuścił bowiem sporny lokal na ponad 2 lata przed wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania go z tego lokalu.
Ponadto WSA we Wrocławiu wskazał, iż w czasie prowadzenia postępowania przed organem I instancji, od 14 kwietnia 2006 r., skarżący nie przebywał ani w zakładzie karnym ani nie zamieszkiwał też w spornym lokalu. Z uwagi na to, że nie można było ustalić jego miejsca zamieszkania, na wniosek organu I instancji postanowieniem Sądu Rejonowego ustanowiono kuratora, który reprezentował interesy skarżącego w postępowaniu administracyjnym I instancji. Prawa procesowe skarżącego były zatem zabezpieczone na tym etapie sprawy. Skarżący miał też możność osobistej obrony swych interesów w postępowaniu II instancji
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. Z. zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię, co w konsekwencji spowodowało zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaniechanie wyjaśnienia twierdzenia, iż skarżący nie przebywał w przedmiotowym lokalu bez własnej winy a koncentracja interesów życiowych skarżącego, w tym wszystkie jego osobiste rzeczy związana była właśnie z lokalem położonym przy ul. [...] we W., co stanowi przeszkodę w podjęciu decyzji o wymeldowaniu przez organ administracyjny.
W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, oraz o zasądzenie na rzecz Kancelarii Adwokackiej [...] ul. [...] we Wrocławiu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż zgodnie z art. 136 k.p.a, organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Na etapie rozpoznawania sprawy przez organ administracyjny II instancji nie poinformowano skarżącego o możliwości zgłoszenia dowodów z zeznań świadków (zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a.) pomimo, iż skarżący zgłaszał taką gotowość w piśmie z dnia 14 lutego 2008 r. WSA tymczasem wskazał w uzasadnieniu wyroku, iż nie stwierdził istotnych wad w postępowaniu, czy też naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, pomimo, iż ustalenia organu administracyjnego dokonane zostały właśnie z naruszeniem zarówno przepisu 6 k.p.a., jak również 136 k.p.a. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wszczęte zostało na wniosek E. K., która żywo zainteresowana była wymeldowaniem skarżącego z przedmiotowego lokalu, a także jedynymi świadkami przesłuchanymi w niniejszej sprawie byli świadkowie wskazanej E. K., nie można zdaniem skarżącego w żaden sposób uznać, iż materiał dowodowy, na którym oparł się organ I i II inst. a następnie WSA był wyczerpujący i oddający istniejący stan faktyczny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania określoną przesłankami z art. 183 § 2 p.p.s.a., której nie stwierdzono w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Treść cytowanego przepisu zobowiązywała wobec tego organy orzekające w sprawie do ustalenia, czy została spełniona przesłanka opuszczenia przez A. Z. bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu stałego tj. lokalu przy ul. [...] we W.. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, iż przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną, w sytuacji ustalenia, że osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce.
W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, A. Z. od kilku lat nie był widziany w lokalu przy ul. [...]. Kiedy żyła jego matka, przychodził ją odwiedzać i sporadycznie nocował. Po śmierci matki, czyli po [...] października 2003 r., przestał tam przychodzić. Z materiału sprawy nie wynika, aby skarżący był zmuszony do opuszczenia spornego lokalu. Poza jedną udokumentowaną, nieudaną próbą wejścia do lokalu po [...] października 2003 r., która miała miejsce 14 kwietnia 2006 r., skarżący nie podejmował żadnych działań faktycznych lub prawnych, mających na celu zamieszkanie w spornym lokalu.
Skarżący nie miał rzeczy osobistych w tym lokalu. Skarżący sam przyznał, że w ostatnich latach mieszkał u swego brata, u znajomych, a także w schronisku dla bezdomnych. Wynika z tego, że skarżący co najmniej od śmierci swej matki nie koncentrował w lokalu przy ul. [...] swych interesów życiowych, ani też w sposób konsekwentny nie podejmował takich prób. Skarżący sam przyznał, że w ostatnich latach mieszkał u swego brata, u znajomych, a także w schronisku dla bezdomnych. Wynika z tego, że skarżący co najmniej od śmierci swej matki nie koncentrował w lokalu przy ul. [...] swych interesów życiowych, ani też w sposób konsekwentny nie podejmował takich prób.
O zamiarze opuszczenia lokalu można mówić wtedy, gdy opuszczenie to jest dobrowolne i trwałe. W dorobku orzeczniczym Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowane zostało stanowisko, iż kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej rzecz ujmując, przyczyna opuszczenia lokalu nie koniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym miejscu. Dobrowolne opuszczenie swojego dotychczasowego miejsca zameldowania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła.
Podzielić zatem należy pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy skarżący od 2006 r., nie podejmował żadnych działań faktycznych lub prawnych, mających na celu zamieszkanie w spornym lokalu, nie sposób stwierdzić, iż opuszczenie przez niego miejsca stałego pobytu nie nosiło znamion dobrowolności i trwałości. Nie jest więc zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego i niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez organy administracji państwowej działające w sprawie, ani tym bardziej przez Sąd I instancji. Organy prawidłowo ustaliły, iż skarżący nie zamieszkuje pod adresem, z którego został wymeldowany.
Zatem prawidłowo poczyniona subsumcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego do powołanego wyżej przepisu, będącego podstawą rozstrzygania, prowadzić musiała do wniosku, iż brak było w sprawie przesłanek uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem pełnomocnik strony skarżącej ze stosownym oświadczeniem winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.