Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1201/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Województwa Mazowieckiego na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania decyzji.
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków pozwolił Marszałkowi Województwa Mazowieckiego w Warszawie na sprzedaż nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa, położonej w O. przy ul. [...] w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako dz. nr 5/4, ze znajdującym się na niej budynkiem dawnego prewentorium dla dzieci gruźliczych "[...]", wpisanym do rejestru zabytków wraz z terenem otoczenia obejmującym cały teren przedmiotowej nieruchomości.
Województwo Mazowieckie wnioskiem z dnia 13 lipca 2010 r. wystąpiło o sprostowanie oczywistej pomyłki w komparycji ww. decyzji poprzez wykreślenie słów "pozwala Marszałkowi Województwa Mazowieckiego w Warszawie na sprzedaż nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa" i zastąpienie ich wyrażeniem "pozwala na sprzedaż nieruchomości będącej własnością Województwa Mazowieckiego".
Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, na podstawie art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568) oraz art. 113 § 1 k.p.a. odmówił sprostowania pomyłki w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. w sposób, o który wnosiło Województwo Mazowieckie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że tego rodzaju wada nie może być wyeliminowana w drodze postanowienia o sprostowaniu, gdyż dotyczy zmiany adresata decyzji, co jest jednym z kluczowych elementów rozstrzygnięcia. Wobec odmowy sprostowania decyzji wnioskodawca, tj. Województwo Mazowieckie nie dysponuje wymaganym zezwoleniem Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na sprzedaż przedmiotowej nieruchomości i powinno wystąpić o jego wydanie.
Po rozpoznaniu zażalenia Województwa Mazowieckiego, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] października 2010 r. i wskazał, że złożony w sprawie wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. jest w rzeczywistości wnioskiem o zmianę tej decyzji. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ podał, iż oczywistą omyłką jest błąd pisarski lub rachunkowy albo jeszcze inny, dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń i ustaleń. Wadliwość decyzji polegająca na błędnym wskazaniu właściciela nieruchomości, na sprzedaż której wydawane jest pozwolenie, nie może być korygowana w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Merytoryczny błąd rozstrzygnięcia nie może być bowiem prostowany jako oczywista omyłka pisarska. Organ wskazał, że właściwym sposobem zmiany przedmiotowej decyzji jest zastosowanie art. 155 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższe postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2011 r. złożyło Województwo Mazowieckie.
Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. I SA/Wa 1201/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2011 r. i poprzedzające je postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 2010 r. Rozstrzygnięcie dotyczyło kwestii sprostowania pomyłki w decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. poprzez zmianę w komparycji decyzji poprzez wykreślenie słów "pozwala Marszałkowi Województwa Mazowieckiego w Warszawie na sprzedaż nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa" i zastąpienie ich wyrażeniem "pozwala na sprzedaż nieruchomości będącej własnością Województwa Mazowieckiego".
Zdaniem Sądu nie jest możliwe dokonanie sprostowania powyżej opisanej omyłki w trybie przepisu art. 113 k.p.a. i potraktowania błędu, który zakradł się do decyzji jako oczywistej omyłki. Przedmiotem stosowania rozwiązań związanych ze sprostowaniem treści decyzji przewidzianej w art. 113 § 1 k.p.a. są wady nieistotne aktu administracyjnego, natomiast wady istotne weryfikowane są przy wykorzystaniu zwykłych bądź nadzwyczajnych środków prawnych. Poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych oraz doktryny są spójne co do sposobu wykładni nieostrego pojęcia jakim jest "oczywista omyłka". Pojęcie to winno być rozumiane ściśle w sposób zawężający, stosując przy tym wobec braku definicji potoczne rozumienie. Dopuszczalność stosowania przepisu art. 113 § 1 k.p.a. dokonuje się na podstawie oceny istotności wady decyzji administracyjnej. Z tego też względu ewentualna modyfikacja tego aktu nie może wpływać na ukształtowanie praw bądź obowiązków w sferze prawa administracyjnego materialnego.
Nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a. błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa – co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Nie mogą być prostowane w tym trybie kwestie merytoryczne, a o takie sprostowanie zdaniem sądu zabiega skarżący. Wolą skarżącego nie jest bowiem sprostowanie błędu pisarskiego, czy rachunkowego widocznego bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych badań, czy ustaleń. Błąd, który popełniono w opisanej decyzji jest tego rodzaju, że nie można go uznać za nieistotną wadliwość. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach z dnia 22 stycznia 1997 r., sygn. akt SA/Ka 2714/95 tryb wskazany w przepisie art. 113 k.p.a. nie znajduje zastosowania do zmiany takiego elementu jakim jest rozstrzygnięcie, gdyż sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2011 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Województwo Mazowieckie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 113 k.p.a. polegające na utrzymaniu przez Sąd I instancji w mocy postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], rażąco naruszającego art. 113 k.p.a., którym to postanowieniem utrzymano z kolei w mocy wadliwe postanowienie Wojewódzkiego Mazowieckiego Konserwatora Zabytków w Warszawie z dnia [...] października 2010 r. nr [...] odmawiające sprostowania oczywistej pomyłki pisarskiej w treści decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], polegającej na wskazaniu, iż "udziela się zgody Marszałkowi Województwa Mazowieckiego na zbycie nieruchomości należącej do Skarbu Państwa", podczas gdy treść decyzji powinna brzmieć "udziela się zgody Marszałkowi Województwa Mazowieckiego na zbycie nieruchomości należącej do Województwa Mazowieckiego" i wywiedzeniu z tej okoliczności błędnego wniosku, iż oczywisty błąd, którego dopuścił się organ dotyczył oznaczenia strony postępowania w treści rozstrzygnięcia – tj. istoty sprawy i wydanego w niej aktu, a skoro tak to taki błąd nie może być sanowany w trybie art. 113 k.p.a., lecz wyłącznie w trybie zwyczajnych lub nadzwyczajnych środków odwoławczych;
- 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 113 i art. 8 k.p.a. przez sporządzenie przez Sąd I instancji uzasadnienia wydanego orzeczenia w sposób naruszający nie tylko art. 113 p.p.s.a. ale i zawierający błędną ocenę co do stanu faktycznego sprawy, polegające na uznaniu, iż istotą żądania strony było żądanie dokonania przez organ zmiany treści decyzji w zakresie przedmiotu rozstrzygnięcia – oznaczenia strony postępowania, nie zaś kwestii pobocznej (podlegającej właśnie sanowaniu na podstawie art. 113 p.p.s.a.) polegającej na oznaczeniu właściciela nieruchomości, na zbycie której marszałek Województwa Mazowieckiego i tak dostał zgodę Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Sąd I instancji przyjmując przy tym w uzasadnieniu wyroku, iż organ prawidłowo uznał, że sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej, z którą w istocie mamy do czynienia na kanwie niniejszej sprawy, może się odbyć wyłącznie w trybie nadzwyczajnych środków zaskarżenia naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną (pismo z dnia 21 lutego 2012 r.) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.
Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, aby można było ją uwzględnić.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, błędne oznaczenie właściciela nieruchomości w osnowie decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., na sprzedaż której pozwala Marszałkowi Województwa Mazowieckiego Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, nie jest oczywistą omyłką w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a.
Wobec tego zaskarżonym wyrokiem nie zostały naruszone przepisy art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.
Należy zauważyć, że osnowa decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. określa podmiot – Marszałek Województwa Mazowieckiego, któremu pozwala na sprzedaż nieruchomości oraz przedmiot sprzedaży – określenie nieruchomości, czyją stanowi własność, miejsce położenia, oznaczenie w ewidencji gruntów i oznaczenie prowadzonej księgi wieczystej dla tej nieruchomości. Wszystkie te elementy osnowy decyzji określają stronę podmiotową i przedmiotową wydanego pozwolenia. Błędne określenie właściciela nieruchomości w tym zestawieniu stanowi istotną omyłkę, której nie można usunąć w drodze sprostowania w oparciu o przepis art. 113 § 1 k.p.a.
Określenie w osnowie omawianej decyzji, że nieruchomość położona w O. przy ul. [...] w obrębie [...], na działce nr [...], dla której Sąd Rejonowy w Otwocku prowadzi księgę wieczystą o numerze [...] (...), jest własnością Skarbu Państwa, a nie jest własnością Województwa Mazowieckiego, jak powinno być, jest w istocie błędnym ustaleniem stanu faktycznego i stanu prawnego w tej sprawie. Naprawienie błędu wymaga więc wydania nowej decyzji, po wcześniejszym wyjaśnieniu w oparciu o dokumenty źródłowe, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość. Nie można tego natomiast uczynić w drodze sprostowania oczywistej omyłki, gdyż o oczywistości omyłki, o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a., nie może świadczyć przekonanie strony postępowania, lecz treść uzasadnienia decyzji, w której ta omyłka ma miejsce.
Natomiast z uzasadnienia decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nie wynika, czyją własność stanowi nieruchomość opisana w osnowie tej decyzji, a na pewno nie wynika, że stanowi własność Województwa Mazowieckiego.
Wręcz przeciwnie można przypuszczać, iż osoba przygotowująca tę decyzję była przekonana, że nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa, gdyż powołując w uzasadnieniu przepis art. 13 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podała go w niepełnym brzmieniu odnoszącym się tylko do nieruchomości Skarbu Państwa.
Tymczasem przepis art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w pełnym brzmieniu) ma zastosowanie również do nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego.
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, do którego w dniu 16 lipca 2010 r. wpłynął "wniosek o sprostowanie pomyłki", widząc, że pismo to nie powinno być rozpatrzone w tym trybie (art. 113 § 1 k.p.a.), powinien przekonać Marszałka Województwa Mazowieckiego, aby potraktować to pismo jako odwołanie, gdyż wpłynęło w terminie przewidzianym w art. 129 § 2 k.p.a. Rozpatrzenie odwołania od decyzji MWKZ nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. dawało możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego błędnej decyzji.
Ponieważ omawianej decyzji MWKZ z dnia [...] lipca 2010 r. nie można "naprawić" w drodze sprostowania oczywistej omyłki, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako organ wyższego stopnia (art. 157 § 1 k.p.a.), powinien rozważyć wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2010 r. z urzędu, lub z wnioskiem o wszczęcie takiego postępowania powinien wystąpić Marszałek Województwa Mazowieckiego (art. 157 § 2 k.p.a.). Omawiana decyzja z dnia [...] lipca 2010 r. w obecnym brzmieniu, była bowiem niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., jeżeli rzeczywiście nieruchomość, o której w niej mowa nie stanowi własności Skarbu Państwa.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.