Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 29 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 517/08 oddalił skargę S. K. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z [...] września 2008 r. w sprawie odmowy ustalenia pisowni nazwiska w aktach stanu cywilnego. W uzasadnieniu wskazał, że stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Wyrażane w sprawie wątpliwości dotyczyły natomiast wykładni przepisów prawa, w szczególności ustawy z 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992 ze zm.).
Przepisy powołanej ustawy regulują przede wszystkim zasady zmiany nazwisk i imion obywateli polskich. Wyraża to przepis art. 1 ust. 1, w myśl którego zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach ustawy. Wola obywatela polskiego, co do zmiany jego nazwiska nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej, jeśli nie jest ona poparta ważnymi względami w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy. Przepis ten w swym ust. 2 przykładowo wymienia cztery wypadki tzw. ważnych względów uzasadniających zmianę nazwiska - trzy określone w punktach 1-3 oraz nieoznaczony numeracją wypadek czwarty - używania przez wiele lat innego nazwiska. Ustawa wskazuje zarazem (art.
- 3) sytuacje, w których wniosek o zmianę nazwiska nie może zostać uwzględniony.
Ustawa reguluje także kwestię ustalenia pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska. Przepis art. 10 ust. 1 stanowi, że w razie wątpliwości pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta na wniosek strony, przy czym z mocy ust. 2 przepis ust. 1 ma odpowiednie zastosowanie także w przypadku dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej, zgodnie z fonetycznym brzmieniem. W tych przypadkach inicjatywa ustalania pisowni lub brzmienia nazwiska albo imienia należy do strony, a nie do organu administracji publicznej. Wyjątkowo - w myśl ust. 3, ustalenie pisowni określone w ust. 2 może nastąpić również z urzędu, jeżeli imię lub nazwisko ma brzmienie polskie. Wynika z tego, że art. 10 ust. 1 i 2 mają zastosowanie do pisowni lub brzmienia nazwiska (imienia) niepolskiego. Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż ustalenie pisowni lub brzmienia imienia albo nazwiska oparte jest na przesłance "wątpliwości", co do pisowni lub brzmienia nazwiska.
Jest to zatem przesłanka odmienna od szeroko ujętej przesłanki ważnych względów jako podstawy zmiany imienia lub nazwiska. Oddanie wniosku o ustalenie pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska inicjatywie strony oznacza zarazem, iż - z zastrzeżeniem wyjątku określonego w art. 10 ust. 3 - przesłanka wątpliwości, co do pisowni lub brzmienia nazwiska ma powstać u strony, która składa taki wniosek. Natomiast w przypadkach, o jakich mowa w art. 10 ust. 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk, wątpliwość co do pisowni musi istnieć również po stronie organu.
Od zmiany imienia lub nazwiska oraz ustalenia ich pisowni należy odróżnić ustalanie niezgodności z prawdą aktów stanu cywilnego, która to niezgodność może dotyczyć również imienia lub nazwiska. Temu celowi służą przepisy ustawy z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego zwanej dalej a.s.c. (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.), gdzie w art. 28 - 36 uregulowane zostały poszczególne rodzaje sprostowań aktów stanu cywilnego: a) sprostowanie małe, b) sprostowanie, dla którego właściwa jest droga sprostowania sądowego i
- c) sprostowanie sui generis, jakim jest uzupełnienie aktu (J. Litwin, Prawo o aktach stanu cywilnego - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 1961).
W art. 28 a.s.c. przewidziano możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie postępowania administracyjnego jedynie wówczas, gdy dotyczy to oczywistego błędu pisarskiego. Przy wykładni tego przepisu należy przyjąć, że oczywistość polega na tym, iż okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego - wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu.
Z uzupełnieniem aktu stanu cywilnego mamy do czynienia wtedy, gdy dana pozycja nie zawiera danych, które powinny być w akcie umieszczone według przepisów, jakie obowiązywały w dniu jego sporządzenia (art. 36 a.s.c.).
Interpretując przepisy rozdziału 4 omawianej ustawy, nie można odrywać się od zasady wyrażonej w jej art. 4, który stanowi, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Dlatego poza sprawami określonymi w art. 28 i 36 a.s.c., według których sprostowania (uzupełnienia) mogą być dokonywane w postępowaniu administracyjnym, w pozostałych sprawach, w myśl art. 33, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym. Spośród tych rodzajów spraw należy wymienić sprostowanie aktu stanu cywilnego w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania (art. 31 a.s.c.).
Złożony w niniejszej sprawie wniosek jednoznacznie implikował rozpatrzenie sprawy i oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach materialnoprawnych określonych w przepisie art. 10 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Ten bowiem przepis i tryb postępowania został wskazany we wniosku S. K. o ustalenie pisowni nazwiska. Również argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu wniosku nawiązywała do dyspozycji tego przepisu. Rolą organu administracji było więc wyjaśnienie, czy rzeczywiście spełnione są w sprawie przesłanki pozwalające na ustalenie pisowni nazwiska ojca strony, a więc czy rzeczywiście istnieją wątpliwości co do pisowni tego nazwiska. Wątpliwości te musiałyby przy tym istnieć również po stronie organu, a nie tylko strony, skoro chodziło o nazwisko o polskim brzmieniu (art. 10 ust. 3 ustawy).
Żądanie wniosku dotyczyło ustalenia pisowni nazwiska ojca strony w 4 różnych aktach stanu cywilnego. Strona nie domagała się jednak ustalenia tej pisowni według zasad pisowni języka polskiego, lecz żądała zmiany tego nazwiska z błędnego jej zdaniem brzmienia "K.", na prawidłowe brzmienie "K." twierdząc, że problemy związane z pisownią tego nazwiska wynikają z faktu identycznego fonetycznego brzmienia wskazanych nazwisk.
Twierdzenia tego Sąd I instancji nie podzielił, ponieważ nazwiska K. i K. nie są w języku polskim fonetycznie tożsame, chyba że strona ma na myśli język potoczny (często niestaranny, czy wręcz niechlujny), a nie zasady poprawnej polszczyzny. Skoro oba te nazwiska występują w języku polskim, to o ustaleniu jego poprawnej, w znaczeniu językowym, pisowni - nie może być mowy. Poza tym z kategorycznego, jednoznacznego i jednokierunkowego żądania zawartego we wniosku i w odwołaniu wynika, że zdaniem skarżącego jego ojciec nazywał się K., a nie K. Nazwisko K. uważa więc za poprawne, ale nie w znaczeniu językowym, lecz w znaczeniu faktycznym. Rzeczywistą intencją strony nie było więc ustalenie poprawnej pisowni nazwiska jego ojca, ale sprostowanie błędnie zredagowanych aktów stanu cywilnego dotyczących W. K. poczynając od aktu urodzenia, przez akt małżeństwa z W. W., aż po akt zgonu.
Takie odczytanie wniosku strony powoduje, że żądane ustalenie pisowni nazwiska ojca skarżącego w trybie art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk - nie mogło nastąpić. O prostowaniu bowiem aktów stanu cywilnego, w razie ich błędnego lub nieścisłego zredagowania, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 33 a.s.c.).
Zarzuty skargi nie mogły one spowodować uchylenia zaskarżonych decyzji, skoro Sąd uznał, że ustalenie pisowni nazwiska ojca skarżącego w żądanym przez niego trybie nie może nastąpić. Z tego względu wywody organu świadczące potraktowania wniosku strony jako wniosku o zmianę nazwiska na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz o odmowie uwzględnienia tak odczytanego wniosku z powodu braku interesu prawnego po stronie S. K. - nie miały dla znaczenia rozstrzygnięcia sprawy. Mimo bowiem częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Na podstawie art. 173 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zaskarżono w całości skargą kasacyjną powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2008 r. z powodu naruszenia art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk poprzez jego niesłuszne niezastosowanie i wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych - za wszystkie instancje.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono Sądowi, że skarżący domagał się ustalenia pisowni nazwiska ojca wskazując jedynie jego zdaniem prawidłowe brzmienie nazwiska. Organ administracyjny stwierdzając, że faktycznie w poszczególnych aktach stanu cywilnego występuje odmienna pisownia nazwiska tej samej osoby powinien był z urzędu ustalić brzmienie prawidłowe, kierując się rzeczywistą treścią wniosku. Wniosek ten był od początku skonkretyzowany jako wniosek o ustalenie pisowni nazwiska, zatem powinien zostać uwzględniony, niezależnie od tego, jakie brzmienie sam wnioskodawca uznaje za prawidłowe. Wobec tego interpretacja charakteru wniosku dokonana przez WSA w Kielcach wykracza poza jego rzeczywisty zakres i prowadzi do nierozpoznania istoty sprawy, co rodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach nie jest zasadny, albowiem art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk nie został naruszony, ani przez błędną wykładnię, ani przez niewłaściwe zastosowanie.
Trafnie przyjął Sąd I instancji, że ustalenie pisowni nazwiska w drodze decyzji organu administracji publicznej następowało (w świetle art. 10 nieobowiązującej już ustawy o zmianie imion i nazwisk) jedynie w przypadku zaistnienia wątpliwości, co do jego pisowni. Przy tym wątpliwości te musiały być następstwem przyczyn o charakterze językowym, a nie skutkiem rozbieżności wynikłych z błędnego lub nieścisłego zredagowania poszczególnych aktów stanu cywilnego, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Nie budzi bowiem najmniejszych wątpliwości fakt, że zarówno nazwisko "K.", jak i nazwisko "K." mają pisownię zgodną ze wszelkimi zasadami pisowni polskiej. Nie więc tu żadnych wątpliwości, co do ich pisowni, skoro pisownia obu tych nazwisk jest poprawna i zgodna z zasadami języka polskiego. To, że strona skarżąca ma wątpliwości, co do prawidłowej pisowni nazwiska swego zmarłego ojca pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro wątpliwości te obiektywnie rzecz ujmując nie występują. Przywołany przepis został zatem prawidłowo zinterpretowany, jak i zastosowany zarówno przez Sąd I instancji, jak i organy administracyjne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.