Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 773/11

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 801/10, oddalił skargę A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Nadleśniczy Nadleśnictwa Strzyżów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], odmówił A. R. wydania zaświadczenia w trybie art. 217 w związku z art. 219 k.p.a., dotyczącego świadectwa legalności pozyskiwania drewna.

W zażaleniu A. R. zarzucił rażące naruszenie art. 14 ustawy o lasach oraz rażące naruszenie prawa procesowego w szczególności art. 6 do 11, art. 75, 77 i 107 k.p.a.; dowolność i sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym. W uzasadnieniu podał, że aktem notarialnym zakupił działkę nr [...] położoną w Żarnowej, a w marcu 2010 r. zwrócił się do leśniczego o wydanie asygnaty na wycięcie około 30 sztuk drzew. Leśniczy oświadczył, że po wycięciu drzew przyjedzie i ocechuje ścięte drzewa. Po wycięciu drzew leśniczy odmówił wydania asygnaty. W kwietniu 2010 r. zwrócił się o wyjaśnienie tej sprawy i otrzymał postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia. Zgodnie z art. 14a ustawy o lasach drzewo pozyskiwane w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa cechuje starosta, który wystawia właścicielowi dokument stwierdzający legalność pozyskiwania. Ustawa nie przewiduje, że zadanie to wykonuje nadleśniczy, a jeżeli tak to wyłącznie z upoważnienia starosty, co winna odzwierciedlać właściwa pieczątka.

Zaskarżone postanowienie nie zawiera właściwego upoważnienia i dlatego jest nieważne. Nadleśniczy powołał się na dokumentację w postaci uproszczonego planu urządzenia lasu dla miejscowości Żarnowa zatwierdzoną zarządzeniem nr 41/2009 Starosty Strzyżowskiego z dnia 31 lipca 2009 r., która nie rozstrzyga o własności działki nr [...] położonej w Żarnowej. Zaznaczył, że nie został powiadomiony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i możliwości zgłaszania dodatkowych dowodów. Podniósł ponadto, że właściciel może zgłosić wniosek o asygnatę na podstawie art. 206 k.c., nie jest to porównywalne z rozporządzaniem rzeczą wspólną, bo sprawa dotyczy pobierania pożytków przez współwłaściciela, a w tym przypadku tylko przez posiadacza. Jego zdaniem nie można w trybie administracyjnym ograniczać uprawnienia cywilistycznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej SKO) postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], uchyliło w całości postanowienie Nadleśniczego Nadleśnictwa Strzyżów z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu SKO przytoczyło treść art. 14a ust. 1 i 3 ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm.), zgodnie z którym drewno pozyskane w lasach podlega ocechowaniu, przy czym organem właściwym w sprawie cechowania drewna pozyskanego w lasach podlega ocechowaniu, przy czym organem właściwym w sprawie cechowania drewna pozyskanego w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa dokonuje starosta, który wystawia właścicielowi lasu dokument stwierdzający legalność pozyskanego drewna. Na podstawie delegacji zawartej w ust. 4 art. 14a cyt. ustawy Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w rozporządzeniu z dnia 24 lutego 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad cechowania drewna, wzoru urządzeń do cechowania i zasad ich stosowania oraz wzoru dokumentu stwierdzającego legalność pozyskanego drewna (Dz. U. Nr 36, poz. 201 ze zm.) wskazał, że cechowania drewna w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa dokonuje starosta niezwłocznie po zawiadomieniu przez właściciela lasu o pozyskaniu drewna, a dokumentem stwierdzającym legalność pozyskania drewna jest świadectwo legalności pozyskanego drewna (§ 9 ust. 3 i 4 cyt. rozporządzenia).

SKO uznało, że pozyskanie drewna i wystąpienie o certyfikat legalności to czynności przekraczające zwykły zarząd, a to oznacza, że wszyscy współwłaściciele powinni zwrócić się z wnioskiem do starosty. Gdy jeden ze współwłaścicieli składa wniosek powinien dysponować zgodą pozostałych współwłaścicieli lub stosownym orzeczeniem sądu o zarządzaniu rzeczą wspólną. SKO na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wskazało, że taki brak formalny winien być uzupełniony w wyznaczonym przez organ terminie, przy czym w wezwaniu należy pouczyć o skutkach niewypełnienia nałożonego obowiązku w wyznaczonym terminie. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji gruntów wynika, że współwłaścicielami nieruchomości nr [...] są: S. K., J. A., A. R. i nieustalony właściciel 24/36 części udziału, a nie tylko wnioskodawca jak wskazał w zawiadomieniu z dnia 19 marca 2010 r. Wnioskodawca nie przedłożył zgody pozostałych współwłaścicieli, ani stosownego orzeczenia sądu.

Zaskarżone postanowienie SKO uznało za przedwczesne z powodu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. gdyż strona nie została wezwana do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, czym naruszono zasadę czynnego udziału strony. SKO stwierdziło też, że zaskarżone postanowienie nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, do czego zobowiązuje art. 124 § 1 i 2 k.p.a., gdyż jest to postanowienie, na które przysługuje zażalenie.

SKO stwierdziło, że Nadleśniczy Nadleśnictwa Strzyżów był uprawniony do wydania postanowienia na podstawie porozumienia Starosty Powiatu Strzyżowskiego z dnia 26 marca 2008 r. (art. 5 ust. 3 cyt. ustawy o lasach). Za nietrafny uznało zarzut dotyczący podpisu, gdyż aktualne orzecznictwo odchodzi od wskazania obowiązku opieczętowania orzeczenia. Orzeczenie ma zostać tak podpisane, by strona mogła mieć wiadomości, co do osoby wydającej orzeczenia, zakwestionowane postanowienie w tym zakresie nie budzi wątpliwości, co do osoby, która je wydała.

A. R. w skardze zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 14a ustawy o lasach, rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 24 lutego 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad cechowania drewna, wzorów urządzeń do cechowania i zasad ich stosowania oraz wzoru dokumentów stwierdzającego legalność pozyskania drewna oraz przepisów kodeksu cywilnego; rażące naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 6-11, 75, 77 i 107 k.p.a.; dowolność i sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wydanie zaświadczenia o legalności pozyskania drzewa na działce nr [...] położonej w Żarnowej, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i nakreślenie wyraźnych wytycznych dla organu, ponieważ przez to działanie doznał szkody oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący za dowolne uznał ustalenia stanu faktycznego poczynione przez SKO, że współwłaścicielami działki nr [...] w Żarnowej są jeszcze inne osoby poza nim. Wymienione osoby nie były wpisane w księdze wieczystej, a ewidencja gruntów ma być zgodna z zapisami księgi wieczystej. Podał, że nie jest możliwe uzyskanie zgody od J. A., bo nie żyje i nigdy nie był żadnym współwłaścicielem tej nieruchomości. Stanisław K. jest współwłaścicielem w 1/36 części nieruchomości, ale w sądzie powszechnym uzyskał informację od sędziego, że pozew o zgodę na wycięcie drzewa w lesie nie jest potrzebny. Na poparcie stanowiska wskazał na treść świadectwa legalności pozyskiwania drewna zawarty w załączniku nr 6 do ww. cyt. rozporządzenia z 1998 r. Z treści świadectwa nie wynika potrzeba dysponowania zgodą pozostałych współwłaścicieli. Twierdzenie SKO, że pozyskanie drewna jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd jest oczywistą nieprawdą, gdyż wycinka drzew w lesie jest normalną, typową czynnością i może jej dokonywać każdy współwłaściciel samodzielnie bez jakiegokolwiek współdziałania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm.) stanowił dla starosty podstawą do powierzenia w drodze porozumienia, prowadzenia w jego imieniu spraw z zakresu nadzoru nad lasami niestanowiącymi własności Skarbu Państwa. W aktach sprawy znajduje się porozumienie z dnia 26 marca 2008 r. zawarte na czas nieokreślony pomiędzy Nadleśnictwem Strzyżów a Starostą Powiatu Strzyżowskiego, dotyczące powierzenia spraw z zakresu cechowania pozyskanego drewna i wydawania świadectw legalności pozyskanego drewna i dlatego postanowienie zostało wydane przez organ, który mógł orzekać jako pierwsza instancja. Za bezzasadne Sąd uznał zarzuty dotyczące podpisu na postanowieniu organu pierwszej instancji. Postanowienie to zostało opatrzone pieczęcią osoby uprawnionej do wydawania rozstrzygnięcia i podpisane.

W ocenie Sądu pierwszej instancji SKO prawidłowo przyjęło, że wycięcie drzew z lasu stanowiącego współwłasność przekracza zakres zwykłego zarządu i dlatego wymagało zgody wszystkich współwłaścicieli. Fakt nabycia udziału we współwłasności nie stoi w sprzeczności uznaniu, że w przypadku, gdy współwłasność jest w częściach niewydzielonych, to w sytuacji, gdy czynność przekracza zwykły zarząd, zgodę na jej wykonanie muszą wyrazić wszyscy współwłaściciele, a w przypadku jej braku wymagane jest stosowne orzeczenie sądu. Organ prawidłowo uznał, że wniosek nie czyni zadość wymaganiom i zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., po wezwaniu przez organ winien zostać uzupełniony w wyznaczonym terminie. Zdaniem Sądu SKO prawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a., gdyż uzupełnienie wniosku będzie miało istotny wpływ na wynik postępowania.

Za błędne Sąd Wojewódzki uznał twierdzenie skarżącego, że wzór zaświadczenia stanowiącego załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 24 czerwca 1998r. w sprawie szczegółowych zasad cechowania drewna wzorów urządzeń do cechowania i zasad ich stosowania oraz wzoru dokumentu (...), nie wyklucza konieczności dysponowania zgodą pozostałych współwłaścicieli na wycięcie lasu stanowiącego współwłasność.

Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

A. R. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. 1) błędną wykładnię art. 14a ustawy o lasach, rozporządzenia ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa z dnia 24 lutego 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad cechowania drewna, wzorów urządzeń do cechowania i zasad ich stosowania oraz wzoru dokumentu stwierdzającego legalność pozyskania drewna oraz przepisów kodeksu cywilnego;
2. 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ i pkt 2 p.p.s.a. w związku art. 64 § 2 k.p.a. art. 5 ust 1-4 ustawy o samorządzie powiatowym, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego, rażące naruszenie art. 64 § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że brak dołączenia do wniosku o wydanie asygnaty zgody pozostałych współwłaścicieli na wycinkę drzewa stanowi brak formalny podania i powinien być usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a.;
3. 3) naruszenie art. 5 ustawy o samorządzie powiatowym przez przyjęcie, że porozumienie z 26 marca 2008 r. zawarte pomiędzy Nadleśnictwem Strzyżów a Starostą Powiatu Strzyżowskiego jest skutecznym prawnie powierzeniem spraw z zakresu cechowania pozyskanego drewna i wydawania świadectw legalności pozyskanego drewna, co w konsekwencji może skutkować nieważnością postępowania;
4. 4) naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. przez dowolną ocenę dowodów i błąd w ustaleniach faktycznych w tym błędne przyjęcie, że las jest współwłasnością kilku współwłaścicieli.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw dotyczących naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd Wojewódzki prawidłowo wskazał, że w świetle art. 5 ust. 3 ustawy o lasach oraz znajdującego się w aktach porozumienia z dnia 26 marca 2008 r. w niniejszej sprawie orzekał w pierwszej instancji właściwy organ.

Zasadnie również zaakceptował Sąd Wojewódzki stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym w przypadku gdy las stanowi współwłasność kilku osób to pozyskiwanie drewna i wystąpienie o świadectwo legalności w trybie art. 14a ust. 3 ustawy o lasach stanowi czynność przekraczającą zwykły zarząd w myśl art. 199 k.c. i wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli bądź zastępującego taką zgodę orzeczenia sądu.

Zaznaczyć należy, że drzewa rosnące na działkach leśnych stanowią części składowe nieruchomości (art. 48 k.c.), a zatem współwłasność nieruchomości rozciąga się na części składowe. Drzewo pozyskane z lasu stanowi z kolei pożytki, w rozumieniu art. 53 § 1 k.c. Pobieranie zaś pożytków jest niewątpliwie atrybutem prawa do rzeczy. Jeżeli zatem las objęty jest współwłasnością, to również drzewa wycięte z tego lasu stanowią rzecz wspólną przysługującą wszystkim współwłaścicielom. Zgodnie z art. 207 k.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów.

W związku z zarzutem sformułowanym w skardze kasacyjnej stwierdzić należy, że organy administracji, a następnie Sąd Wojewódzki, prawidłowo przyjęły, że pozyskane drewno objęte wnioskiem o wydanie asygnaty pochodzi z lasu stanowiącego współwłasność, przy czym skarżący jest jednym ze współwłaścicieli. Ustalenie co do współwłasności przedmiotowej nieruchomości znajduje oparcie w dokumentach urzędowych w postaci wypisu z rejestru gruntów oraz aktu notarialnego z dnia 24 listopada 2009 r., z którego wynika, że w drodze umowy sprzedaży skarżący nabył udział we współwłasności przedmiotowej nieruchomości.

Całkowicie niezasadne są twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej co do tego, że brak stosownych wpisów w księdze wieczystej co do innych współwłaścicieli oznacza, że nieruchomość nie stanowi współwłasności. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika ewidentnie, że skarżący stał się współwłaścicielem nieruchomości tylko w części ułamkowej, a zatem w pozostałej części nieruchomość stanowi współwłasność innej osoby, czy osób, bez względu na to, czy zostali oni ujawnienie w księdze wieczystej.

Nietrafnie również zakwestionowano w zarzucie kasacyjnym kompetencję organów orzekających w zakresie badania uprawnienia skarżącego do występowania o świadectwo legalności pozyskania drewna.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 14a ust. 3 cyt. ustawy, drewno pozyskane w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa cechuje starosta, który wystawia właścicielowi lasu dokument stwierdzający legalność pozyskania drewna. Właściwa wykładnia przytoczonego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie legalności pozyskania drewna przez właściwy organ dokonywane jest w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym.

Oznacza to, że organ nie tylko stwierdza legalność pozyskanego drewna w zakresie ilości drzew oraz ich pochodzenia z oznaczonej nieruchomości, ale też sprawdza czy drewno pozyskane zostało przez osobę uprawnioną, tj. właściciela.

Oczywiście jeżeli las, z którego drewno zostało pozyskane, stanowi współwłasność, to uwzględnione muszą być przepisy Kodeksu cywilnego stanowiące o rozporządzaniu rzeczą wspólną i czynnościach przekraczających zakres zwykłego zarządu (art. 199, 201 k.c.).

Należy przyjąć, że obowiązek ocechowania drewna pozyskanego z lasów służy stwierdzeniu legalności pozyskania (por. System Prawa Prywatnego. Tom 1. Prawo cywilne – część ogólna, pod red. M. Safjana, wyd. 2, C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2012, s. 1357). Potwierdzeniem tego jest regulacja rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 24 lutego 1998 r. (Dz.U. 1998 Nr 36, poz. 201 ze zm.) określającego wzór świadectwa legalności pozyskania drewna, w którym wyraźnie przewidziano wpisy dotyczące nie tylko położenia lasu (miejscowość, numery działek), ale też wskazanie osób, którzy są właścicielami lub współwłaścicielami nieruchomości leśnej. Jeżeli więc w świadectwie musi być wpis co do tego, czy nieruchomość leśna stanowi własność jednej osoby, czy współwłasność kilku osób, to organ ma obowiązek dokonać w tym zakresie ustaleń, na podstawie stosownych dokumentów.

W kontekście poczynionych uwag trudno uznać za dopuszczalne wydanie świadectwa legalności pozyskania drewna jednemu ze współwłaścicieli lasu, nielegitymującego się zgodą pozostałych współwłaścicieli bądź wymaganym orzeczeniem sądowym. Zasadnie zatem organ odwoławczy wskazał na obowiązek uzupełnienia wniosku przez skarżącego, przez przedłożenie dokumentów wykazujących jego uprawnienie do pozyskania drewna i uzyskania świadectwa legalności.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.