Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 601/15 oddalił skargę A. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej [...] o mocy do 6 MW wraz z infrastrukturą towarzyszącą, zlokalizowanego na działkach nr: [...], [...], [...] (obręb [...] - [...]) oraz [...] i [...] (obręb [...]).
Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
Wnioskiem z dnia 7 listopada 2011 r. Firma [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zwróciła się do Burmistrza [...] o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej [...] o mocy do 6 MW wraz z elementami infrastruktury technicznej niezbędnymi do prawidłowego funkcjonowania przedsięwzięcia, na działkach nr: [...],[...],[...] (obręb [...] - [...]) oraz [...] i [...] (obręb [...]), gm. [...]. Do wniosku spółka załączyła kartę informacyjną przedsięwzięcia, mapę ewidencyjną oraz wypisy uproszczone z rejestru gruntów. W toku postępowania przedłożyła Raport o oddziaływaniu na środowisko tego przedsięwzięcia, w którym określono, że maksymalna moc pojedynczej turbiny wynosić będzie do 3 MW, maksymalna wysokość masztu - 140 m, maksymalna średnica rotora - 120 m, zaś maksymalna moc akustyczna - Lwa = 106 dB(A).
Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 80 ust. 1, art. 82, art. 84 i art. 85 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm. - dalej jako: u.o.u.i.ś), w związku z § 3 ust. 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397 z zm., dalej jako: "rozporządzenie"), ustalił środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia. Decyzja ta była drugim z kolei rozstrzygnięciem organu I instancji wydanym w sprawie, gdyż poprzednia decyzja z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W decyzji z dnia [...] maja 2015 r. organ I instancji określił rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia, warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich, jak również zawarł wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projekcie budowlanym. Stwierdził, że w przypadku planowanego przedsięwzięcia nie występuje ryzyko poważnych awarii przemysłowych, nie istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę oraz nie istnieje potrzeba utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Organ I instancji stwierdził ponadto, że nie ma potrzeby przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania o wydanie decyzji, o której mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 u.o.u.i.ś.
Nałożył natomiast obowiązek przedstawienia analizy porealizacyjnej w zakresie oddziaływania akustycznego oraz monitoringu awifauny i chiropterofauny, określając szereg wskazań co do sposobu prowadzenia badań oraz monitoringu. W przypadku stwierdzenia przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu, nakazał doprowadzenie oddziaływania akustycznego do poziomu dopuszczalnego. W uzasadnieniu zapisu pkt VIII sentencji decyzji dotyczącego braku potrzeby ponownego przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przed wydaniem pozwolenia na budowę (s. 18 decyzji) wskazał m.in.. że: (-) informacje zawarte w raporcie są wystarczające do tego, aby móc ocenić rodzaj, skalę i charakter przedsięwzięcia oraz jego wpływ na środowisko, a także do określenia warunków środowiskowych jego realizacji, (-) stanowisko Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku w omawianym zakresie jest zbieżne ze stanowiskiem organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że teren objęty planowanym przedsięwzięciem znajduje się na obszarze nieposiadającym planu zagospodarowania przestrzennego, leży w strefie obszarów rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Planowane przedsięwzięcie będzie zlokalizowane poza formami ochrony przyrody w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 627 ze zm.) oraz poza korytarzami ekologicznymi, będącymi szlakami migracji zwierząt. Wskazał, że na działkach nie występują gatunki roślin i zwierząt i ich siedliska, a także siedliska przyrodnicze, będące w kręgu zainteresowania Unii Europejskiej i będące przedmiotem ochrony ww. obszarów Natura 2000. Organ I instancji podkreślił, że przy podejmowaniu decyzji uwzględnił także wszystkie uwagi oraz wnioski złożone przez społeczeństwo, w tym Fundacji [...] oraz dołożył wszelkich starań w celu skutecznego poinformowania zarówno stron postępowania o planowanej inwestycji i prowadzonym postępowaniu, jak i ogółu społeczeństwa poprzez wywieszenie obwieszczenia na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w [...], na tablicach ogłoszeń w miejscowościach [...] - [...] i [...] oraz zamieszczeniu obwieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w [...], a także poprzez wywieszenie obwieszczenia w miejscach realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. K. i K. K. oraz A. K., zarzucając organowi l instancji naruszenie prawa procesowego, które w ich ocenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 42, art. 82 ust. 1 pkt 4, art. 82 ust. 2 pkt 1 i art. 63 ust. 1 pkt 1 lit "b" u.o.u.i.ś. Dodatkowo A. K. podniósł, że jest zainteresowany wypowiedzeniem umowy dzierżawy, gdyż dotychczasowy kontakt ze Spółką jest dla niego uciążliwy i trudny. Zaznaczył także, że jest słabo informowany przez organy odpowiedzialne o toczącym się postępowaniu, oraz że obawia się wpływu planowanej turbiny wiatrowej na jego życie i zdrowie.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając zasady wydawania decyzji środowiskowych oraz podzieliło kwalifikację inwestycji jako mogącej potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Podniosło również, że inwestor do wniosku dołączył stosowne dokumenty, przez co wypełnił wymagania wynikające z art. 73 ust. 1 i art. 74 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.u.i.ś. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji wykazał w sposób logiczny i wyczerpujący, opierając się na danych zawartych w karcie informacyjnej przedsięwzięcia, opiniach organów uzgadniających (Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wysokiem Mazowieckiem i Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku) oraz po uwzględnieniu uwarunkowań zawartych w art. 63 ust. 1 u.o.u.i.ś. potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko i postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nałożył obowiązek przeprowadzenia powyższej oceny.
W postanowieniu tym nałożył na inwestora obowiązek sporządzenia Raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, określając jednocześnie jakie zagadnienia należy w Raporcie poddać szczegółowej analizie. Po stwierdzeniu, że przedłożony Raport zawiera braki niepozwalające sformułować warunków środowiskowych, wezwał inwestora do ich uzupełnienia (pisma z dnia 18 czerwca 2014 r. i z dnia 28 lipca 2014 r.). W dalszej uzasadnienia Kolegium stwierdziło, że znajdujący się w aktach sprawy Raport wraz z uzupełnieniami jest pełny, rzetelny, wyczerpujący i spójny, spełniający wymagania, o których mowa w art. 66 u.o.u.i.ś. Organ administracji podniósł, że zawarty w Raporcie zakres analizy oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko w poszczególnych fazach jego realizacji jest szeroki i uwzględnia aspekty technologiczne, prawne, organizacyjne i logistyczne inwestycji.
Organ odwoławczy zaznaczył, że treść Raportu nie pozostawia wątpliwości, że realizacja przedsięwzięcia po zastosowaniu środków minimalizujących oddziaływanie na środowisko nie stworzy zagrożenia dla środowiska, nie pogorszy jego stanu na terenach przyległych, nie będzie oddziaływała negatywnie na środowisko poza terenem, do którego inwestor posiada tytuł prawny, nie będzie negatywnie oddziaływać na ludzi, nie będzie wpływać negatywnie na obszary wchodzące w skład sieci Natura 2000.
Uzupełniony Raport został przedstawiony do uzgodnienia Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Wysokiem Mazowieckiem i Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w Białymstoku. Organy wydały pozytywne uzgodnienia.
Organ odwoławczy wskazał, że w związku z tym, że kompetentne organy zaopiniowały pozytywnie inwestycję, to organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję, prawidłowo uwzględnił wymogi zawarte we wskazanych powyżej postanowieniach, dotyczące zgodności planowanej inwestycji z koniecznością ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich, wskazując w prawidłowy sposób wymagania dotyczące ochrony środowiska, które winny zostać uwzględnione w projekcie budowlanym. Zdaniem Kolegium postępowanie w przedmiocie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone zgodnie z art. 79 ust. 1 u.o.u.i.ś.
Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, za bezzasadny uznał zarzut naruszenie przepisów art. 82 ust. 1 pkt 4 i art. 82 ust. 2 pkt 1 oraz art. 63 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.o.u.i.ś. oraz podniósł, że wynika on z niedokładnego zapoznania się odwołujących z Raportem. Ponadto organ zaznaczył, że odwołujący nie przedstawili żadnych dowodów przemawiających za koniecznością ponowienia przeprowadzonych w toku zakończonego postępowania badań. Kolegium wyjaśniło, że w pkt 12.2. Raportu (str.
96) wskazano, że występowanie oddziaływań skumulowanych jest bezpośrednio związane z pojawieniem się w środowisku nowego rodzaju oddziaływania, spowodowanego nakładaniem się dwóch lub więcej innych oddziaływań. W przypadku oddziaływań skumulowanych dla elektrowni wiatrowych należy rozpatrywać wpływ inwestycji na klimat akustyczny. Analiza hałasowa dla efektu skumulowanego Farmy Wiatrowej [...] oraz okolicznych planowanych elektrowni: w obrębie [...], na działce nr [...] (o mocy do 2 MW) oraz w obrębie [...], na działkach nr [...] i [...] (o mocy do 2.5 MW) jednoznacznie wykazała, że sąsiedztwo planowanej elektrowni w [...] i [...] nie będzie powodowało przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Za bezzasadny organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. i art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś. i w zw. z art. 49 k.p.a., polegający na niezawiadomieniu prawidłowo wszystkich stron o wszczęciu postępowania w sprawie. Kolegium zaznaczyło, że organ l instancji informował strony o postępowaniu na każdym jego etapie poprzez wywieszanie obwieszczeń na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w [...], na tablicach ogłoszeń w miejscowościach [...] - [...] i [...] oraz zamieszczanie ich w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w [...]. Nadto udział społeczeństwa, został zapewniony poprzez informacje zamieszczone w obwieszczeniach umieszczonych na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w [...], na tablicach ogłoszeń w miejscowościach [...] - [...] i [...] oraz zamieszczeniu obwieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w [...], a także poprzez wywieszenie obwieszczenia w miejscach realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Organ odwoławczy podniósł również, że liczba stron postępowania przekracza 20 osób i w sprawie miał zastosowanie art. 49 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś.
Kolegium podniosło również, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 42 u.o.u.i.ś., poprzez brak odniesienia się do wszystkich uwag i wniosków stron postępowania składanych w ramach niniejszego postępowania. Po pierwsze w trakcie ponownego rozpatrywania wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wnioskodawca przedłożył nowy Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, który został uzgodniony i zaopiniowany przez organy współdziałające (RDOŚ w Białymstoku i PPIS w Wysokiem Mazowieckiem), do którego w trakcie toczącego się postępowania nie wpłynęły żadne uwagi czy zastrzeżenia. Po drugie, organ odwoławczy podniósł, że w aktach sprawy brak jest pełnomocnictwa udzielonego odwołującym przez Fundację [...] do działania w jej imieniu i na jej rzecz.
Ponadto za chybiony Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w zw.
z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a, poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego, polegający zwłaszcza na nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie uznał, że nie zachodziła konieczność wykonania opinii biegłego z zakresu energetyki i środowiska, na okoliczność ustalenia zasięgu oddziaływania projektowanych farm wiatrowych na ludzi, ich wpływu na ludzkie zdrowie i samopoczucie, gdyż przedłożony przez inwestora Raport jest prawidłowy. Autorzy Raportu w pkt 8.3.15 (str. 83-88) szczegółowo omówili, na podstawie wykonanych i załączonych analiz oddziaływanie na zdrowie i warunki życia ludzi: hałasu, w tym infradźwięków, efektu migotania cienia, efektu stroboskopowego, promieniowania elektromagnetycznego i stwierdzili, że oddziaływania te będą poniżej dopuszczalnych norm.
Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku A. K. i K. K., wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów I i II instancji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili:
- 1) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i błędne przyjęcie, że:
- - w ramach toczącego się postępowania przed organem l instancji, wszystkie strony postępowania były prawidłowo zawiadamiane o toczącym się postępowaniu,
- - negatywne oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na środowisko (zwłaszcza w zakresie jego wpływu na zdrowie i samopoczucie zamieszkujących w okolicy ludzi) będzie możliwe do zlikwidowania lub zminimalizowania do poziomu dopuszczalnych emisji,
- - nie zachodzi konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwolenie na budowę;
- 2) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. c u.o.u.i.ś mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na braku uzasadnienia swojego stanowiska w zakresie braku stwierdzenia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę;
- 3) naruszenie przepisu art. 138 § 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji na podstawie błędnego przyjęcia, że w ramach toczącego się postępowania przed organem I instancji, wszystkie strony postępowania były prawidłowo zawiadamiane o toczącym się postępowaniu, oraz że organ I instancji wszechstronnie i wyczerpująco zgromadził w sprawie materiał dowodowy; oraz utrzymaniu w mocy decyzji organu l instancji pomimo braku zamieszczenia w niej uzasadnienia, braku stwierdzenia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę;
- 4) naruszenie przepisów art. 82 ust. 1 pkt 4 i art. 82 ust. 2 pkt 1 u.o.u.i.ś., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę, w sytuacji gdy posiadane przez organ dane na temat przedsięwzięcia, nie pozwalają wystarczająco ocenić oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz braku uzasadnienia swojego stanowiska.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących podniósł, że strony postępowania, mające miejsce zamieszkania w miejscowości [...] (w tym skarżący), nie były prawidłowo zawiadamiane o toczącym się postępowaniu, co doprowadziło do naruszenia art. 33 ust. 1 i art. 79 ust. 1 u.o.u.i.ś. Ponadto, w ocenie skarżących, organ II instancji całkowicie pominął kwestie rozbieżności w nauce dotyczące negatywnego wpływu farm wiatrowych na zdrowie i życie ludzkie w tym zwłaszcza zasięgu immisji generowanych przez te farmy. Nie odniósł się również do ekspertyzy Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. W związku z rozbieżnościami w ww. kwestii, w ocenie pełnomocnika, organ II instancji winien przeprowadzić dowód z opinii biegłego na okoliczność wpływu planowanego przedsięwzięcia na ludzkie zdrowie i samopoczucie. Pełnomocnik podniósł również, że z uwagi na brak informacji dotyczącej ostatecznego rozmieszczenia turbin, organ
I instancji nie dysponował danymi pozwalającymi na wystarczającą ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę A. K. i K. K. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego polegającego na niewyjaśnieniu okoliczności związanych z zawiadomieniem stron o toczącym się postępowaniu, że w tym zakresie organ wskazał, że wobec ustalenia, że w postępowaniu występuje ponad 20 osób zgodnie z art. 49 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś. zawiadomień stron o przeprowadzanych czynnościach w postępowaniu organ dokonywał poprzez wywieszanie obwieszczeń na tablicy ogłoszeń w miejscowościach [...] - [...] i [...] oraz zamieszczenie ich w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w [...]. W ten sam sposób zamieszczono informację o toczącym się postępowaniu zapewniając społeczeństwu możliwość udziału w postępowaniu.
W ocenie Sądu ten tryb zawiadomienia stron i społeczeństwa był zgodny z prawem i nie zmienia tej oceny podnoszony przez skarżących brak tablicy ogłoszeń w miejscowości [...]. Ewentualny brak wywieszenia obwieszczenia na tablicy ogłoszeń w [...] nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia, że naruszono tryb zawiadomień określony w art. 49 kpa w zw. z art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś. skoro obwieszczenia były dokonywane na tablicach ogłoszeń w siedzibie organu i biuletynie prowadzonym przez organ.
Odnosząc się do zarzutu niewyjaśnienia negatywnego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, zwłaszcza w zakresie jego wpływu na zdrowie i samopoczucie ludzi zamieszkujących w okolicy i podniesienia, że wobec wątpliwości i rozbieżności w nauce, co do wpływu planowanego przedsięwzięcia na życie i zdrowie ludzi, organ winien był przeprowadzić na tę okoliczność dowód z opinii biegłego, Sąd wyjaśnił, że ustaleń mających znaczenie dla oceny zasadności tego zarzutu, organ dokonał na podstawie sporządzonego w sprawie Raportu wraz z jego uzupełnieniem o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a także uzgodnień wyspecjalizowanych organów tj. Regionalnego Inspektora Ochrony Środowiska i Państwowego Inspektora Sanitarnego. Organ po przeanalizowaniu tych dokumentów stwierdził, że odpowiadają one w pełni wymaganiom ustawowym wynikającym z art. 66 u.o.u.i.ś., zawierają pełne i wyczerpujące dane, dające podstawę do przyjęcia, że realizacja przedsięwzięcia po zastosowaniu środków minimalizujących oddziaływanie na środowisko nie stworzy zagrożenia dla środowiska, nie będzie negatywnie oddziaływała na środowisko, nie pogorszy jego stanu na terenach przyległych i nie będzie negatywnie oddziaływać na ludzi, nie będzie wpływać negatywnie na obszary wchodzące w skład sieci Natura 2000. Zdaniem Sądu ocena ta ma zatem oparcie w zebranym przez organ materiale dowodowym i jej zweryfikowanie nie wymagało dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, skoro skarżący nie stawiają konkretnych zarzutów w tym zakresie, a opierają je jedynie na wątpliwościach i rozbieżnościach podnoszonych w nauce, co do wpływu tego rodzaju przedsięwzięć na życie i zachowanie ludzi.
Sąd uznał za chybiony zarzut dotyczący kwestii dokonania ustaleń przez organ I instancji na ekspertyzie Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, która to ekspertyza została wydana dla innego obszaru geograficznego, tym samym dla innych uwarunkowań geograficznych, do których to ustaleń organ II instancji się nie odniósł. Wprawdzie organ I instancji dokonał analizy tej ekspertyzy, z której wynikało, że dopuszczalne jest lokalizowanie tego typu przedsięwzięcia w odległości co najmniej 500 m od najbliższych zabudowań, jednakże odległość dla planowanego przedsięwzięcia ustalił zgodnie z ustaleniami wynikającymi z oceny wskazanej w Raporcie stwierdzając, że lokalizacja przedsięwzięcia nie może być mniejsza niż 634 m od najbliższej zabudowy i to ustalenie było przedmiotem oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przez organ II instancji. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że wskazana powyżej ekspertyza stanowiła podstawę ustaleń w zakresie skutków oddziaływania przedsięwzięcia na życie i zdrowie ludzi jak to twierdzą skarżący.
Stwierdzenie przez organ braku konieczności przeprowadzania oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę było wynikiem ustaleń raportu. Dawały one podstawę, w ocenie organu, którą Sąd uważa za zasadną, do przyjęcia, że informacje w nim zawarte są wystarczające do oceny rodzaju, skali i charakteru przedsięwzięcia oraz jego wpływu na środowisko, a także warunków środowiskowych jego realizacji. Skoro więc znane były wszystkie warunki realizacji przedsięwzięcia nie było podstaw do nakładania obowiązku przeprowadzania ponownej oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę.
Zdaniem Sądu - wbrew zarzutom skarżących - nie można przyjąć, że nałożenie obowiązku rozmieszczenia turbin w odległości nie mniejszej niż 634 m uzasadniało ponowną ocenę oddziaływania na środowisko w ramach postępowania o pozwolenie na budowę. Lokalizacja przedsięwzięcia została ściśle określona w raporcie i jak wynika zarówno z raportu, jak i uzupełnienia raportu, ocena oddziaływania na środowisko w tym także dotyczące oddziaływania na życie, zdrowie wynikające z faktu oddziaływania hałasowego, elektromagnetycznego emitowania infradźwięków i oddziaływania na klimat akustyczny została dokonana z uwzględnieniem odległości do najbliżej położonej nieruchomości zabudowanej.
Z oceny tej jednoznacznie wynika, że żadne normy przewidziane prawem nie zostaną przekroczone, w związku z czym zasadnie organy podzieliły stanowisko wynikające z raportu oraz postanowienia i opinii organów uzgadniających o braku znaczącego negatywnego oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia.
Podsumowując Sąd wskazał, że w sytuacji gdy nie istniały inne okoliczności wskazane przez organ uzasadniające odmowę zgody na realizację przedsięwzięcia, a postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało bez naruszenia zarówno przepisów k.p.a., jak i przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach odziaływania na środowisko, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. K. i K. K., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, który zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy 1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 49 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez oddalenie skargi na decyzję organu administracji i błędne przyjęcie, iż ewentualny brak wywieszenia obwieszczenia na tablicy ogłoszeń w [...] nie daje podstaw do przyjęcia, iż naruszono powyższe przepisy w przypadku, gdy "dana miejscowość" w rozumieniu art. 49 k.p.a. oznacza miejscowość, w której mieszkają lub mają siedzibę strony postępowania, a nie miejscowość, będąca siedzibą organu wydającego akt administracyjny;
2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi w zakresie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego i błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie zebrany materiał dowodowy nie wymagał dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, ponieważ skarżący nie postawili konkretnych zarzutów w tym zakresie, a opierali się jedynie na wątpliwościach i rozbieżnościach podnoszonych w nauce, co do wpływu tego rodzaju przedsięwzięć na życie i zachowanie ludzi, podczas gdy skarżący w toku postępowania precyzyjnie wskazali wątpliwości w tym zakresie;
3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 80 § 1 k.p.a. w zw. z art. 82 ust. 1 pkt 4 i art. 82 ust. 2 pkt 1 u.o.u.i.ś. poprzez nieuwzględnienie skargi i błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie ustalenia raportu dawały podstawę do przyjęcia, że informacje w nim zawarte są wystarczające do oceny rodzaju, skali i charakteru przedsięwzięcia oraz jego wpływu na środowisko, podczas gdy raport jest jedynie jednym z dowodów pozwalających dokonać oceny wpływu przedsięwzięcia na środowisko i nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., nie korzysta więc z domniemania zgodności jego treści ze stanem faktycznym, co oznacza, że zawarte w nim stwierdzenia odnośnie faktów i analizy ich znaczenia podlegają ocenie jak każdy dowód w sprawie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów;
4/ art. 3 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi, w sytuacji kiedy doszło do odstąpienia od zasady podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, podczas gdy każdy organ zobowiązany jest do działania na podstawie i w granicach prawa, co w konsekwencji powoduje, iż tak prowadzone postępowanie z pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do organów państwa, o którym stanowi kpa, a wręcz odwrotnie - negatywnie wpływa na postrzeganie władzy publicznej, która nie dąży do wnikliwego zbadania sprawy.
Pełnomocnik skarżących kasacyjnie wniósł o: 1/ uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, 2/ rozpoznanie skargi na rozprawie, 3/ przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność skarżących, 4/ zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postepowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżących kasacyjnie wskazał, że Sąd nie wyjaśnił okoliczności dotyczących prawidłowego zawiadomienia stron. Skarżący podnosili okoliczność, iż w miejscowości, w której zamieszkują w czasie toczącego się postępowania brak było tablicy ogłoszeń, wobec czego konieczne jest poczynienie ustaleń dotyczących sposobu informowania mieszkańców miejscowości [...] o toczącym się postępowaniu. Oceniając tę okoliczność organ II instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że do momentu zamontowania tablicy ogłoszeń w miejscowości [...], sołtys wsi [...] był zobligowany do przekazania informacji zawartych w przekazanych sołtysom obwieszczeniach, mieszkańcom w taki sposób, w jaki dotychczas informował mieszkańców sołectwa o sprawach istotnych dla gminy i sołectwa.
Natomiast Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż ewentualny brak wywieszenia obwieszczenia na tablicy ogłoszeń w [...] nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia, że naruszono tryb zawiadomień określony w art. 49 k.p.a. w zw. z art. 74 ustawy środowiskowej, skoro obwieszczenia były dokonywane na tablicach ogłoszeń w siedzibie organu i biuletynie prowadzonym przez organ. Zarówno organ II instancji, jak i Sąd nie poczynił żadnych ustaleń w kwestii wypełnienia nałożonego na sołtysa wsi [...] obowiązku, a co za tym idzie błędnie przyjęto, że strony postępowania zostały prawidłowo zawiadomione o toczącym się postępowaniu.
Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżących kasacyjnie Sąd błędnie przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wymagał dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, a skarżący nie postawili konkretnych zarzutów w tym zakresie, opierając się jedynie na wątpliwościach i rozbieżnościach podnoszonych w nauce, co do wpływu tego rodzaju przedsięwzięć na życie i zachowanie ludzi. Tymczasem, skarżący w toku postępowania, zarówno przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Łomży, jak i przed Sądem, konsekwentnie podnosili, że w nauce istnieją duże rozbieżności dotyczące negatywnego wpływu farm wiatrowych na zdrowie i życie ludzkie, w tym w szczególności zasięgu immisji generowanych przez te farmy.
Mając na uwadze fakt, iż rozstrzygnięcie sprawy opiera się na specjalistycznej wiedzy, dla jej pełnego zbadania, Sąd winien oprzeć swoje orzeczenie na udokumentowanej ekspertyzie biegłego z zakresu energetyki i środowiska powołanej na okoliczność wpływu planowanego przedsięwzięcia na ludzkie zdrowie i samopoczucie. Sporządzenie raportu nie zwalnia organu od czynienia własnych ustaleń w zakresie ochrony środowiska zmierzających do zweryfikowania przedstawionych w raporcie danych. W sprawie organ nie miał więc pełnego i rzetelnego obrazu sprawy. Poczynienie dodatkowych ustaleń w tym zakresie było zatem niezbędne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Po pierwsze, nie jest zasadny zarzut kasacyjny, wskazujący na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 49 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. 2013 r., poz. 1235 ze zm. - dalej jako: u.o.u.i.ś).
W myśl art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś, jeżeli liczba stron postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przekracza 20, stosuje się przepis art. 49 k.p.a. Stosownie do treści art. 49 k.p.a. strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi; w tych przypadkach zawiadomienie bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia. A zatem w postępowaniu o wydanie decyzji środowiskowej sposób zawiadamiania stron o czynnościach procesowych kompleksowo regulują przytoczone powyżej przepisy art. 74 ust. 3 u.o.u.i.ś i art. 49 k.p.a. Postępowanie o wydanie decyzji środowiskowej, ze względu na swój potencjalnie szeroki zasięg jeżeli chodzi o strony postępowania, jest postępowaniem szczególnym, w którym ustawodawca przewidział możliwość skorzystania z instytucji uregulowanej w art. 49 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie liczna stron przekracza 20, jak wynika z wykazu stron postępowania znajdującego się na k. 5 akt administracyjnych.
Odnosząc się do podnoszonej w skardze kasacyjnej kwestii niezapewnienia możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym stronom postępowania poprzez brak wywieszania obwieszczeń na tablicy ogłoszeń w miejscowości [...] to należy podzielić argumentację Sądu opartą na analizie akt administracyjnych, że obwieszczenia (zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji oraz decyzja organu I instancji) były wywieszane na tablicy ogłoszeń w miejscowościach [...] - [...], [...] oraz zamieszczane w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w [...]. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia dokonywanych wywieszeń, fotografie tablic ogłoszeniowych. Wyjaśnić należy również, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji oraz decyzja organu I instancji doręczane były przez organ
I instancji sołtysom wymienionych wsi, z poleceniem wywieszenia ogłoszenia.
W aktach administracyjnych znajdują się potwierdzenia doręczeń do sołtysa [...]. Uznać należy, że skarżący byli prawidłowo powiadamiani o czynnościach organu I instancji, skoro odwołanie od decyzji tego organu wniesione zostało przez skarżących w terminie. Ubocznie należy zauważyć, że w sytuacji, gdy przepisy prawa przewidują dokonanie powiadomienia o postępowaniu w drodze obwieszczenia, to do podmiotów zainteresowanych tym postępowaniem, a nie do organu administracji publicznej, należy podjęcie czynności zapewniających ich czynne uczestniczenie w postępowaniu. Tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, co powoduje zaistnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08).
Po drugie, chybiony jest również zarzut kasacyjny, który podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a.
Sąd I instancji ocenił kompletność wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w świetle art. 74 u.o.u.i.ś, kwestie związane z raportem - prawidłowość i kompletność raportu w aspekcie art. 66 ust. 1 u.o.u.i.ś, a także prawidłowość i kompletność decyzji w świetle art. 80 ust. 1 i art. 82 u.o.u.i.ś i zachowanie trybu z art. 77 ust. 1 u.o.u.i.ś. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że raport (uzupełniany) czyni zadość wymogom określonym w art. 66 u.o.u.i.ś. Trzeba jednocześnie zauważyć, że wnoszący skargę kasacyjną zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i następnie w skardze do Sądu
I instancji oraz w skardze kasacyjnej nie podnieśli konkretnych zastrzeżeń, potwierdzonych dowodami, co do treści raportu i jego uzupełnienia treści.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, nie będą uznane za gołosłowne, jeżeli są poparte na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje na wady raportu (np. wyrok NSA z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 383/08). Raportowi o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przypisuje się szczególną wartość dowodową. Podważenie jego treści (ustaleń) może nastąpić, co do zasady, jedynie przez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, którego wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności z wnioskami zawartymi w raporcie przedłożonym przez inwestora.
Podkreślić należy, że raport o oddziaływaniu danego przedsięwzięcia na środowisko jest to dokument prywatny, a nie urzędowy, co nie oznacza jednak, że musi być poddany ocenie przez biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2316/15). Właściwe organy współdziałające powołane przez ustawodawcę do orzekania w tego rodzaju sprawach (m.in. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wysokiem Mazowieckiem) są organami wyspecjalizowanymi. Natomiast zarzuty skarżących kasacyjnie wobec ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie, także wynikających z raportu, nie są oparte na kontrdowodzie zawierającym wiadomości specjalne i opracowanym przez właściwy podmiot posiadający wiedzę specjalistyczną w tym zakresie przedmiotowym.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.