Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 268/09, oddalił skargę A. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]w przedmiocie wymeldowania.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:
Decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] Prezydent m.st. W. orzekł o wymeldowaniu A. S. z lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W. Na skutek odwołania A. S. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. W. z dnia [...] października 2008 r., stwierdzając, że w niniejszej sprawie bezspornym jest fakt opuszczenia przez skarżącego lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W. na skutek eksmisji wykonanej w dniu 27 sierpnia 2008 r. przez komornika sądowego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. W. z dnia 16 września 2005 r. A. S. potwierdził, iż obecnie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W. W konsekwencji należało zdaniem organu uznać, iż została spełniona przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993). Zgodnie bowiem z utrwaloną przez Naczelny Sąd Administracyjny linią orzeczniczą, wykonanie przez uprawniony organ egzekucyjny wyroku orzekającego eksmisję jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego wniósł A. S., zarzucając naruszenie art. 39, 40, 41 pkt 5 i 47 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że lokal socjalny nie spełnia jego oczekiwań i wyraził chęć powrotu do lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wskazując, że w sprawie nie stwierdzono naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.
Sąd podniósł, że zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Bezspornym jest, że prawomocnym wyrokiem z dnia 16 września 2005 r. Sąd Rejonowy dla m.st.
W. nakazał A. S. opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. B. [...] w W., przyznając jednocześnie prawo do otrzymania lokalu socjalnego. Orzeczenie eksmisji zostało wykonane w dniu 27 sierpnia 2008 r. w drodze egzekucji przez komornika, czego potwierdzeniem jest protokół z wykonania eksmisji z dnia 27 sierpnia 2008 r.
Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego pod wskazanym adresem z uwagi na spełnienie przesłanki jego opuszczenia. Opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, może mieć charakter dobrowolny bądź wymuszony w wyniku postępowania egzekucyjnego. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2009 r. wniósł A. S. reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu K. R. Zaskarżając powyższy wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tj. pozbawienie strony możliwości obrony swych praw oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 106 § 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu podano, że w związku z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r., ustanowiono dla niego radcę prawnego z urzędu – H. G., która wniosła jednak o zwolnienie jej z tego obowiązku ze względu na zły stan zdrowia. W dniu 4 czerwca 2009 r. OIRP w Warszawie wyznaczyła kolejnego pełnomocnika - r.pr. R. K., jednakże do udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa na podstawie art. 244 §2 p.p.s.a. dla tego pełnomocnika nie doszło, gdyż z uwagi na pismo z 22.07.2009 r., skierowane do WSA przez r.pr. R. K., została ona również zwolniona z obowiązku udzielenia skarżącemu pomocy prawnej z urzędu.
Wskazano, że w dniu 7 sierpnia 2009 r. skarżący skierował pismo do WSA w Warszawie, w którym oświadczył, że rezygnuje z domagania się przydzielenia mu radcy prawnego. Z pisma tego wynikało wszakże, że ma on mylne wyobrażenie o charakterze i roli profesjonalnego pełnomocnika procesowego, a ponadto stwierdzenie zawarte w końcowym fragmencie tego pisma podważało jego rzeczywistą wolę rezygnacji z profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Potwierdzają to dwukrotne późniejsze wystąpienia skarżącego o ustanowienie dla niego radcy prawnego z urzędu (karta 131, 146).
Sąd nie powziął jednak wątpliwości co do wiarygodności ww. oświadczenia o rezygnacji z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i zarządzeniem z 22 sierpnia 2009 r. zaordynował wyznaczenie rozprawy w sprawie na dzień 21 października 2009 r., nakazując by wszelką dalszą korespondencję kierować do skarżącego. W wyniku powyższych zdarzeń skarżący został faktycznie pozbawiony możliwości realizacji swego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Nastąpiło także naruszenie, będącego gwarancją respektowania tej normy konstytucyjnej, na gruncie postępowania przed sądami administracyjnymi, przepisu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przynajmniej w części, a jest to jedna z przesłanek nieważności postępowania, którą NSA bierze pod uwagę z urzędu.
W konsekwencji wobec braku profesjonalnego pełnomocnika doszło do naruszenia innych przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 c/, art. 106 § 2 p.p.s.a.). W protokole rozprawy z dnia 21 października 2009 r. zaprotokołowano jedynie, że "skarżący popiera skargę", brak jest wzmianki, że skarżący rezygnuje ze składania wyjaśnień.
W dniu 27 maja 2010 r. wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo skarżącego A. S. "Uaktualnienie i uzupełnienie do sprawy IV SA/Wa 268/09" wraz z załącznikami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 lutego 2010 r. przywrócił A. S. termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), podstawowy zarzut dotyczył uchybienia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wskazane w tym przepisie uchybienie zawiera jedną z przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, zgodnie z tym unormowaniem nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Z uwagi na wagę tego zarzutu w pierwszej kolejności należało rozważyć czy istotnie zarzucane w skardze kasacyjnej uchybienie miało miejsce.
Analiza postępowania przeprowadzonego w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonana w oparciu o materiał zgromadzony w aktach sprawy nie dała podstaw, by zarzut powyższy uznać za uzasadniony.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2009 r. przyznano skarżącemu na jego wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 27 kwietnia 2009 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika w osobie r.pr. H. G., która z uwagi na stan zdrowia została zwolniona z tego obowiązku i w dniu 4 czerwca 2009 r. wyznaczono nowym pełnomocnikiem r.pr. R. K. Pismem z dnia 29 czerwca 2009 r., które złożone zostało w dniu 6 lipca 2009 r., skarżący, po skontaktowaniu się z pełnomocnikiem, powiadomił Sąd, że wyznaczony radca prawny nie jest specjalistą z zakresu prawa konstytucyjnego i administracyjnego, ponadto stwierdził, że jest mu potrzebny rzeczywisty doradca, a nie reprezentant, gdyż na to się nie godzi. W dniu 29 czerwca 2009 r. r.pr. R. K. została przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie zwolniona z zastępstwa procesowego w sprawie wobec nieudzielania jej przez skarżącego pełnomocnictwa.
Sąd w wyniku korespondencji prowadzonej zarówno z OIRP, jak i ze skarżącym ustalił, że skarżący, który nie udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu R. K., nie wystąpił też o zmianę pełnomocnika (pismo dziekana OIRP z dnia 10 sierpnia 2009 r.). W piśmie z dnia 7 sierpnia 2009 r. A. S. oświadczył, że po rozmowach z radcą prawnym R. K. i Dziekanem OIRP, z których wynika, że nie jest możliwym by radca prawny był jedynie doradcą, a nie de facto adwokatem, rezygnuje z domagania się przydzielenia radcy prawnego. Mając na uwadze treść powyższego oświadczenia Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący zrezygnował z pełnomocnika z urzędu i w konsekwencji dalszą korespondencję, w tym zawiadomienie o terminie rozprawy, kierował bezpośrednio do skarżącego. W zaistniałej w sprawie sytuacji nie można podzielić stanowiska, że przedstawione działanie Sądu stanowiło uchybienie, które pozbawiło skarżącego możności obrony swych praw.
Zauważyć trzeba, że A.S. konsekwentnie i jednoznacznie, nie tylko w pismach kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniach 29 czerwca 2009 r. i 7 sierpnia 2009 r., które poprzedzały rozprawę, ale również i w późniejszym piśmie z dnia 26 października 2009 r., w którym zwrócił się o ponowne przydzielenie radcy prawnego do napisania skargi kasacyjnej z uwagi na treść art. 175 § 3 p.p.s.a., nie wyrażał woli, by profesjonalny pełnomocnik, przydzielony z urzędu w pełnym możliwym zakresie, wynikającym z przepisów prawa reprezentował go w postępowaniu w sprawie niniejszej.
Skarżący już w piśmie z dnia 29 czerwca 2009 r. zrezygnował z reprezentowania go w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, co uczynił po rozmowach z wyznaczonym radcą prawnym R. K. i Dziekanem OIRP w Warszawie. A. S. podał w piśmie do Sądu, że prosił o przydzielenie radcy prawnego tylko do zasięgania porad i wykluczył, by pełnomocnik ten mógł go reprezentować i merytorycznie prowadzić sprawę. Nie udzielił też wyznaczonemu przez OIRP w Warszawie radcy prawnemu pełnomocnictwa, ani nie wystąpił o zmianę pełnomocnika, a w piśmie z dnia 7 sierpnia 2009 r., wniesionym w odpowiedzi na wezwanie Sądu w sposób kategoryczny podtrzymał powyższe stanowisko. W takiej sytuacji przyjęcie przez Sąd oświadczenia skarżącego o rezygnacji z pełnomocnika z urzędu było uzasadnione, nie stanowiło pozbawienia strony możności obrony swych praw. Za bezpodstawny należało zatem uznać zarzut, że w sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania wskazana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., działania Sądu w żaden sposób nie ograniczyły skarżącego w możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Pozbawiony słuszności jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 106 § 2 p.p.s.a., które jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej nastąpić miało poprzez pozbawienie skarżącego możliwości złożenia wyjaśnień. Przede wszystkim stwierdzić należy, że okoliczność, iż w protokole rozprawy z dnia 21 października 2009 r. odnotowano jedynie "skarżący popiera skargę" nie upoważnia do twierdzenia, że A. S. nie składał na tej rozprawie wyjaśnień. Brak bowiem odnotowania w protokole takiego faktu nie może być uznany za równoznaczny z pozbawieniem skarżącego możliwości złożenia wyjaśnień.
Ponadto nawet gdyby wykazano, że na rozprawie w dniu 21 października 2009 r., poza oświadczeniem przez skarżącego, że popiera skargę, nie odebrano od niego wyjaśnień, to by podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut mógł być skuteczny należałoby wykazać, że w wyniku zarzucanego uchybienia doszło do naruszenia art. 106 § 2 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.