Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2258/10 oddalił skargę J. A. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący J. A. N. urodził się w [...] 1951 r. w P. T. (Izrael) jako syn M. i B. z domu G. W dacie urodzenia skarżącego obowiązywała ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25). W świetle art. 8 w zw. z art. 9 powołanej ustawy warunkiem nabycia obywatelstwa polskiego przez J. A. N. było posiadanie obywatelstwa polskiego przez co najmniej jedno z rodziców. Bezspornym jest, iż M. N. ojciec wnioskodawcy nabył obywatelstwo polskie i posiadał je co najmniej do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie przebywał w ówczesnej Palestynie. Z dniem [...] 1948r. nabył obywatelstwo izraelskie. W 1948 r. powrócił do Polski legitymując się polskim paszportem wydanym przez konsula RP w Tel Awiwie. Przebywając w Polsce podjął pracę w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie jako urzędnik. W 1950 r. wyjechał do Izraela na podstawie dowodu tożsamości serii [...] nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organów administracji rozpatrujących tę sprawę, iż skarżący nie posiada obywatelstwa polskiego, albowiem jeszcze przed jego urodzeniem obywatelstwo polskie utracił ojciec skarżącego z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. na skutek przyjęcia urzędu publicznego w państwie obcym. W ocenie Sądu I instancji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo ustalił, iż M. N. (używający w Izraelu imienia M.) – ojciec skarżącego został zatrudniony w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie najpóźniej [...] 1949 r. na stanowisku urzędniczym tzn. w charakterze pracownika merytorycznego.
Jednocześnie, jak wynika z akt sprawy, M. N. przyjął tę pracę dobrowolnie. Ponadto organ wskazał, iż nie odnaleziono dowodów na uzyskanie zgody właściwego organu polskiego na przyjęcie przez M. N. urzędu publicznego w Izraelu. Tym samym, zdaniem Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo stwierdził, iż M. N. utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. wskutek przyjęcia urzędu publicznego w państwie obcym, albowiem praca w placówce dyplomatycznej i konsularnej obcego państwa jest piastowaniem urzędu publicznego w państwie obcym.
Sąd wskazał również, że organ podjął także działania mające na celu ustalenie czy obywatelstwo polskie w dacie urodzenia skarżącego posiadała jego matka B. M. N. (nazwisko rodowe G.), która posiadała obywatelstwo polskie do czasu rozpoczęcia drugiej wojny światowej, a która w [...] 1949 r. zawarła związek małżeński z M. N., który w dacie ślubu nie posiadał już obywatelstwa polskiego, albowiem utracił je najpóźniej w [...] 1948 r. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda Mazowiecki wezwał Wnioskodawcę do przedłożenia zaświadczenia o dacie nabycia obywatelstwa izraelskiego przez jego matkę. W odpowiedzi pełnomocnik Wnioskodawcy stwierdził, że okoliczności związane z obywatelstwem matki nie mają znaczenia w niniejszej sprawie.
Natomiast organ II instancji pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. wezwał pełnomocnika strony do przesłania życiorysu matki skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem miejsca zamieszkania i zatrudnienia jak również daty przyjazdu do Izraela i daty nabycia obywatelstwa Izraelskiego. Pomimo upływu zakreślonego terminu strona nie odpowiedziała na wezwanie organu.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł J. A. N., podnosząc zarzuty naruszenia:
- 1) art. 8 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego.
- 2) art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez to, że Sąd I instancji zaniechał dokonania kontroli i zakwestionowania zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem art. 7, 75, 77, 80 i 138 § 2 k.p.a.,
- 3) art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., ponieważ Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie nie odnosząc się i nie uwzględniając podniesionych w skardze zarzutów naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i uznał, iż ojciec skarżącego utracił polskie obywatelstwo najpóźniej w [...] 1949 r. podejmując pracę w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie, co doprowadziło do oddalenia skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy wadliwej decyzji organu I instancji
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że niedopuszczalne jest dokonywanie współcześnie przez organy administracji odmiennych ustaleń faktycznych niż wynikająca z ustaleń organów w 1950 r. opartych na dokumentach źródłowych i popartych dowodami wprost wskazującymi na posiadanie polskiego obywatelstwa, a ponadto według skarżącego w zebranym w sprawie materiale dowodowym brak było dostatecznym przesłanek dla uznania bezpodstawności wydania dokumentów podróży. Pomimo tego, iż ojciec skarżącego nabył z dniem [...] 1948 r. obywatelstwo izraelskie i mógł wyjechać z Polski na podstawie izraelskiego dokumentu podróży przeszedł całą procedurę paszportową wynikającą z polskich przepisów i wraz z żoną uzyskał stosowną zgodę i dokumenty umożliwiające mu wyjazd z Polski. Świadczy to, iż w momencie wyjazdu z Polski podlegał polskiemu porządkowi prawnemu. Brak było, zdaniem autora skargi kasacyjnej, podstaw do zanegowania domniemania posiadania obywatelstwa polskiego wynikającego z polskiego dokumentu podróży.
Domniemanie to mogłoby zostać wzruszone w sytuacji unieważnienia polskiego paszportu, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie, bowiem M. N. wyjechał wraz z rodziną z Polski na podstawie ważnych dokumentów podróży.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności rozstrzygnięciu podlega kwestia, czy podjęcie przez ojca skarżącego M. N. pracy w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie może być traktowane jako "przyjęcie urzędu publicznego w państwie obcym" w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.), skutkujące utratą przez niego obywatelstwa polskiego z mocy prawa. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga przede wszystkim dokonania wykładni art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. Zgodnie z tym przepisem utrata obywatelstwa polskiego następowała przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. W doktrynie wskazuje się, że przez urząd publiczny należało rozumieć stanowisko w służbie publicznej państwowej, samorządowej i we wszystkich instytucjach publicznoprawnych (W. Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980 r., str. 256).
W przedwojennym orzecznictwie przyjmowano, że nieistotna była podstawa prawna (nominacja, umowa) objęcia takiego urzędu. W wyroku z dnia 21 grudnia 1932 r. (L. rej 5207/31, Zbiór wyroków NTA 1932, Nr 591A, OPA 1934 tom I, poz. 552), Najwyższy Trybunał Administracyjny stwierdził: "Urząd publiczny może być piastowany z obowiązku, opartego na stosunku publiczno-prawnym albo na stosunku prywatno-prawnym; pierwszy powstaje przez nominację, drugi – przez zawarcie umowy. (...) ustawodawca zagrażając utratą obywatelstwa przyjęcie urzędu publicznego w państwie obcym, kierował się celem, aby obywatele polscy nie pełnili służby publicznej w państwach obcych, a dla tego celu jest obojętne, czy pełnienie takiej służby opiera się na stosunku publiczno-prawnym, czy na stosunku prywatno-prawnym."
W świetle powyższych rozważań należy zatem stwierdzić, że podjęcie przez ojca skarżącego najpóźniej w [...] 1949 r. pracy na stanowisku urzędniczym w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie należy traktować jako "przyjęcie urzędu publicznego w państwie obcym", powodujące powstanie pewnego stosunku zależności i posłuszeństwa wobec władz obcego państwa (terytorium), co powodowało naruszenie przez niego obowiązku wierności Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym skarżący w chwili urodzenia ([...] 1951 r.) nie mógł nabyć na podstawie art. 8 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim obywatelstwa polskiego, bowiem ani ojciec skarżącego ani matka (której kwestia obywatelstwa również była przedmiotem badania organów administracji) obywatelstwa polskiego w tym czasie nie posiadali.
Również fakt wydania w 1950 r. ojcu skarżącego polskiego dokumentu podróży, nie może zostać uznany za tożsamy z potwierdzeniem posiadania w tym czasie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego. Przede wszystkim kwestii posiadania, czy też nie, obywatelstwa polskiego nie można domniemywać z faktu wydania dokumentu podróży, bowiem dokument ten nie powodował, iż M. N. - ojciec skarżącego, nabył obywatelstwo polskie ponownie, wobec jego utraty w 1948 r. Stwierdzić należy, że dokument podróży uprawniał jedynie jego posiadacza do opuszczenia terytorium Polski natomiast w żaden sposób nie wpływał na kwestię uzyskania lub też utraty obywatelstwa. Wymogu spełnienia ustawowych standardów formalnych nie można relatywizować ani wyprowadzać ze świadomości o skutkach prawnych otrzymania dokumentu podróży. Świadomość skutków prawnych czynności w prawie publicznym nie ma znaczenia. Istotne jest wyłącznie spełnienie ustawowych wymagań przewidzianych w ustawie o obywatelstwie polskim (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 27 października 2005 r., II OSK 1001/05, Palestra 2006, Nr 7-8, poz. 290; z 14 września 2006 r., II OSK 464/06, Lex nr 321189).
Tym samym stwierdzić należy, iż wydanie ojcu skarżącego w 1950 r. polskiego dokumentu podróży nie jest jednoznaczne z posiadaniem obywatelstwa polskiego, które M. N. utracił najpóźniej w [...] 1949 r. podejmując pracę w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie.
Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie poczynionych przez organ ustaleń faktycznych dotyczących zatrudnienia ojca skarżącego M. N. tj. zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 151, a także art. 135 p.p.s.a. W odniesieniu do ww. zarzutu, wskazać należy, iż ze zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy dokumentów wynika, iż ojciec skarżącego, po powrocie do Polski w 1948 r. podjął pracę jako urzędnik w Poselstwie Państwa Izrael w Warszawie (dowód: oświadczenie M. N. zawarte w kwestionariuszu paszportowym z 1950 r. oraz zaświadczenie wydane w [...] 1949 r. przez Kierownika Wydziału Konsularnego Poselstwa Państwa Izrael – w aktach sprawy). Treść tych dokumentów (jak również wskazujących m.in. iż M. N. zamieszkiwał w siedzibie Poselstwa Państwa Izrael w Warszawie) świadczy o tym, że ojciec skarżącego był zatrudniony na stanowisku urzędniczym, a więc pełnił funkcję publiczną, najpóźniej w [...] 1949 r.
Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, iż bezzasadny jest również ogólnie sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez zaniechanie dokonania kontroli zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem art. 7, 75, 77, 80 i 138 § 2 k.p.a. Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w sposób prawidłowy, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku