Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy oddalił skargę wniesioną przez Zespół Opieki Zdrowotnej w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu Oddział Zamiejscowy w Legnicy z dnia [...] sierpnia 2002r. utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [..] maja 2002r. stwierdzającą chorobę zawodową - wirusowe zapalenia wątroby typu C u chirurga J. R., pracownika oddziału chirurgicznego ZOZ w G. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż podejrzenie choroby zawodowej zgłosił Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu, który po analizie ryzyka zawodowego oraz po wykonaniu badań rozpoznał chorobę zawodową - wirusowe zapalenia wątroby typu C (WZW). Z zebranych dokumentów wynikało, że J. R. pracował w Zespole Opieki Zdrowotnej w G. w okresie od 13.02.1989 r. do 22.04.2001r. jako lekarz chirurg, gdzie kolejno zajmował stanowiska: stażysty, młodszego asystenta i starszego asystenta, a od maja 2001 roku prowadzi prywatny gabinet lekarski.
Na podstawie charakterystyki stanowiska pracy (formularz postępowania wyjaśniającego z dnia 09.05.2002r.), dokumentacji badań profilaktycznych z dnia 29.04.2002 r. oraz wywiadu zawodowego (dokument ZUS z 04.12.2001 r.) ustalono że pracownik przy wykonywaniu pracy zawodowej był narażony na kontakt z materiałem zakaźnym oraz że znajdował się w grupie szczególnego ryzyka zachorowań na WZW. Badanie serologiczne z dnia 12.10.1999r. potwierdziło u J. R. wirusowe zapalenia wątroby typu C. Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej przyjął, że skoro J. R. odbył w lutym 1989r., przed przyjęciem do pracy, badania wstępne z wynikiem stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu, okresowe badania wykonywano regularnie, zaś pierwszy podwyższony wynik aktywności aminotransferazy zanotowano w 1996r. (i nie wiązano go z WZW), to należy przyjąć, że choroba nie wystąpiła przed rozpoczęciem pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną było, że u J. R. upoważniona jednostka służby zdrowia (Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny pracy we Wrocławiu) rozpoznała wirusowe zapalenie wątroby typu C oraz że wykonując przez 12 lat zawód chirurga, często w kontakcie z materiałem zakaźnym, pracownik ten był narażony na zarażenie wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Organy Inspekcji Sanitarnej trafnie, w opinii Sądu, oceniły, iż w przedmiotowej sprawie takie elementy oceny, jak: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub materiałem zakaźnym pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe jednoznacznie przemawiały za przyjęciem istnienia związku przyczynowego między zachorowaniem, a wykonywaną przez J. R. pracą. Wnioski te wywiedziono z materiału dowodowego zawierającego wyczerpujące informacje na temat zagrożenia zakażeniem WZW w związku z pracą na stanowisku chirurga, które to informacje uzyskano zarówno od pracownika, jak od zakładu pracy (m. in. formularz z postępowania wyjaśniającego podpisany przez Dyrektora ZOZ w G. oraz charakterystyka środowiska pracy z dnia 29.04.2002 r.).
Negatywne stanowisko co do zawodowego charakteru choroby J. R. strona skarżąca opierała w zasadzie na dwóch podstawach: braku w prowadzonych ewidencjach (przede wszystkim – w zeszytach zakłuć) wpisów potwierdzających zakłucia lub skaleczenia tego pracownika oraz okoliczności, że był on osobą uzależnioną od alkoholu i środków odurzających. Tymczasem wobec długoletniego narażenia pracownika na kontakt z materiałem zakaźnym, w rozpoznawanym przypadku powołane okoliczności musiałyby wyłączać istnienie takiego związku, bądź też czynić ten związek wysoce nieprawdopodobnym, przy czym formalne potwierdzenie zakłuć jako wskaźnika związku pomiędzy zachorowaniem na WZW, a pracą zawodową ma znaczenie głównie w przypadkach, gdy zarażenie tym wirusem jest zasadniczo mało prawdopodobne.
Natomiast w przypadku pracy na stanowisku o szczególnym ryzyku niedopełnienie formalności nie może przesądzać o braku związku zakażenia z wykonywaniem pracy, w szczególności jeśli ewidencjonowanie zakłóć wprowadzono już po rozpoczęciu przez pracownika pracy zawodowej. Ponadto zdaniem Sądu, fakt używania środków odurzających, nawet jeśli wskazuje na zwiększone ryzyko zachorowania na WZW nie przesądza, że zarażenie faktycznie nastąpiło.
Zważywszy na powyższe względy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skargę kasacyjną wniósł Zespół Opieki Zdrowotnej w G. zaskarżając powyższy wyrok w całości.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.) tj. art. 1 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 pkt.1 lit. c), art. 106 § 3, art. 113 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenia, zdaniem strony skarżącej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe naruszenia polegały:
- 1) na niesprawowaniu przez Sąd kontroli działalności administracji publicznej wg kryterium zgodności z prawem tj. skarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 21.08.2002 r. z art. 7, art.75, art. 77, art. 78 i art. 86 k.p.a. i na nie uchyleniu decyzji,
- 2) na nieprzeprowadzeniu dowodu uzupełniającego z dokumentacji medycznej i uczniowskiej J. R. na okoliczność bardzo wysokiego prawdopodobieństwa zachorowania J. R. z przyczyn nie pozostającymi w związku z pracą w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106§ 3 w/cyt. ustawy),
- 3) na zamknięciu rozprawy w sytuacji, gdy sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona (art. 113 § 1 w/cyt. ustawy).
Wskazując na powyższe zarzuty kasacji wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniesionej kasacji stwierdzono, iż była i jest poważna wątpliwość, czy aby na pewno choroba, na którą choruje J. R. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Organy administracji nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego na okoliczność narkotyzowania się przez J. R., nawet nie przesłuchały jego na tę okoliczność. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z dokumentacji medycznej i uczniowskiej J. R. na okoliczność zachorowania J. R. z przyczyn nie pozostającymi w związku z pracą w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W ocenie skarżącego powyższe uchybienia uzasadniają skargę kasacyjną.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw, o których jest mowa w art. 174 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- dalej zwanej p.p.s.a., i jako taka podlega oddaleniu.
Za chybione uznać trzeba zarzuty kasacji dotyczące naruszenia przepisów art. 1 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 pkt.1 lit. c), art. 106 § 3, art. 113 § 1 p.p.s.a., a które to naruszenie zdaniem strony skarżącej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wyjaśnić należy, że przepis art. 106 p.p.s.a. wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowo-administracyjnym nowych dowodów. Z regulacji tej wynika przede wszystkim, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów przy czym - ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym, zakończonym zaskarżonym orzeczeniem. Z przepisu tego wynika także, iż dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. Nawet zatem w sytuacji, gdyby dowód taki byłby oferowany przez stronę w postępowaniu sądowo-administracyjnym, to nie przeprowadzenie dowodu z takiego dokumentu przez Sąd nie mogłoby być oceniane jako naruszenie prawa procesowego.
Zważywszy na powyższe, a także uwzględniając niżej przedstawione okoliczności, a w szczególności wymogi przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania w sprawie uznać należy, że nie ma uzasadnionych podstaw zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Chybiony jest też zarzut kasacji zmierzające do wykazania, iż Sąd pierwszej instancji poprzez brak przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji, zaakceptował naruszenie przez organy administracji dyspozycji przepisów art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 k.p.a. i art. 86 k.p.a. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena ustaleń dokonanych w sprawie przez organ administracji, jak też wynikających z tych ustaleń wniosków prowadzących do określonego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia, jest wyczerpująca, logiczna i przekonująca.
Sąd pierwszej instancji w niewadliwy sposób wykazał, że orzeczenie administracyjne wydane w niniejszej sprawie jest wynikiem swobodnej, lecz nie dowolnej oceny prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Przede wszystkim dokonując tej oceny Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał na wymogi aktów prawnych obowiązujących w dacie wydania badanej przez tenże Sąd decyzji.
Zgodnie z definicją choroby zawodowej, zawartą w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do tegoż rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym w myśl § 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub z materiałem pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe.
Stwierdzić trzeba, iż konstrukcja przepisu § 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Powyższe domniemanie prawne ma charakter wzruszalny i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, np. w sytuacji, gdy pracodawca, czy też organ wykażą, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą lub że czynniki szkodliwe, występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia.
Na brak dowodów, które podważyłyby powyższe domniemanie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku.
Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że dowód z dokumentacji medycznej i uczniowskiej J. R. w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie mógłby w sposób skuteczny podważyć decyzji kontrolowanej przez Sąd. Istotnym bowiem jest w niniejszej sprawie fakt, iż skoro J. R. odbył w lutym 1989 r. przed przyjęciem do pracy, badania wstępne z wynikiem stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu, a okresowe badania wykonywano regularnie, zaś pierwszy podwyższony wynik aktywności aminotransferazy zanotowano w 1996r. i nie rozpoznano wówczas WZW, to należy przyjąć, że choroba nie wystąpiła przed rozpoczęciem pracy. Dopiero badanie serologiczne z dnia 12.10.1999 r. potwierdziło u J. R. wirusowe zapalenia wątroby typu C. Wyników badań z 1989 r. stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu lekarza chirurga przez J. R. strona skarżąca nigdy nie kwestionowała, a tylko ta okoliczność mogłaby podważyć istnienie domniemania wynikającego z wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że stwierdzone WZW nie pozostaje w związku przyczynowym z warunkami występującymi w środowisku pracy.
Wymaga podkreślenia, iż odmowa uznania za chorobę zawodową wirusowego zapalenia wątroby u czynnego zawodowo pracownika służby zdrowia byłaby uzasadniona, gdyby wszystkie elementy oceny, wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych stanowiłyby dostateczną podstawę do wyłączenia związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem, a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy.
W tej sytuacji podzielić należy pogląd Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że przyczyną powstania choroby było działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia spoza środowiska pracy.
Z przytoczonych wyżej względów skargę kasacyjną należało oddalić na mocy art. 184 p.p.s.a.