Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 361/10 oddalił skargę D. D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Z wnioskiem o wymeldowanie D. D. wystąpiła A. D. – S. - właścicielka nieruchomości nr [...] położonej w S.W., w gminie R., wskazując, że cała rodzina D. od kilkunastu lat nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. znak [...] Wójt Gminy R. orzekł o wymeldowaniu D. D. z pobytu stałego w lokalu, położonym w budynku mieszkalnym nr [...] w S. W. Gmina R. W uzasadnieniu decyzji podano, że D. D. opuścił ww. lokal dobrowolnie bez obowiązku wymeldowania się i przeniósł się do K. Od [...] lipca 2009 r. przebywa on w Zakładzie Karnym w M. Fakt opuszczenia lokalu został przez niego potwierdzony oświadczeniem złożonym w toku postępowania, a do zakładu karnego trafił z nowego miejsca zamieszkania. Wójt stwierdził, iż w tak ustalonym stanie faktycznym zachodziła, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przesłanka do wymeldowania D.D.
W odwołaniu D. D. podniósł, że nie zamierzał się wymeldowywać z dotychczasowego miejsca zamieszkania a opuszczenie lokalu stanowiło wyłącznie konsekwencję decyzji rodziców. Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] maja 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje w sposób niewątpliwy, że D. D. w spornym lokalu nie zamieszkuje na stałe. Odwołujący nie powrócił do lokalu jako osoba pełnoletnia. Organ stwierdził, iż w istocie odwołujący nie miał nawet wiedzy na temat metrażu i wyglądu lokalu. Jego dalsze zameldowanie w lokalu stanowiłoby więc jedynie fikcję meldunkową.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D.D. zakwestionował rozstrzygnięcie Wojewody Pomorskiego deklarując chęć powrotu do lokalu, jak i chęć spłaty zadłużenia z nim związanego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wobec czego oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd wskazał, iż organy obu instancji przyjęły za udowodnione, że skarżący opuścił lokal wraz z rodzicami w dzieciństwie. Faktu nie podważa w żaden sposób skarżący, podając w odwołaniu, że nie wiedział, iż ma jakieś mieszkanie, bo od ponad 7 lat przebywa w K. Sąd stwierdził, iż ustalenie to, mające w sprawie zasadnicze znaczenie dla możliwości zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2002 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), jako podstawy prawnej wymeldowania, zostało należycie udowodnione i ocenione w toku postępowania administracyjnego.
Sąd wskazał, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy stanowił, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie K 20/01 orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Nr 78, poz. 716 z dnia 19 czerwca 2002 r. i z tym dniem art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przestał obowiązywać (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Utrata mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych skutkuje tym, że kwestia uprawnień do przebywania w lokalu nie ma znaczenia w postępowaniu o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu.
Obecnie badaniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Sąd podniósł, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (wyrok NSA z 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Sąd stwierdził, iż z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że opuszczenie spornego lokalu przez D. D. nastąpiło w jego dzieciństwie i chociaż na decyzję rodziców o wyprowadzeniu się nie miał on wpływu, to jednak po osiągnięciu pełnoletniości do lokalu tego nie powrócił. W ogóle nie wiedział, że taki lokal istnieje. Obecna aktywność skarżącego nakierowana na odzyskanie ewentualnych uprawnień do tego lokalu nie może być przedmiotem badań w sprawie o wymeldowanie, z przyczyn wyżej wskazanych.
Sąd uznał, iż prawidłowa jest także ocena prawna dokonana przez organ w zakresie ustalonego stanu faktycznego. Zasadnie organ uznał, że centrum życiowym skarżącego od wielu lat nie jest lokal, którego dotyczy postępowanie a zatem utrzymywanie jego zameldowania w nim, stanowiłoby fikcję meldunkową, czego obowiązujące prawo nie dopuszcza. Sąd podkreślił, że instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny i powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny poprzez wskazanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby, co oznacza, że ani organy administracji publicznej ani dokonujący kontroli ich decyzji sąd administracyjny nie zajmuje się w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie tytułem prawnym do lokalu, będącego przedmiotem postępowania.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skoro skarżący nie kwestionuje ustalenia organu, że opuścił sporny lokal wraz z rodzicami w dzieciństwie, to na wynik sprawy żadnego wpływu nie miało złożone przez niego oświadczenie, o którym mowa w piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2010 r. (data wpływu do Sądu 12.11.2010r.), a które, jak wskazuje jego pełnomocnik, zostało sporządzone w stanie wyłączonej świadomości z powodu choroby psychicznej i padaczki. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, organy prawidłowo ustaliły, że opuszczenie lokalu przez skarżącego spełnia wymaganą przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłankę trwałości i dobrowolności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. D. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia – art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c w zw.
z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja Wojewody Pomorskiego została wydana z naruszeniem art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 156 § 1 pkt 7 kpa, uzasadniających jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na wnioskowaniu wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu poprzez przyjęcie założenia, że skarżący wiedział o istnieniu mieszkania i nie podjął żadnych kroków w celu powrotu do niego, błędnym ustaleniu przez organy administracyjne stanu faktycznego, nie przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sposób poprawny i zupełny, gdyż oparto się na oświadczeniu woli skarżącego, które dotknięte było wadą powodującą jej nieważność z mocy prawa na podstawie art. 82 Kodeksu cywilnego, co ma istotne znaczenie dla ewentualnego stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, tym samym wypełniając dyspozycje art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W obszernych motywach skargi, pełnomocnik podniósł, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w dużej mierze opiera się na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Skarżący wnosił o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność jego świadomości w momencie sporządzenia oświadczenia woli i wiedzy w przedmiocie dobrowolnego wymeldowania z pobytu stałego. Sąd nie przedstawił dostatecznych wyjaśnień, dlaczego nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego, nie przeprowadził dodatkowych dowodów, w tym dowodu w postaci dokumentacji medycznej z leczenia skarżącego w Poradni Zdrowia Psychicznego.
Skarżący choruje na schizofrenię i padaczkę, która jako choroba psychiczna relewantnie wpływa na świadomość podejmowania decyzji i sporządzania oświadczenia woli. Oświadczenia woli skarżącego z dnia 12 marca 2010 r., złożone w trakcie postępowania o wymeldowanie z powodu jego choroby psychicznej jest nieważne z mocy art. 82 k.c. Oparcie decyzji na oświadczeniu dotkniętym nieważnością z mocy prawa stanowi naruszenie przepisów prawnych. Organy uchybiły przepisom procesowym, zwłaszcza naruszyły art. 78 § 1 i 2 kpa, gdyż organ pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do żadnego z dowodów i żądań składanych przez skarżącego w toku postępowania (pismo z dnia 20 kwietnia 2010 r. i 3 listopada 2010 r.), ani też nie ocenił ważności dowodowej oświadczenia z dnia 12 marca 2010 r., na które to uchybienie nie zwrócił uwagi organ drugiej instancji. Autor kasacji stwierdził, że zarzut nieuwzględnienia przez organ wpływu choroby skarżącego na ważność wystawionych przez niego dokumentów oraz związane z tym skutki oraz wnioskowanie wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, iż skarżący nie wykazał woli powrotu do miejsca zameldowania, stanowi o naruszeniu przez organ obowiązków w zakresie postępowania dowodowego.
W ocenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie zostało wykazane, że przesłanki wynikające z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zostały spełnione, w związku z czym wniesienie skargi kasacyjnej w tym stanie prawnym jest oczywiście zasadne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik A. D.-S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, dalej zwana p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności nie zaistniała, wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji przede wszystkim naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja Wojewody Pomorskiego została wydana z naruszeniem art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 156 § 1 pkt 7 kpa, uzasadniających jej uchylenie, gdyż organy błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy, nie przeprowadziły postępowania w sposób poprawny i zupełny, oparto go na oświadczeniu skarżącego dotkniętym wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa na podstawie art. 82 k.c., co ma znaczenie dla stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy stwierdzić, że jest on niezrozumiały z tego względu, że autor kasacji wskazane naruszenia przepisów postępowania przez organy administracji powiązał w odniesieniu do Sądu pierwszej instancji z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) p.p.s.a., zamiast prawidłowo z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, zaś w myśl lit. b) tego przepisu Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Natomiast zgodnie z lit. c) powołanego art. 145 § 1 pkt 1 Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji należycie ocenił postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji, słusznie uznając, że doprowadziło ono do wykazania, że skarżący nie mieszka w lokalu położonym w budynku mieszkalnym nr [...] w S. W. w gminie R., lokal ten opuścił przed wielu laty jako dziecko wraz z rodzicami, nigdy do niego nie powrócił. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiadało wymogom art. 107 § 3 kpa i pozwalało Sądowi I instancji należycie ocenić prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych i zastosowania przepisów prawa materialnego przez organy administracji. Analiza postępowania dowodowego przeprowadzonego w toku postępowania administracyjnego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wykazała, że organy administracji nie naruszyły przepisów procedury administracyjnej dotyczących postępowania dowodowego.
Argumentacja skargi kasacyjnej zmierzająca do wykazania, że złożone w toku postępowania administracyjnego w piśmie z dnia 12 marca 2010 r. oświadczenie skarżącego o dobrowolnym opuszczeniu przedmiotowego lokalu, jako dotknięte wadą prawną określoną w art. 82 k.c., nie powinno stanowić podstawy do wydania decyzji o jego wymeldowaniu, nie mogła w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odnieść zamierzonego skutku. Należy wyraźnie wskazać, że istotą i funkcją ewidencji ludności jest stworzenie urzędowego rejestru dokumentującego faktyczne miejsce przebywania obywateli. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Ewidencja ludności służąca rejestrowaniu pobytu ma charakter wyłącznie porządkowy, co oznacza, że zameldowanie nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu, ani tym samym prawa do przebywania w nim.
Jedynie stwierdzenie faktu przebywania w lokalu jest kryterium przesądzającym o zameldowaniu, natomiast podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu stanowi ustalenie przez właściwy organ faktu opuszczenia lokalu. Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 1 § 1 p.u.s.a., bowiem przepis ten ma charakter ustrojowy i stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość. Wydanie wyroku niezgodnie z oczekiwaniem skarżącego nie może być utożsamiane z uchybieniem tej normie.
Zważywszy, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.