Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 12 stycznia 2011 r. (II SA/Wr 620/10), rozpoznając skargę J. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] czerwca 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie.
Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynikają następujące istotne okoliczności sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (SKO) postanowieniem z [...] czerwca 2009 r. stwierdziło uchybienie terminu przez skarżącą do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. Organ administracji ustalił, że decyzja została skarżącej doręczona w dniu [...] marca 2009 r., zaś odwołanie zostało wniesione w dniu [...] kwietnia 2009 r. (w oryginale uzasadnienia oczywista omyłka i data 7 kwietnia 2009 r.), a więc po terminie, który upłynął w dniu 8 kwietnia 2009 r.
Na skutek skargi skarżącej, której istota sprowadzała się do twierdzenia, że przesyłka z decyzją Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. była awizowana i została odebrana przez skarżącą w dniu 27 marca 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 10 grudnia 2009 r. (II SA/Wr 486/09) uchylił postanowienie SKO z [...] czerwca 2009 r.
Rozpoznając sprawę ponownie SKO postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. stwierdziło uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że postępując zgodnie ze wskazaniami WSA we Wrocławiu, zawartymi w uzasadnieniu wyroku z 10 grudnia 2009 r., zwrócił się do Poczty Polskiej o wyjaśnienie w jakim dniu skarżąca odebrała przesyłkę, w której była decyzja Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., i uzyskał informację, że przesyłka ta została odebrana na poczcie we Wrocławiu w dniu [...] marca 2009 r. przez męża skarżącej J. O. Ponadto SKO odniosło się do żądania skarżącej dopuszczenia dowodu z zeznań w charakterze świadka - siostry lub szwagierki skarżącej, w celu wykazania, że skarżąca w dniach 25-27 marca 2009 r. przebywała w Z. i z tego powodu nie mogła odebrać przesyłki we Wrocławiu oraz do żądania dopuszczenia biegłego w zakresie pisma w celu ustalenia, kto nakreślił na zwrotnym poświadczeniu odbioru datę. To ostatnie żądanie związane zbyło z twierdzeniem, że podpis potwierdzający odebranie przesyłki został złożony obok daty napisanej przez kogo innego.
Oba żądania SKO uznało za niezasadne. Podniesiono przy tym, że nie jest istotne, kto napisał na zwrotnym poświadczeniu odbioru datę odebrania przesyłki, skoro wiadomo, że obok tej daty podpis złożył mąż skarżącej. Z tego względu uznano, że dowód z opinii biegłego jest nieprzydatny. Z kolei odnośnie do dowodu z zeznań świadka uznano, że przeprowadzenie tego dowodu na okoliczność, że skarżącej nie było we Wrocławiu w dniach 25-27 marca 2009 r. jest zbędne, skoro to mąż skarżącej pokwitował odbiór przesyłki.
W uzasadnieniu swojego postanowienia SKO odniosło się także do załączonej jeszcze do pierwszej skargi skarżącej koperty, w której została doręczona decyzja Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., z odręczną adnotacją mówiącą, że przesyłkę odebrano na poczcie w dniu 27 marca 2009 r. W tym zakresie SKO stwierdziło, że koperta z prywatnymi adnotacjami nie może być traktowana jak urzędowy dokument.
Ostatecznie przyjęto więc, że decyzja Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. została odebrana przez męża skarżącej w dniu 25 marca 2009 r.
W skardze na postanowienie SKO z [...] czerwca 2010 r. po pierwsze, podniesiono, że jeżeli inna osoba niż odbierająca przesyłkę napisała datę na zwrotnym poświadczeniu odbioru, to doręczenie nie jest skuteczne i z tego powodu zarzucono, że nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego w zakresie pisma w celu ustalenia, kto napisał datę na zwrotnym poświadczeniu odbioru; po drugie, zarzucono, że błędnie ustalono, iż przesyłka zawierająca decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. została odebrana przez męża skarżącej w dniu 25 marca 2009 r., gdy w rzeczywistości miało to miejsce w dniu 27 marca 2009 r.
Uzasadniając wyrok Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że jest związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA we Wrocławiu z 10 grudnia 2009 r. (II SA/Wr 486/09). W związku z tym stwierdził, że Sąd zobowiązał organ do wyjaśnienia kwestii terminu doręczenia skarżącej przesyłki pocztowej, zawierającej decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., "z uwzględnieniem tego, że - jak twierdzi strona skarżąca - przesyłkę awizowaną w dniu 25 marca 2009 r. odebrała na poczcie w dniu 27 marca 2009 r., co wydaje się potwierdzać informacja znajdująca się na odwrocie koperty, z której wynika, że przesyłka była awizowana w dniu 25 marca 2009 r., a nadto poniżej znajduje się adnotacja odręczna o wydaniu przesyłki na poczcie, potwierdzona stemplem pocztowym, na którym widnieje data 27 marca 2009 r." Następnie po przedstawieniu stanowiska SKO Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pomimo zaleceń Sądu zawartych w wyroku z 10 grudnia 2009 r. nie została wyjaśniona kwestia stempla pocztowego znajdującego się na kopercie zawierającej decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., którym odciśnięto datę 27 marca 2009 r. i obok którego znajduje się podpisana nieczytelna adnotacja.
Według Sądu pierwszej instancji wyjaśnienie okoliczności i przyczyn przystawienia tego stempla ma istotne znaczenie w sprawie, skoro skarżąca twierdzi, że przesyłka została odebrana 27 marca 2009 r. W szczególności Sąd pierwszej instancji wskazał, że niezbędne było wyjaśnienie czyj jest podpis obok stempla oraz jaka jest treść nieczytelnej adnotacji.
Sąd pierwszej instancji wskazał też, że w wyroku z 10 grudnia 2009 r. zawarto wiążącą ocenę prawną, według której "istnienie w sprawie dowodu w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej przez adresata nie wyklucza prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego w sytuacji, gdy strona kwestionuje prawidłowość doręczenia, czy datę doręczenia przesyłki". W związku z tym uznano, że niezasadnie odmówiono przesłuchania świadka na okoliczność tego, że skarżąca w okresie od 25 do 27 marca 2009 r. przebywała w Z., przy czym wyjaśniono, że w istocie teza dowodowa dotyczyła także męża skarżącej.
Zaniechanie wyjaśnienia wskazanych okoliczności oraz przeprowadzenia wymienionego dowodu Sąd pierwszej instancji uznał za naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę uwzględnił.
SKO w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, przytoczyło następujące podstawy kasacyjne.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego zarzucono, mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:
- - art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wadliwą konstrukcję uzasadnienia - wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia i brak wyjaśnienia stronom motywów prawnych rozstrzygnięcia Sądu,
- - art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienie niespójnej oceny prawnej,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 78 § 1, art. 75 § 1, art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w wyniku niezasadnego przyjęcia, że SKO nie wyjaśniło, w jakim dniu przesyłka kierowana do skarżącej została prawidłowo doręczona, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy bezspornie i jednoznacznie potwierdza - zgodnie z ustawą - Prawo pocztowe, datę doręczenia przesyłki rejestrowanej.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego zarzucono naruszenie § 35 ust. 1 i 3 oraz § 10 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych w zw. z art. 26 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe przez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że zwrotne potwierdzenie odbioru opatrzone pieczęciami Poczty oraz wyjaśnienia Poczty w zakresie daty doręczenia nie dokumentują prawidłowej daty doręczenia przesyłki.
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenie tego wyroku i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę kasacyjną stwierdzono, że SKO dokładnie i szczegółowo, a przede wszystkim zgodnie z zaleceniami WSA we Wrocławiu zawartymi w wyroku z 10 grudnia 2009 r., dokonało ustaleń, co do rzeczywistej daty doręczenia skarżącej decyzji Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. W tym celu, jak wskazano, dwukrotnie zwrócono się do Poczty Polskiej o wyjaśnienie, kto i kiedy odebrał przesyłkę rejestrowaną. Zaznaczono, że otrzymana odpowiedź była zgodna z tym co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru, przy czym zauważono, że jest to także zgodne z datą odciśniętą stemplem pocztowym na wewnętrznej stronie zwrotnego poświadczenia odbioru, gdzie widnieje data 25 marca 2009 r. Wskazano, że z tego faktu bez wątpliwości wynika, iż najpóźniej w dniu 25 marca 2009 r. nastąpiło doręczenie przesyłki adresatowi. Podniesiono też, że ta okoliczność umknęła uwadze Sądu pierwszej instancji. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną analiza pieczęci na wewnętrznej stronie zwrotnego poświadczenia odbioru i dwukrotne wyjaśnienia Poczty w zestawieniu z obowiązującymi przepisami prawa materialnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do daty doręczenia przesyłki.
Odnosząc się do wskazań Sądu pierwszej instancji, dotyczących konieczności wyjaśnienia okoliczności umieszczenia na kopercie zawierającej decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r. stempla pocztowego z datą 27 marca 2009 r., SKO stwierdziło, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił dlaczego należy podważyć ustalenie organu administracji, że doręczenie nastąpiło 25 marca 2009 r. oraz dlaczego ustalenie to, dokonane na podstawie wyjaśnień Poczty, budzi wątpliwości. Tym samym w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną nie wyjaśniono motywów prawnych rozstrzygnięcia. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdzono, że informacja urzędu pocztowego co do daty doręczenia jest wiążąca i przeciwne twierdzenia strony nie mogą być skuteczne.
Zauważono też, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił dlaczego kopertę przedstawioną przez skarżącą można było traktować jak dokument urzędowy. Jak wskazano, zgodnie z przepisami wydający przesyłkę nie poświadcza wydania na kopercie. Analizując przepisy ustawy Prawo pocztowe oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych stwierdzono, że jest bezsporne, iż data odbioru przesyłki rejestrowanej jest uwidaczniana na potwierdzeniu odbioru, a przepisy prawa nie dopuszczają innego sposobu dokumentowania tego zdarzenia.
Uzasadniając skargę kasacyjną zakwestionowano także pogląd Sądu pierwszej instancji o potrzebie przesłuchania świadka na okoliczność pobytu skarżącej i jej męża w dnia 25 – 27 marca 2009 r. poza Wrocławiem. W tym zakresie stwierdzono, że takie postępowanie zaprzecza istocie regulacji dotyczącej doręczeń. Według autora skargi kasacyjnej wadliwe jest też formułowanie wskazań co do dalszego postępowania polegające na wskazaniu konieczności przeprowadzenia konkretnego dowodu, gdyż narzuca się w ten sposób rozstrzygnięcie poprzez wskazanie, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Ze sformułowania podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia wynika, że istotne w rozpatrywanej sprawie jest to czy Sąd pierwszej instancji był uprawniony do stwierdzenia, że narusza powołane w uzasadnieniu jego wyroku przepisy postępowania, niewyjaśnienie przez organ administracji okoliczności związanych z adnotacją na kopercie, w której doręczono decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., mimo że zostało sporządzone poświadczenie odbioru przesyłki rejestrowanej. Ze skargi kasacyjnej wynika też, że organ administracji jest zdania, iż sporządzenie poświadczenia odbioru przesyłki rejestrowanej wyklucza przeprowadzenie dowodu, którego celem miałoby być wykazanie, że przesyłka ta w rzeczywistości została doręczona w innym dniu niż miałoby to wynikać z tego poświadczenia odbioru.
W związku z tym należy stwierdzić, że żadne powołane przez wnoszącego skargę kasacyjną przepisy nie wykluczają dowodu przeciwko temu co wynika z poświadczenia odbioru przesyłki rejestrowanej. To, że przepisy prawa określają sposób potwierdzenia odbioru przesyłki rejestrowanej nie wyklucza wykazania innymi dowodami, że mimo zachowania tych formalnych wymogów potwierdzenie odbioru nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy. Przeciwne stwierdzenie byłoby przejawem obcej współczesnym systemom prawnym formalnej teorii dowodów, nie mówiąc już o obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasadzie prawdy obiektywnej (zwanej też zasadą prawdy materialnej), którą przeciwstawia się przecież zasadzie prawdy formalnej.
Należy także zauważyć, że w wydanym w rozpoznawanej sprawie wyroku z 10 grudnia 2009 r. (II SA/Wr 486/09) Sąd administracyjny uznał, że istnienie dowodu w postaci potwierdzenia odbioru przesyłki rejestrowanej nie wyklucza prowadzenia postępowania dowodowego co do czasu faktycznego doręczenia, jeżeli strona kwestionuje czas doręczenia wynikający z potwierdzenia odbioru. Jest to ocena prawna, która na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wiązała Sąd pierwszej instancji.
Należy więc stwierdzić, że co do zasady rację ma Sąd pierwszej instancji, gdy stwierdza, że mimo istnienia potwierdzenia odbioru dopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów, które miałyby na celu wykazanie, iż potwierdzenie to nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy. Sąd pierwszej instancji ma także rację w tej konkretnej sprawie, w której zarzuca, iż organ administracji nie wyjaśnił okoliczności związanych z adnotacją na kopercie, w której doręczono decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r.
Przede wszystkim należy zauważyć, że na kopercie tej znajduje się odcisk stempla pocztowego z datą 27 marca 2009 r. Fakt ten wywołuje istotne wątpliwości uzasadniające konieczność wyjaśnienia okoliczności umieszczenia tego stempla na kopercie i treści zamieszczonych obok adnotacji, z których w jednej, według Sądu pierwszej instancji nieczytelnej, można dopatrzeć się słowa "wydano". Wątpliwość związana z tym stemplem polega na tym, że skoro według potwierdzenia odbioru przesyłkę zawierającą decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] marca 2009 r., a więc także kopertę, miano wydać adresatowi w dniu 25 marca 2009 r., to skąd na tej kopercie znalazł się stempel pocztowy z datą 27 marca 2009 r. Tak ujętej wątpliwości nie da się wyjaśnić bez dodatkowych czynności, chociażby takich jak uzyskanie wyjaśnień z właściwego Urzędu Pocztowego, lub nawet przesłuchania pracowników tego urzędu.
Wyrok Sądu pierwszej instancji, którym uchylono zaskarżone postanowienie i wskazano na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, jest więc prawidłowy, zaś skarga kasacyjna pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.