Uzasadnienie
II OSK 80/08
Wyrokiem z dnia 22 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 22 stycznia 2007 r. Prezydent m. st. Warszawy, na wniosek A. W., orzekł o wymeldowaniu K. M. z córką O. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu organ wskazał, że spełniony został warunek niezbędny do wymeldowania, tzn. K. M. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, nie dokonując obowiązku wymeldowania się.
Wojewoda Mazowiecki, rozpatrując odwołanie, w którym K. M. podniosła, że wyprowadzenie się nie miało charakteru dobrowolnego, nie stwierdził podstaw do jego uwzględnienia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że zameldowanie w określonym miejscu lub z niego wymeldowanie ma odzwierciedlać stan rzeczywisty. Pobyt stały w danym lokalu oznacza przebywanie w określonej miejscowości pod określonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego zamieszkiwania z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Z wyjaśnień K. M., składanych w toku prowadzonego postępowania, wynikało, że przedmiotowy lokal opuściła z obawy o swoje i córki bezpieczeństwo pod koniec 2005 r. Fakt niezamieszkiwania wymienionej od jesieni 2005 r. potwierdzili również przesłuchani w sprawie świadkowie w osobach K. S. oraz W. G. Organ odwoławczy wskazał dalej, że K. M. skorzystała ze środka prawnego zmierzającego do przywrócenia jej posiadania lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., jednak prawomocnym wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieścia powództwo w tym względzie oddalił. Do wniesionego odwołania strona dołączyła wprawdzie kolejny pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, jednakże kwestia opuszczenia lokalu została już przesądzona. K. M. spełniła zatem dyspozycje art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Opuściła bowiem miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały.
Na decyzję ostateczną K. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że organ wydał decyzję na skutek odrzucenia jej pozwu o przywrócenie posiadania. Odrzucenie tego pozwu nie było spowodowane jego bezzasadnością i merytorycznym udowodnieniem racji strony pozwanej, a jedynie tym, że nie stawiła się w Sądzie, gdyż wezwanie zostało dla niej wysłane na niewłaściwy adres.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia był przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie, z którym orzeczenie o wymeldowaniu w trybie administracyjnym wymaga ustalenia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu. Następnie Sąd I instancji podał, że z ustaleń poczynionych przez organy administracji w niniejszej sprawie wynikało, że skarżąca nie zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Powyższą okoliczność potwierdziły zeznania świadków, jak i wyjaśnienia samej skarżącej, która przyznała, że jesienią 2005 r. wyprowadziła się z lokalu wraz z dzieckiem do rodziców zamieszkałych w Gdańsku. Miało to miejsce po tym jak A. W. - osoba dla niej zupełnie obca - zagroził jej, że wprowadzi się do przedmiotowego lokalu. Okolicznością sporną pozostawało zatem jedynie to, czy wyprowadzenie to miało charakter dobrowolny i trwały, czy też związane było z określonym - bezprawnym - zachowaniem A. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził dalej, że skarżąca wystąpiła z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostało jednak prawomocnie oddalone. Zgodnie z treścią art. 365 kpc prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ani zatem organy administracji rozpoznające sprawę o wymeldowanie skarżącej, ani sąd administracyjny, nie mogły badać zasadności zarzutów zawartych w skardze i odwołaniu (a tym bardziej ich uwzględnić), co do tego, że Sąd Rejonowy oddalił powództwo jedynie dlatego, że K. M. nie stawiła się na rozprawę. W konsekwencji zatem organy administracji prawidłowo uznały, że związane są ustaleniami Sądu Rejonowego co do okoliczności wyprowadzenia się skarżącej ze spornego lokalu, a zatem, że wyprowadzenie to miało charakter dobrowolny. Skoro zatem skarżąca od wielu miesięcy nie zamieszkiwała w spornym lokalu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis w ewidencji odpowiadał stanowi faktycznemu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2007 r. skargę kasacyjną wniosła K. M. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędne przyjęcie, że opuściła miejsce pobytu stałego w sposób dobrowolny, co jest przesłanką niezbędną do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych..
Wskazując na powyższe naruszenie skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku z dnia 22 października 2007 r. i rozpoznanie skargi w oparciu o art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca opuściła dotychczasowe miejsce stałego zameldowania w październiku 2005 r. z obawy o bezpieczeństwo własne i swojego dziecka. Dobro małoletniej córki, w sytuacji gdy obca osoba chciała zamieszkać razem z nimi w małym mieszkaniu, przemawiało za brakiem dobrowolności w opuszczeniu miejsca zamieszkania. Zgromadzone w sprawie dowody nie świadczyły o tym, że skarżąca w sposób trwały i definitywny opuściła miejsce stałego pobytu. Okoliczność, że nie zabrała ze sobą rzeczy, lecz pozostawiła je w mieszkaniu, przemawiała za tym, że nie chciała opuścić dobrowolnie dotychczasowego miejsca zamieszkania. Skarżąca podniosła, że wróciła do mieszkania w dniu 12 grudnia 2005 r. i przebywała w nim przez 3 dni. Jednakże na skutek prowadzonych w mieszkaniu prac remontowych, a zawłaszcza unoszącego się wszędzie pyłu, dłuższe przebywanie w mieszkaniu nie było możliwe. Po powrocie do Gdańska skarżąca w stanie ciężkim została zabrana przez pogotowie do szpitala, gdzie przebywała do dnia 23 grudnia 2005 r. Zdiagnozowano u niej ostrą astmę oskrzelową, której przyczyną było wdychanie alergizującego środka chemicznego w mieszkaniu w W. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że nie doszło do opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 st. 2 ustawy i ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem nie miało ono charakteru dobrowolnego, lecz zostało wymuszone sytuacją od niej niezależną, związaną ze złym stanem jej zdrowia i koniecznością przebywania w szpitalu. Wskazała ponadto, że w uczestnik postępowania wymienił w drzwiach do mieszkania zamki, czym uniemożliwił jej dostęp do lokalu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania A. W. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpatrywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie strona skarżąca postawiła w skardze kasacyjnej jedynie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu prawa materialnego. Oznacza to, iż dla oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny trafności zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, powołanego w skardze kasacyjnej, miarodajnym jest stan faktyczny sprawy, będący podstawą wydania zaskarżonego wyroku.
Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia wniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż nie mogły one przynieść oczekiwanego przez stronę rezultatu.
Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego, trwającego ponad 3 miesiące, obowiązek wymeldowania się we właściwym organie gminy, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Niewykonanie tego obowiązku upoważnia organy administracji do wymeldowania osoby na wniosek lub z urzędu, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 15 ust. 2 wymienionej ustawy, tj. faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest jednolite stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.
Zgodnie ze stanem faktycznym ustalonym przez organy administracyjne i przyjętym przez Sąd l instancji skarżąca z własnej woli wyprowadziła się z lokalu nr [...] położonego w W. przy ul. [...]. Tymczasem autor skargi kasacyjnej oponuje przeciwko tym ustaleniom twierdząc, że opuszczenie przez skarżącą lokalu nie było dobrowolne. Takie uzasadnienie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego sprowadza się jednoznacznie do kwestionowania stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy administracji i zaakceptowanego przez Sąd I instancji. W orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, iż zarzut naruszenia prawa materialnego można skutecznie zgłaszać tylko wtedy, gdy ustalony przez organy stan faktyczny, będący przedmiotem badania legalności działania organów administracji publicznej, a co za tym idzie zaskarżonego orzeczenia, nie nasuwa wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2005 r., FSK 2544/04, niepubl.). Kwestia stosowania prawa materialnego najczęściej pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać będzie to w praktyce brak możności skutecznego powoływania się na zarzut naruszenia prawa materialnego, o ile równolegle nie zostaną zakwestionowane także ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2005 r., I FSK 29/05, niepubl.).
Jeśli autor skargi kasacyjnej zamierzał wykazać, że Sąd l instancji przyjął stan faktyczny ustalony przez organy administracyjne niezgodnie z obowiązującą je procedurą, zawartą w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to powinien postawić zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żaden z wymienionych wyżej przepisów nie został powołany w skardze kasacyjnej. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, które w sprawie nie zachodzą, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza związanie także jej podstawami.
Jednak nawet gdyby podzielić pogląd, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., to i tak nie można byłoby w żaden sposób przyjąć, że uchybienie to miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, ponieważ w przyjętym przez Sąd l instancji i nie zakwestionowanym skutecznie w skardze kasacyjnej stanie faktycznym i prawnym i tak nie można było wydać innego orzeczenia niż oddalającego skargę.
Skoro zatem doszło do opuszczenia przez K. M. miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które to opuszczenie miało charakter dobrowolny, to zasługuje na aprobatę pogląd Sądu l instancji, iż decyzja administracyjna o wymeldowaniu jej z lokalu mieszkalnego nie nosi cech wadliwości.
W świetle powyższych rozważań przedstawione przez stronę zarzuty dotyczące naruszenia przepisów materialnych nie są nieusprawiedliwione.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.