Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 495/08, oddalił skargę S. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, a także przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adwokata T. L. kwotę 292,80 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej S. Z. z urzędu oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 4 ust. 1 lit. c/ oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), dalej ustawa o kombatantach, odmówił S. Z. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż analiza przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wykazała, że nie przedstawił on dostatecznych dowodów przebywania w maju 1944 r. w obozie przesiedleńczym. Organ nie dał bowiem wiary oświadczeniom świadków M. S. i A. D., wysiedlonym z innej niż wnioskodawca miejscowości do obozu przesiedleńczego w L., ponieważ z uwagi na liczebność osób osadzonych w obozie (od kilku do kilkuset tysięcy) oraz krótki okres pobytu, nie sposób przyjąć by mogły one zapamiętać wnioskodawcę, osobę wówczas nieznaną.
Organ podniósł też, iż strona nie wskazała we wniosku nazwy obozu. Niemożliwym było więc ustalenie, czy "obóz przejściowy w L.", znajduje się w wykazie miejsc odosobnienia, ustalonym rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia. W których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz.1154 ze zm.), uprawniającym przebywające w tych miejscach osoby do uznania, iż podlegały represjom okresu wojennego w rozumieniu art. 3 i 4 ustawy o kombatantach.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył S. Z. wskazując, iż nie rozumie powodów nieprzyznania mu uprawnień kombatanckich, bowiem przedłożył wszystkie wymagane przez Urząd dokumenty. Podniósł, iż był zbyt mały by cokolwiek pamiętać z czasów wojny, jednakże z opowieści rodziców wie, że był wraz z nimi wywieziony najpierw do obozu przejściowego, później zaś na roboty przymusowe do G., położonego na terenie Rzeszy. Dodatkowo wskazał, iż rodzina świadków M. S. i A. D. (obu z domu K.) oraz jego rodzice znali się, ponieważ pochodzili z tej samej gminy.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2008 r., działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c/ ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 czerwca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne, uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 8 października 2007 r. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w L. w odpowiedzi na prośbę Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych poinformował, że odnaleziono ankietę wysiedlenia miejscowości B. w kwietniu 1940 r. Na wykazie osób wysiedlonych z B. w kwietniu 1940 r. figuruje J. Z. (ojciec zainteresowanego). Informacja powyższa znajduje potwierdzenie w piśmie Archiwum Państwowego w L. z dnia 16 października 2007 r., natomiast ani IPN, ani Archiwum Państwowe nie potwierdzają okoliczności wysiedlenia strony w 1944 r. Organ, prowadząc postępowanie zwrócił się też do Archiwum Państwowego w L., Oddziału w S. o nadesłanie kwestionariusza, dotyczącego rejestracji szkód wojennych gospodarstwa prowadzonego przez rodziców wnioskodawcy, do Urzędu Gminy w B. o ankietę i Kartę osobową strony oraz do Archiwum Państwowego w S. o potwierdzenie pobytu strony w G. w latach 1940-1945.
Żadna z powyższych instytucji nie potwierdziła podnoszonych przez stronę okoliczności. Organ przeprowadził również dowód z przeglądu akt administracyjnych siostry zainteresowanego – I. P. Ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazała ona, iż w maju 1940 r. została wysiedlona i wywieziona do obozu hitlerowskiego w L., przy ul. [...] wraz z rodzicami, skąd zostali wywiezieni na teren III Rzeszy. Wyjaśnienia siostry wyraźnie korespondują z dowodami z dokumentów z IPN oraz Archiwum Państwowego w L. Wskazać należy bowiem, że siostra strony nie wspomniała o powtórnym wywiezieniu i pobycie w obozie hitlerowskim w L. W świetle zgromadzonych dowodów organ uznał oświadczenia wnioskodawcy i świadków za niewiarygodne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe rozstrzygnięcie S. Z. powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, iż będąc dzieckiem nie wie ani w jakich okolicznościach, ani do jakiego obozu przesiedleńczego nastąpiło jego wysiedlenie. Podniósł, że jego siostra nie wiedziała, gdzie i kiedy była wywieziona, a matka nie wróciła do Polski, żeby go urodzić w 1944 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uzasadnienie stanowiska, zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wniósł nadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Postanowieniem z dnia 3 września 2008 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2008 r. oddalono wniosek organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, kierując sprawę do rozpoznania na rozprawie.
Na rozprawie w dniu 6 marca 2009 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, uznając wyrokiem z dnia 6 marca 2009 r. skargę za niezasadną wskazał, że w postępowaniu, będącym przedmiotem kontroli sądowej, obowiązek rzetelnego zgromadzenia materiału dowodowego, spoczywający na organie nie został naruszony. Informacje uzyskane w Instytucie Pamięci Narodowej i Archiwum Państwowym, oraz załączone akta administracyjne sprawy siostry skarżącego, wykluczają podleganie przez niego represjom, na które powołuje się we wniosku. Dokonaną przez organ ocenę dowodów, Sąd I instancji uznał, za mieszczącą się w granicach, określonych w art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie zarzut dowolności dokonanej oceny, wykluczają ustalenia, dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jako warunku niezbędnego dla wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.).
Sąd I instancji wskazał także, iż sprzeczności pomiędzy przedłożonymi przez skarżącego oświadczeniami świadków a pozostałym, zgromadzonym materiałem dowodowym, pozwalały organowi na zakwestionowanie wiarygodności tych oświadczeń. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie, Sąd I instancji uznał za prawidłowe, choć zawarte w nim uwagi, dotyczące relacji rodzin skarżącego i świadków są nieuprawnione. Brak jest bowiem materiału dowodowego wskazującego na to, iż obie rodziny nie znały się przed wojną czy w okresie okupacji. Uchybienie to jednakże, w ocenie Sądu I instancji, nie ma wpływu na ocenię legalności zaskarżonej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł S. Z. i zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powołanej jako p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, błędnie przyjmując że organ administracji publicznej zrealizował obowiązek rzetelnego zgromadzenia materiału dowodowego oraz wykluczona jest dowolność w zakresie dokonywania ustaleń, podczas gdy organ administracji publicznej dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
- – dowody zgromadzone z urzędu przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w żadnym stopniu nie zaprzeczyły prawdziwości oświadczeń skarżącego i oświadczeń świadków M. S. i A. D.,
- – zaniechano zwrócenia się do właściwych rejestrów, urzędów i archiwów celem zweryfikowania istnienia danych potwierdzających pobyt M. (M.) S. i A. D. w 1944 r. w obozie przejściowym w L.;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji z jednoczesnym nakazaniem organowi administracji publicznej przesłuchania świadków M. S. i A. D. na okoliczność pobytu skarżącego w miejscu odosobnienia (obozie przejściowym) oraz zwrócenia się do właściwych rejestrów, urzędów i archiwów celem zweryfikowania istnienia danych potwierdzających pobyt M. (M.) S. i A. D. w 1944 r. w obozie przejściowym w L. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W piśmie z dnia 9 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, polegającej na sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe i ocenę tego postępowania wyrażoną przez Sąd w zaskarżanym wyroku, nie sposób uznać za uzasadnione. Jak wykazał w swym uzasadnieniu wyroku Sąd, postępowanie dowodowe w tej sprawie było przeprowadzone zgodnie z wymogami prawa. Organ zwrócił się do instytucji właściwych w tym zakresie (archiwum państwowe, Instytut Pamięci Narodowej) o nadesłanie materiałów potwierdzających informacje skarżącego i oświadczenia świadków wskazanych przez niego. Nadesłane materiały nie potwierdziły żadnych tych faktów w kwestii podstawowej, że w roku 1944 r. miały miejsce powtórne wysiedlenia, jak twierdzi to skarżący, który w tym czasie miał zaledwie dwa miesiące, nie może więc z tego okresu niczego pamiętać. Poza tym, dodatkowo organ sięgnął do akt sprawy administracyjnej, dotyczącej siostry skarżącego I. P., starszej o 8 lat od skarżącego i z tych materiałów również nie wynika aby skarżący urodzony 2 marca 1944 r. mógł być w maju 1944 r. wraz z rodziną wywieziony do obozu hitlerowskiego w L. Nie można więc w tej sprawie zarzucać dowolności w zakresie dokonywanych ustaleń przez organ, skoro z jednej strony organ opiera się na materiałach historycznie potwierdzonych z archiwów państwowych a z drugiej strony mamy do czynienia z relacją skarżącego dotyczącą okresu kiedy miał dwa miesiące i oświadczeniami świadków, które są sprzeczne z materiałami archiwalnymi.
Trzeba więc mieć dużo wyobraźni, aby twierdzić, że dowody zgromadzone w tej sprawie przez organ nie zaprzeczyły prawdziwości oświadczeń skarżącego i oświadczeń świadków. Nie było potrzeby dodatkowego ustalania, czy świadkowie wskazani przez skarżącego, byli w obozie przejściowym w L., bowiem z tego, gdyby nawet taki pobyt potwierdzono, nie wynika jeszcze, że tam był skarżący od maja 1944 r.
W świetle całości materiałów sprawy, należy się zgodzić z oceną Sądu wyrażoną w zaskarżonym wyroku, iż nie ma w tej sprawie dowodów na to, że skarżący mógł podlegać represjom wojennym w rozumieniu przepisów art. 4 ustawy o kombatantach, tym samym nie mają żadnego uzasadnienia zarzuty wskazujące na naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.