Uzasadnienie
Postanowieniem z 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1108/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej WSA albo sąd I instancji) w pkt I odrzucił skargę [...] S.A. Oddział w K. na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej Wojewoda) z [...] grudnia 2016 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W pkt II WSA zwrócił stronie skarżącej kwotę 500 zł tytułem uiszczonego wpisu.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wyjaśnił, że przyczyną odrzucenia skargi był brak zdolności sądowej strony skarżącej. Nabycie zdolności sądowej przez osobę prawną następuje z chwilą uzyskania przez nią osobowości prawnej, tę zaś spółka akcyjna nabywa z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Tymczasem oddział spółki akcyjnej (który wskazany został jako strona skarżąca w tej sprawie), stosownie do art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829), jest wyodrębnioną i samodzielną organizacyjnie częścią działalności gospodarczej, wykonywanej przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Z ustawy dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 687) wynika przy tym, że jeżeli przedsiębiorca ma oddziały, to w rejestrze przedsiębiorców obok danych dotyczących przedsiębiorcy powinny być ujawnione także siedziby i adresy tych oddziałów (art. 38 pkt 1 lit. d ustawy).
Wskazane regulacje prowadzą do wniosku, że pomimo wyodrębnienia organizacyjnego oddziału przedsiębiorcy od "przedsiębiorcy macierzystego", to jednak ta forma organizacyjna nie dysponuje własną osobowością prawną. Żaden bowiem z przepisów nie przyznaje wskazanego przymiotu oddziałowi spółki akcyjnej. Funkcjonowanie w obrocie prawnym oddziału spółki jest wyłącznie pochodną zdolności prawnej przynależnej przedsiębiorcy (w tym przypadku spółce akcyjnej). Skoro oddział spółki akcyjnej nie dysponuje zdolnością prawną, to uznać należy konsekwentnie, że nie dysponuje także zdolnością sądową. To zaś oznacza, że nie może być podmiotem (stroną) postępowania sądowoadministracyjnego. Jak natomiast wyżej wskazano, jednym z warunków merytorycznego rozpoznania przez sąd skargi, jest dysponowanie przez każdą ze stron postępowania sądowoadministracyjnego przymiotem zdolności sądowej. W przypadku zaś braku zdolności sądowej jednej ze stron, sąd odrzuci skargę (art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Sąd I instancji stwierdził ponadto, że skargę na opisaną wyżej decyzję wniósł prokurent oddziałowy spółki, którego prokura (zakres umocowania) ograniczona była wyłącznie do spraw związanych z działalnością oddziałów [...] S.A. w K. i T. Powyższe wykluczało możliwość przyjęcia, że stroną skarżącą w tej sprawie mógł być inny podmiot niż ten, który wprost wskazany został w skardze (oddział spółki [...] w K.).
W ocenie sądu I instancji, brak zdolności sądowej oddziału spółki nie podlegał uzupełnieniu w trybie art. 31 § 1 p.p.s.a. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Należy zatem podkreślić, że dający się uzupełnić brak zdolności sądowej występuje wtedy, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności. Ponieważ brak zdolności sądowej, podobnie jak i posiadanie tej zdolności, odnosi się do jednostki będącej stroną procesową, konieczną przesłanką uzupełnienia tego braku jest zachowanie tożsamości stron, tj. takiego stanu rzeczy, w którym zarówno przed uzupełnieniem, jak i po uzupełnieniu braku zdolności sądowej stroną pozostaje ta sama jednostka. W ocenianej sprawie, wobec niedysponowania przez oddział spółki akcyjnej zdolnością sądową, nie ma też możliwości uzupełnienia wskazanego braku. Nabycie bowiem zdolności sądowej przez oddział spółki nie jest zależne od woli tego podmiotu.
Pismem z 10 lutego 2017 r. [...] S.A. w K. reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła postanowienie z [...] grudnia 2016 r. w całości, zrzekając się rozprawy w niniejszej sprawie oraz zarzucając, na podstawie art. 174 w zw. z art. 176 §1 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 32 w zw. z art. 25 § 1 p.p.s.a. przez błędne uznanie, że skarżącym (stroną postępowania) jest oddział przedsiębiorcy [...] S.A. w K. - podczas gdy skarżącym jest [...] S.A. w K. - a tym samym dokonanie błędnej oceny zdolności sądowej skarżącego, co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., przez jego błędne zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi, podczas gdy podlegała ona rozpatrzeniu.
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie okazała się uzasadniona.
Rozpoznając sprawę w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., ograniczony jest do sformułowanych w złożonym środku odwoławczym zarzutów, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., które wszakże w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.
W złożonym środku odwoławczym skarżący kasacyjnie wskazał jedną podstawę kasacyjną, tj. naruszenie przepisów prawa procesowego, które polegało na uchybieniu art. 25 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. Zarzut ten nie okazał się jednak zasadny.
Strona skarżąca kasacyjnie, błędnie argumentuje w złożonym środku odwoławczym wskazując, że skarżącym jest "[...] S.A." z siedzibą w K., skoro w skardze wyraźnie podmiot ten został oznaczony jako "[...] S.A. Oddział w K.". Prawidłowe i precyzyjne oznaczenie podmiotu wnoszącego do sądu pismo w sprawie pozostaje z mocy art. 46 § 1 pkt 1 p.p.s.a. obowiązkiem jego autora. Trudno wymagać, ażeby to sąd administracyjny miał domyślać się czy też dokonywać zabiegów interpretacyjnych celem wykazania, że stronie skarżącej przysługuje zdolność sądowa do występowania w danej sprawie. Zabieg taki w niniejszej sprawie byłby niedopuszczalny z tego względu, że podmiot będący przedsiębiorcą sam wyraźnie wskazał zarówno swoją pełną nazwę jak i adres. Poza tym, jak wskazał WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, skarga została podpisana przez prokurenta samoistnego, upoważnionego do reprezentowania krakowskiego oraz tarnowskiego oddziału przedsiębiorcy.
Z przedstawionych względów, argumenty podniesione w skardze kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie. Przesądzającego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie mógł mieć przebieg postępowania w innych sprawach, w których stroną jest skarżąca kasacyjnie. Z kolei umocowanie wynikające z prokury oddziałowej obejmuje czynności sądowe i pozasądowe, które są związane z przedmiotem działalności prowadzonej przez oddział. Udzielenie prokury oddziałowej nie oznacza samo przez się terytorialnego, czasowego ograniczenia umocowania prokurenta. Nie zostało ono w ten sposób potraktowane przez sąd I instancji, który zwrócił jedynie ubocznie uwagę na to, że podpisanie skargi przez prokurenta oddziałowego, którego zakres umocowania ograniczony był do spraw związanych z działalnością oddziałów [...] S.A. w K, i T., stanowiło dodatkową okoliczność potwierdzającą wniesienie skargi przez [...] S.A.
Oddział w K. Jako niezasadną należało również ocenić argumentację dotyczącą posiadania osobowości prawnej przez oddział spółki. Wprawdzie orzecznictwo sądów administracyjnych, sformułowane na tle stosowanie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1764), pozwala na wysnucie wniosku o posiadaniu zdolności sądowej jednostek organizacyjnych wykonujących zadania publiczne, nawet gdy stanowi część spółki powołanej przez spółkę w celu świadczenia usług na określonym terenie, które jest z mocy prawa objęta obowiązkiem udzielenia informacji publicznej (por. wyroki NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 102/13 i z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I OSK 830/13 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), jednakże ustawa o dostępie do informacji publicznej jest regulacją szczególną i nie może uzasadnić tezy o ogólnym przyznaniu oddziałowi zdolności prawnej, a tym samym zdolności sądowej w rozumieniu art. 64 k.p.c. Takimi zdolnościami dysponuje jedynie osoba prawna jako całość, bowiem pomimo organizacyjnego, technicznego, kadrowego i finansowego wyodrębnienia oddział nie posiada odrębnej podmiotowości (osobowości, zdolności) prawnej.
Pogląd ten potwierdza orzecznictwo i doktryna, np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 8 lutego 2006 r., II SA/Sz 984/05, Lex nr 296027; również A. Kidyba, Prawo handlowe, 2008, s. 39 i nast. Podstawą aktywności oddziału jest zawsze osobowość (zdolność) prawna przedsiębiorcy. Należy zatem stwierdzić, że nie mając własnej zdolności prawnej ani zdolności sądowej, oddział nie może być traktowany jako samodzielny przedsiębiorca.
Z przedstawionych względów, wobec niezasadności wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.