Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 1281/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Łodzi oddalił skargę J. K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. Wyrok powyższy został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając wniosek J. K. o przyznanie świadczenie pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej działając na podstawie przepisów ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) decyzją z [...] lipca 2010 r. odmówił powyższego świadczenia. Decyzja ta została doręczona wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty w dniu 6 sierpnia 2010 r., zawierając pouczenie o terminie i trybie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, określony mianem "odwołania", J. K. nadała na poczcie w dniu 27 sierpnia 2010 r.
Rozpoznając ten wniosek Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] września 2010 r., powołując w podstawie prawnej przepisy art. 134 w zw. z art. 127 § 3 i art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm., zwana dalej K.p.a.) stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. Organ wskazując na datę doręczenia decyzji wydanej w I instancji oraz datę nadania na poczcie środka odwoławczego, przy jednoczesnym braku wniosku o przywrócenie terminu, skonkludował iż termin do zaskarżenia decyzji upłynął bezskutecznie.
Postanowienie organu zaskarżyła do WSA w Łodzi J. K., w skardze zawarła także wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc że z uwagi na swój zły stan zdrowia nie była w stanie dotrzymać "terminów odwoławczych" w sprawie. Skarżąca opisała także okoliczności, w jakich w trakcie II wojny światowej była zmuszona do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. W piśmie procesowym z 23 grudnia 2010 r. J. K. raz jeszcze wywodziła swój zły stan zdrowia, przebyte hospitalizacje i operacje, podnosząc że organ w zaskarżonym akcie nie pouczył jej o możliwości ubiegania się o przywrócenie terminu, ograniczając się do wskazania drogi kontroli przed sądem administracyjnym.
Oddalając skargę WSA w Łodzi w uzasadnieniu wyroku II SA/Łd 1281/10 wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Odwołanie od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia stronie odpisu decyzji. W sytuacji, gdy organ odwoławczy oceni, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek – zgodnie z art. 134 K.p.a. – stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu. Obowiązek taki wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej i nie jest zależny od uznania organu. W realiach kontrolowanej sprawy Sąd I instancji stwierdził, że doręczona J. K. decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie jej zaskarżenia, ostatnim dniem terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, biorąc pod uwagę datę doręczenia decyzji (6 sierpnia 2010 r.) – był dzień 20 sierpnia 2010 r. Skoro skarżąca nadała na poczcie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dopiero w dniu 27 sierpnia 2010 r. uchybiła terminowi, co oznaczać ma, że organ prawidłowo stwierdził w drodze postanowienia, nie będąc uprawnionym do merytorycznego rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia, uchybienie terminu.
W konkluzji wskazano także, że sąd administracyjny nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniosek taki, należycie umotywowany należało złożyć do organu wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. K. działając przez pełnomocnika z urzędu – adwokata J. M., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Łodzi. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od organu oraz o przyznanie pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej, oświadczając że nie zostało ono opłacone ani w części, ani w całości.
Powołując się na dyspozycję art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 cyt. ustawy w zw. z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. mające polegać na niedopatrzeniu się przez Sąd I instancji naruszenia, jakiego dopuścił się Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który nie rozpatrzył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez skarżącą w dniu 15 października 2010 r. W ocenie skarżącej kasacyjnie to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na pozbawienie skarżącej możliwości dochodzenia uprawnień do świadczenia pieniężnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zrekapitulowano przebieg postępowania administracyjnego, eksponując, że w tym samym dniu, kiedy J. K. zaskarżyła postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (15 października 2010 r.) wniosła także podanie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a podanie to nie została rozpoznane przez organ. Przywołując zadania sądów administracyjnych oraz stanowisko prezentowane w judykaturze odnośnie właściwości organów do rozpatrywania wniosków o przywrócenie terminów odwoławczych wskazano, że Sąd I instancji winien był uwzględnić skargę J. K. uchylając skarżone postanowienie i zobowiązać Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do rozpatrzenia wniesionego wniosku o przywrócenie terminu. Wywodzono ponadto, przywołując zły stan zdrowia skarżącej, potwierdzony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz kartą informacyjną leczenia szpitalnego, że J. K. powierzyła nadanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy swemu synowi – A. K., pozostając w przekonaniu, że uczyni to w tym samym dniu, kiedy zwróciła się doń z taką prośbą – tj. 11 sierpnia 2010 r. O uchybieniu terminu, a zatem o późniejszym nadaniu jej środka zaskarżenia, strona dowiedziała się dopiero z postanowienia z 10 września 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. Ogólnie zły stan zdrowia J. K. i jej samotne zamieszkiwanie wskazywać ma, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony bez uchybienia 7-dniowego terminu przewidzianego w przepisach K.p.a.
W piśmie procesowym wniesionym przed rozprawą w dniu 30 sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącej poinformował Sąd o przyczynach swego niestawiennictwa (kolizja z innymi sprawami wyznaczonymi na ten sam termin), do pisma dołączył oświadczenie syna skarżącej, przyznającego że nadał środek zaskarżenia z uchybieniem terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie przesłanek nieważności Sąd się nie dopatruje, zatem związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.
Skargę kasacyjną oparto na zarzucie opisanym dyspozycją art. 174 pkt 2 Ppsa, statuującym jako jej podstawę polegającą na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej jako naruszony przez Sąd I instancji wskazano przepis art. 151 Ppsa w powiązaniu z art. 58 § 1 i § 2 K.p.a., zaś samo naruszenie polegać miało na "niedopatrzeniu się przez WSA w Łodzi naruszenia jakiego dopuścił się Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych a polegającego na braku merytorycznego rozpoznania sprawy, złożonego przez Skarżącą w piśmie z dnia 15 października 2010 r.". Tak określone w petitum skargi kasacyjnej naruszenie w przekonaniu skarżącej kasacyjnie strony mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut skargi kasacyjnej jest nietrafny.
Niesporne i prawidłowe były ustalenia WSA w Łodzi wyczerpująco wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że J. K. niewątpliwie uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2010 r.. Decyzję tę doręczono stronie w trybie przewidzianym przepisami K.p.a. w rozdziale 8 "Doręczenia" Działu I "Przepisy ogólne" tj. za pokwitowaniem, przez pocztę, w miejscu zamieszkania. Decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o trybie i terminie jej zaskarżenia. Trafnie WSA w Łodzi wskazał, że skoro decyzję doręczono J. K. w dniu 6 sierpnia 2010 r., a środek odwoławczy nadano listem poleconym dopiero w dniu 27 sierpnia 2010 r., to uchybiono terminowi czternastu dni na wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o jakim mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Niesporne jest, że wniosek złożony przez J. K. nie zawierał prośby o przywrócenie terminu, zatem organ rozpoznający go dokonując w pierwszej kolejności kontroli wniesionego środka zaskarżenia pod względem formalnym, zobowiązany był wydać postanowienie, oparte na dyspozycji art. 134 K.p.a. i stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Argumentacja skarżącej jest zresztą niekonsekwentna, skoro podkreśla, że organ winien rozpoznać jej wniosek o przywrócenie terminu, przyznając zatem iż doszło do jego uchybienia. Zarazem strona kwestionuje legalność postanowienia organu, który stwierdził wyłącznie fakt uchybienia terminu.
Skarżąca kasacyjnie strona zarzuca Sądowi I instancji, że nie dopatrzył się naruszenia, jakiego ma się dopuszczać organ administracji publicznej, który nie rozpoznał merytorycznie jej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia z kolei wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rzecz jednak w tym, że wniosek taki J. K. sformułowała dopiero w skardze na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego. Wojewódzki sąd administracyjny w sytuacji, gdy przedmiotem skargi uczyniono postanowienie wydane w trybie art. 134 K.p.a., nie może jednocześnie orzekać w kwestii zarzucanej organowi bezczynności, polegającej na braku rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, który został wniesiony po doręczeniu w/w zaskarżonego postanowienia. Innymi słowy, do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu, wniesionego na podstawie art. 58 § 1 K.p.a. właściwy jest organ administracji publicznej – w przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – a jego ewentualna bezczynność w tym zakresie może stanowić przedmiot odrębnej skargi sądowoadministracyjnej.
Tak określona bezczynność organu, jako brak jego reakcji na wniosek o przywrócenie terminu, wniesiony w piśmie z 15 października 2010 r. nie może w żadnym razie świadczyć o nielegalności postanowienia organu z [...] września 2010 r. Oddalenie w tej sytuacji przez WSA w Łodzi skargi J. K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] września 2010 r. było uzasadnione, a Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 151 Ppsa.
Konkluzja ta przesądza o tym, że skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 184 Ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej należnego od Skarbu państwa wynagrodzenia z tytułu udzielenia prawa pomocy, albowiem przyznawane ono jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 Ppsa. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie, o jakim mowa w cyt. przepisie.