Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.B.,.E.M. i A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2009 r. w przedmiocie opłaty za emisję gazów lub pyłów do powietrza.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Marszałek Województwa Mazowieckiego określił opłatę za emisję gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do energetycznego spalania paliw, zlokalizowanej na terenie Akademii Obrony Narodowej i osiedla w Warszawie Rembertowie przy ul. [...], za II półrocze 2007 r. w okresie od 1 lipca 2007 r. do 16 grudnia 2007 r. dla [...] Sp. J., w kwocie 83.263,00 zł, której wysokość stanowi różnicę pomiędzy opłatą należną, a opłatą wynikającą z wykazu przesłanego przez stronę w dniu 18 stycznia 2008 r. i zobowiązującą do wpłaty 83.532,00 zł wraz z odsetkami.
Odwołanie od decyzji Marszałka wniosła skarżąca spółka, podnosząc, że nie jest zobowiązana do zapłaty określonej w decyzji opłaty za przedmiotową emisję.
Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 276 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), zwanej dalej p.o.ś., zgodnie z którym podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.
W dniu 27 kwietnia 2007 r. pomiędzy skarżącą spółką a Zespołem Energetyki Cieplnej WAM w Warszawie zawarta została umowa dotycząca obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych instalacji do energetycznego spalania paliw zlokalizowanej w Warszawie Rembertowie, na czas oznaczony od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Wymienione czynności polegające na wykonywaniu nadzoru, obsłudze i konserwacji wymienionych w umowie elementów instalacji stanowią eksploatację instalacji w rozumieniu przepisów p.o.ś. Czynności polegające na obsłudze i konserwacji kotłowni (co uznać należy za jej użytkowanie), a także na konserwacji (co uznać należy za utrzymywanie instalacji w sprawności) organ, zakwalifikował jako eksploatację instalacji, a nie czynności wyłącznie usługowe i techniczne. Zdaniem organu, zarówno rozwiązanie umowy dzierżawy, jak również późniejsze następstwo jednostek organizacyjnych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nie miały znaczenia dla ustalenia, że na podstawie umowy z dnia 27 kwietnia 2007 r., w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja, spółka posiadała tytuł prawny i prowadziła eksploatację instalacji do energetycznego spalania paliw.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli wspólnicy skarżącej spółki.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że nałożenie opłaty uzależnione było od wykazania, że w okresie, za który opłata została naliczona, strona skarżąca była podmiotem prowadzącym instalację, tj. że na podstawie określonego tytułu prawnego była uprawniona do władania instalacją w celu jej eksploatacji, tj. w celu jej użytkowania oraz utrzymywania w sprawności. W ocenie Sądu I instancji, trafnie oceniły organy administracji, że wskazane wyżej warunki zostały spełnione.
W dniu 27 kwietnia 2007 r. skarżąca (wykonawca) zawarła z Wojskową Agencją Mieszkaniową (zamawiającym) umowę Nr [...]. Umowa ta zawarta została na czas oznaczony: od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. Przytaczając zapisy umowy Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca zapewniała kompleksową obsługę i konserwację kotłowni, sieci cieplnej i węzłów cieplnych. Zakres tych czynności upoważniał do stwierdzenia, że skarżąca zajmowała się eksploatacją instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.o.ś. Zgodnie z definicją wskazaną w powołanym przepisie na eksploatację instalacji składają się dwa rodzaje czynności, występujące łącznie: użytkowanie instalacji oraz utrzymywanie ich w sprawności. Strona skarżąca nie kwestionuje bowiem, że utrzymywała instalację w sprawności (dokonywało się to w ramach jej konserwacji), natomiast kwestionuje konsekwentnie, że instalację użytkowała.
W ocenie Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości, że prowadzenie przez skarżącą obsługi instalacji, przez co należy rozumieć wprowadzanie i utrzymywanie jej w ruchu oznacza, że skarżąca instalację tę użytkowała. Wprowadzanie i utrzymywanie instalacji w ruchu uznać należy za wyczerpujące składniki czynności "użytkowania instalacji" w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.o.ś. Termin "użytkowanie", o którym mowa w tym przepisie nie jest zatem równoznaczny – wbrew twierdzeniom skargi – z terminem "użytkowanie", o którym mowa w przepisach prawa cywilnego, określającym rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego, nie obejmuje bowiem obligatoryjnie pobierania pożytków. Zdaniem Sądu I instancji, do takiego wniosku prowadzi również celowościowa wykładnia art. 3 pkt 3 w związku z art. 279 ust. 1 p.o.ś. Celem regulacji zawartej w art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. jest efektywne zapewnienie przestrzegania wymagań środowiska przez podmioty prowadzące instalacje, tj. wyegzekwowanie tego, aby podmioty te nie dokonywały emisji bez wymaganego pozwolenia.
Z tego punktu widzenia logicznym jest, żeby odpowiedzialnością za naruszenie tych wymogów obciążany był podmiot, którego działania bezpośrednio spowodowały emisję nieobjętą stosownym pozwoleniem. Stąd, za niemające istotnego znaczenia Sąd I instancji uznał, kto jest uprawniony do pobiera pożytków z instalacji, kto jest jej właścicielem lub jak zostały ułożone relacje cywilnoprawne pomiędzy właścicielem instalacji a podmiotem ją użytkującym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący. Zarzucili niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 3 p.o.ś. poprzez wadliwe przyjęcie, że prowadzenie obsługi kotłowni spełnia warunek uznania tej czynności za "użytkowanie instalacji" w rozumieniu tego przepisu. Zarzucili również niewłaściwe zastosowanie art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. polegające na przyjęciu, że jeżeli spółka wykonywała czynności wyłącznie o charakterze technicznym czy usługowym, to była podmiotem prowadzącym instalację w rozumieniu art. 3 pkt 31 p.o.ś. Z tych względów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie uchylenie wyroku w całości i uwzględnienie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Skarżący wnieśli także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, należy stwierdzić, że wbrew zarzutowi kasacyjnemu Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zastosowania art. 3 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 31 cyt. ustawy p.o.ś., uznając, że w stanie faktycznym tej sprawy nastąpiła przez [...] Spółkę Jawną eksploatacja przedmiotowej instalacji do energetycznego spalania paliw przez jej użytkowanie oraz utrzymywanie w sprawności. Jest to bowiem podmiot prowadzący instalację, który na podstawie określonego tytułu prawnego jest uprawniony do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska. Wynika to z tego, że w przedmiotowej umowie nr [...] zawartej w dniu 27 kwietnia 2007 r. pomiędzy Wojskową Agencją Mieszkaniową w Warszawie, a [...] Spółką Jawną, która obowiązywała do dnia 31 grudnia 2007 r. zawarto już w § 1 tejże umowy jednoznaczne ustalenia. Dotyczyły one przyjęcia zobowiązania przez powyższą Spółkę Jawną obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych do energetycznego spalania paliw usytuowanych w Warszawie Rembertowie.
Z kolei § 4 pkt 1 stanowił, że zakres czynności obejmuje prowadzenie obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych zgodnie z załącznikiem nr 1 do umowy, zaś odpowiedzialność Spółki Jawnej w tym zakresie z tytułu m.in. nieprawidłowej obsługi i konserwacji regulował § 9 tejże umowy. Ponadto pkt 12 załącznika nr 1 do umowy jednoznacznie stanowił, że obsługa abonamentowa obejmuje m.in. "włączanie i wyłączanie kotłowni do eksploatacji". Należy także podkreślić, że Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że w tym zakresie przedmiotowym, odnośnie ustalenia podmiotu prowadzącego instalację, jak i użytkowania przez niego danej instalacji, mają zastosowanie art. 3 pkt 31 w związku z art. 3 pkt 3 cyt. ustawy p.o.ś., a więc odpowiednie przepisy materialnego prawa administracyjnego, a nie przepisy prawa cywilnego tym także dotyczące użytkowania w rozumieniu art. 252 k.c.
Po drugie, chybiony jest także zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia prawa materialnego z powodu niewłaściwego zastosowania art. 279 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy p.o.ś. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. w związku z art. 292 pkt 1 tejże ustawy obowiązek poniesienia tego rodzaju opłaty podwyższonej, związany z eksploatacją instalacji spoczywa na prowadzącym instalację. Natomiast dyspozycja art. 138 ust. 1 p.o.ś. stanowi, że eksploatacja instalacji oraz urządzenia zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska jest obowiązkiem ich właściciela, chyba że wykaże, iż władającym instalacją lub urządzeniem jest na podstawie tytułu prawnego inny podmiot. W przedmiotowej sprawie na podstawie umowy zawartej pomiędzy Wojskową Agencją Mieszkaniową, a [...] Spółką Jawną, ten ostatni przedsiębiorca był podmiotem prowadzącym instalację. Zgodnie z zawartą umową strona skarżąca, czyli dana Spółka Jawna zobowiązała się bowiem do obsługi i konserwacji instalacji, a więc jej eksploatacji w rozumieniu dyspozycji art. 3 pkt 3 w związku z ust. 3 pkt 31 cyt. ustawy p.o.ś.
Dlatego też, zgodnie z dyspozycją art. 279 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 292 pkt 1 cyt. ustawy p.o.ś., podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone w przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza, a więc także strona skarżąca gdyż nie posiadała wymaganego pozwolenia emisyjnego.
Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.