Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 22 listopada 2023 r. sygn. akt II SAB/Bd 39/23 oddalił skargę Związku [...] (dalej skarżący) na bezczynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego cmentarza [...] położonego w [...] przy ul. [...], położonego na działce ewidencyjnej nr [...], obręb [...]
Sąd Wojewódzki wskazał w szczególności, że skarżący zwrócił się do organu o wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie wpisu cmentarza żydowskiego do rejestru zabytków. Natomiast stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm.; uozoz) do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, skarżący nie jest właścicielem ani użytkownikiem wieczystym ww. działki.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że skarżący nie był uprawniony do złożenia wniosku o wpis zabytku nieruchomego do rejestru. Podkreślono przy tym, że nie można uznać, aby wniosek skarżącego stanowił "wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu". Dlatego też należało podzielić stanowisko organu administracji, że nie był on zobowiązany do wszczęcia postępowania z urzędu, ani do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej Kpa) postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, natomiast "wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu" nie jest instytucją przewidzianą przez przepisy prawa administracyjnego.
2. Stowarzyszenie [...] (dopuszczone do udziału w postępowaniu) wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej Ppsa) w zw. z art. 31 § 2 Kpa poprzez oddalenie skargi i uznanie, że organ administracji nie był zobowiązany do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie obowiązujących przepisów prawa;
b) art. 31 § 1 Kpa w zw. z art. 9 ust. 1 uozoz poprzez niezastosowanie przepisu art. 31 § 1 Kpa i nieuznanie, że skarżący jest uprawniony jako organizacja społeczna do złożenia wniosku o wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru zabytków;
c) art. 141 § 4 Ppsa poprzez niezamieszczenie w wyroku stanowiska skarżącego kasacyjnie oraz nieodniesienie się do zarzutów podniesionych przez niego i przedłożonych dowodów w piśmie procesowym z 20 listopada 2023 r.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniesiono nadto o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania przed NSA o sygn. II OSK 1105/23 na okoliczność istnienia nowego cmentarza żydowskiego w [...] na ww. nieruchomości, faktu toczenia się wobec tej działki postępowania regulacyjnego oraz istnienia po stronie skarżącego interesu w zakresie ochrony tego cmentarza i jego upamiętnienia.
- 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej uwzględnienie.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 4.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna.
- 4.2. Wobec tego, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia jej odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa.
- 4.3. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, wniosek skarżącego z 16 lutego 2022 r. był jednoznaczny w swojej treści i zawierał żądanie podjęcia przez organ konserwatorski z urzędu postępowania w przedmiocie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków. Pismo to nie zawiera w ogóle powołania się na art. 31 § 1 Kpa i nie było jakichkolwiek podstaw, aby wbrew treści pisma potraktować je jako wniosek organizacji społecznej. Również zresztą w późniejszych pismach skarżącego, w szczególności w ponagleniu, nie ma wzmianki o tym, że skarżący złożył wniosek na podstawie art. 31 Kpa. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 31 § 1 Kpa w zw. z art. 9 ust. 1 uozoz.
- 4.4. W konsekwencji nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z art. 31 § 2 Kpa. Organ nie rozpoznawał bowiem wniosku organizacji społecznej złożonego w trybie art. 31 § 1 Kpa.
- 4.5. Nie odniósł zamierzonego skutku także zarzut naruszenia art. 141 § 4 Ppsa. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 Ppsa. Sąd I instancji wypowiedział się w zakresie istotnych dla rozpoznania sprawy zarzutów i argumentów oraz wskazał podstawę prawną wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom formalnym i pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Jednoznaczny zaś stan faktyczny sprawy pozwalał na ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Motywy, które legły u podstaw oddalenia skargi zostały przez Sąd dokładnie wyjaśnione. Okoliczność, iż Sąd nie odniósł się do stanowiska strony zawartego w piśmie procesowym z 20 listopada 2023 r. nie stanowi uchybienia, które mogłoby skutkować zakwestionowaniem prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia.
- 4.6. W świetle powyższego nie było jakiejkolwiek potrzeby przeprowadzania w niniejszej sprawie dowodów uzupełniających z postępowania powołanego w skardze kasacyjnej. Wobec jednoznacznej treści art. 9 ust. 1 uozoz, wyjaśnienie kwestii przysługiwania skarżącemu w rozumieniu art. 28 Kpa przymiotu strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych, nie było niezbędne dla okoliczności mających znaczenie dla przedmiotowej sprawy.
- 4.7. Z powyższych względów wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadne.
- 4.8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił.