Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę I.S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...] października 2009 r. w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że I.S. wniosła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na opisaną wyżej decyzję. Powyższa skarga została nadana listem poleconym w dniu 10 listopada 2009 r. i wpłynęła do Sądu I instancji w dniu 13 listopada 2009 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skierował skargę według właściwości do organu celem nadania jej biegu, doręczając ją przez pracownika Sądu w siedzibie organu w dniu 13 listopada 2009 r.
Po przekazaniu do Sądu I instancji skargi wraz z aktami sprawy, Sąd ustalił, że przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję skarżąca otrzymała w dniu 13 października 2009 r.
Odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zasada wnoszenia skargi za pośrednictwem organu administracji publicznej skutkuje tym, że w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego lub też za pośrednictwem innego organu administracji publicznej, sąd ten powinien ją przekazać właściwemu organowi administracji publicznej. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd (albo niewłaściwy organ administracji publicznej) pod adresem właściwego organu administracji publicznej. Ustawowy termin do złożenia skargi upływał w dniu 12 listopada 2009 r., natomiast do przekazania skargi organowi przez Sąd doszło w dniu 13 listopada 2009 r. W tej sytuacji Sąd I instancji postanowił skargę odrzucić jako wniesioną z uchybieniem terminu.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła skarżąca zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżąca wniosła skargę po terminie. Zarzucono także nieważność postępowania z powodu pozbawienia skarżącej możności obrony jej praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). W uzasadnieniu wyjaśniono, że strona co do zasady nie kwestionuje złożenia skargi skierowanej bezpośrednio do sądu z uchybieniem terminu, jednakże stronę pozbawiono możliwości obrony swoich prawa poprzez odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym. W przypadku skierowania sprawy na termin rozprawy strona miałaby możliwość wyjaśnienia, że w dniu 10 listopada 2010 r. skierowała pismo do organu, którego treść świadczy o tym, że była to skarga na decyzję z dnia 9 października 2009 r. Pismo zatytułowane skarga i złożone bezpośrednio do sądu było w istocie rozwinięciem zarzutów podniesionych w piśmie z dnia 10 listopada 2009 r.
Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie czy odrzucając skargę strony na rozprawie Sąd I instancji pozbawił skarżącą możliwości obrony jej praw, która w tym przypadku polegałaby na możliwości złożenia oświadczenia, że pismo skierowane bezpośrednio do sądu administracyjnego i zatytułowane skarga było jedynie uzupełnieniem pisma z dnia 10 listopada 2010 r. przesłanym w terminie do organu administracji.
Stosownie do treści art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Takim szczególnym przepisem jest niewątpliwie art. 58 § 3 ustawy, zgodnie z którym sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Co do zasady zatem, Sąd może wydać postanowienie o odrzuceniu skargi na posiedzeniu niejawnym, a jeżeli uzna, że sprawa wymaga uzupełnienia (jak chociażby o oświadczenie strony) czy też rozpoznania przez skład trzech sędziów, kieruje sprawę na rozprawę. Sposób obliczania terminu w przypadku wnoszenia skargi bezpośrednio do sądu, a nie za pośrednictwem organu, nie jest kwestią budzącą wątpliwości w orzecznictwie czy doktrynie, a Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd I instancji. Powyższych ustaleń nie kwestionuje też strona skarżąca.
Pozostaje zatem pytanie, czy treść pisma z dnia 10 listopada 2009 r. przesłanego do organu powinna wzbudzić wątpliwości Sądu co do rzeczywistych intencji strony przy jego wnoszeniu, a w konsekwencji wyjaśnienie tych wątpliwości czy to przez stosowne wezwanie skierowane do strony czy też przez umożliwienie stronie wypowiedzenia się na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Oczywistym jest, że to nie tytuł pisma, lecz jego treść będzie decydować jego charakterze. Analiza akt sprawy jak również uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie dają odpowiedzi na pytanie, czy Sąd I instancji w ogóle oceniał treść pisma skarżącej z dnia 10 listopada 2009 r. w kontekście jego wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi, przy czym podkreślenia wymaga, że pismo to zostało przekazane Sądowi I instancji wraz z aktami sprawy. Jak słusznie wskazano w treści skargi kasacyjnej pismo to zawierało te same (choć wężej opisane) zarzuty wobec decyzji z dnia [...] października 2009 r., jak również wskazanie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Zważywszy na doniosłe skutki jakie wiążą się z ewentualnym wpływem ustaleń w zakresie intencji skarżącej przy wnoszeniu obu pism, zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przed odrzuceniem skargi powinien był wyjaśnić wszelkie wątpliwości związane z terminem do wniesienia skargi, a odrzucenie skargi było przedwczesne. Dokonanie powyższych ustaleń niekoniecznie wymagało skierowania sprawy na rozprawę, bowiem stosowne oświadczenie strona mogła złożyć w formie pisma procesowego. Niemniej jednak, brak wyjaśnienia powyższej kwestii skutkowało uniemożliwieniem stronie obrony swoich praw, w tym określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. Sąd nie orzekał o kosztach postępowania, bowiem przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują orzekania o zwrocie kosztów postępowania w sytuacji, kiedy Naczelny Sąd Administracyjny uchyla postanowienie o odrzuceniu skargi. Koszty związane z wniesieniem niniejszej skargi kasacyjnej będą natomiast przedmiotem rozstrzygnięcia o kosztach w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi.