Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2594/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. i R. G. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [.] września 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd wskazał, że stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [..] września 2016r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej na podmiot korzystający ze środowiska - Gminę O. obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych szkody w środowisku w wodach Jeziora P. oraz w powierzchni ziemi na działce nr [.]. obręb [..], mającej być następstwem odprowadzania w sposób zorganizowany ścieków (wód opadowych i roztopowych) z terenu cmentarza komunalnego przy ul. P.j w O., tj. następstwem działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1789, ze zm.).
Jednocześnie Sąd wskazał, że odpowiedzialność za szkodę w środowisku, wywołaną emisją rozproszoną, uzależniona jest od wykazania związku przyczynowego pomiędzy szkodą w środowisku a działalnością podmiotu korzystającego ze środowiska. Zatem zadaniem organów w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy szkoda polegająca na zanieczyszczeniu wód jeziora P., która miała początek przed dniem 30 kwietnia 2007 r., co jednoznacznie wynika z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, nadal trwa po dniu 30 kwietnia 2007 r. oraz zbadanie, czy na nieruchomości skarżących trwa względnie zakończyła się przed 30 kwietnia 2007 r. również szkoda w powierzchni ziemi.
Sąd wskazał, że opisane i przeanalizowane w decyzjach, obu instancji wyniki badań doprowadziły do prawidłowego wniosku organy, że do zanieczyszczenia jeziora P. polegającego na jego eutrofizacji doszło przed 30 kwietnią 2007 r. Przeprowadzone obecnie badania jakości wody, pomimo trwającego nadal odprowadzania ścieków z cmentarza do wód jeziora, nie wykazały postępu jego eutrofizacji, co świadczy, że przyczyną tego procesu nie jest działalność cmentarza komunalnego w O. Natomiast badania próbek gleby pobranej na wysokości wylotu W5 kolektora bocznego kanalizacji deszczowej wykazały przekroczenie wartości dopuszczalnej stężenia olejów mineralnych oraz sumy wielopierścieniowych węglowodorów somatycznych (WWA). Ponieważ w ściekach pobranych do badań z kolektora W5 olej mineralny wystąpił na bardzo niskim poziomie i nie przekraczał dopuszczalnych wartości, z kolei wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) nie wystąpiły w ogóle w badanych ściekach.
W ocenie Sądu prawidłowo organy uznały, że zebrane dowody nie potwierdzają wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy działalnością Gminy O. w zakresie odprowadzania ścieków z cmentarza, a stwierdzonym zanieczyszczeniem gleby na działce nr [.] obręb [...]. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Materiał dowodowy został poddany analizie i ocenie, co pozwoliło na wydanie prawidłowej decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W skardze kasacyjnej M. G. i R. G. zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucili:
- I. na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 11, 77, 80, 84, 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na swobodnym przyjęciu, że analizy wykonane w 2011 r. na zlecenie odwołujących się nie są przydatne w rozpatrywanej sprawie;
- II. na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 11, 77, 80, 84, 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu prezentowanych przez skarżących dowodów.
Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zrzekając się również przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta jedynie na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. naruszeniu przepisów postępowania polegającym na nie zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 11, 77, 80, 84, 107 § 3 K.p.a. i nie uwzględnieniu wyników ekspertyzy z 2011r. oraz innych przedłożonych przez stronę dowodów.
Z tak sformułowanym zarzutem nie sposób się zgodzić. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd I instancji dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O., dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Powoływana przez skarżących kasacyjnie analiza z 2011r. nie odnosi się do zawartości odprowadzanych z terenu cmentarza komunalnego ścieków, jak również stanu wód jeziora P. Jak wynika z informacji Katedry Inżynierii Ochrony Środowiska i Katedry Mikrobiologii Środowiskowej Wydziału Ochrony Środowiska i Rybactwa Uniwersytetu [.] w O., który przeprowadzał wskazaną analizę, próbki wody do badań pobrano z rozlewisk i nie prowadzono badań stanu wód jeziora, nadto jak potwierdziła wskazana jednostka badawcza nie jest w posiadaniu takich wyników badań. Zasadnie przy tym Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wyjaśnił dlaczego badania zastoisk wodnych wokół jeziora nie dają miarodajnych wyników w zakresie stanu wód samego jeziora, wskazując, że są to tereny zabagnione obfitujące w materię organiczną pochodzenia roślinnego, a chemizm wody pobranej z takiej lokalizacji koresponduje z właściwościami środowiska glebowego a nie z warunkami środowiskowymi jeziora, co mogło mieć wpływ na wyniki badań.
Należy zwrócić uwagę, że organ przeprowadził analizę stanu wód jeziora pobierając próbki w różnych miejscach, a wyniki przeprowadzonych badań nie potwierdziły dalszego zanieczyszczania tych wód odprowadzanymi z terenu cmentarza wodami opadowymi i roztopowymi.
Organy administracji związane wcześniejszym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014r. sygn. akt II OSK 185/13 dokonały weryfikacji w zakresie, czy powstała przed 2007r. szkoda w środowisku w dalszym ciągu ma miejsce, czy też jedynie występują nadal skutki powstałej przed tą datą szkody. W tym celu przeprowadziły badania ścieków odprowadzanych kolektorami z terenu cmentarza komunalnego, stanu wód jeziora oraz stanu gleby, które pozwoliły na przyjęcie wniosków, że stan zanieczyszczenia jeziora nie uległ pogorszeniu pomimo nadal trwającego odprowadzania do jego wód ścieków z cmentarza, a z kolei w wodach odprowadzanych z terenu cmentarza nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm jakości stężeń substancji zanieczyszczających określony w § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014r. w sprawie warunków jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.
Wprawdzie takie zanieczyszczenia zostały ujawnione w próbkach gleby na wysokości kolektora ściekowego W5, to jednak biorąc pod uwagę, że w próbkach ścieków z tego kolektora zanieczyszczenia przekraczającego dopuszczalne normy nie stwierdzono, zasadne było stanowisko organów, że zanieczyszczenie gleby pozostaje bez związku z działalnością cmentarza, co jednocześnie jak słusznie zauważył Sąd I instancji, wyklucza możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie i wydanie decyzji w trybie art. 15 ust. 1 pkt 2 tej ustaw
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zarówno organy jak i Sąd I instancji nie pominęły dowodów przedłożonych przez stronę, a wręcz przeciwnie poddały je wnikliwej ocenie. Nie mogą tych ustaleń skutecznie podważać przedłożone przez stroną dowody w postaci dokumentacji zdjęciowej, która ma potwierdzać stan zanieczyszczenia gleby wokół jeziora, ponieważ zdjęcia te dowodzą jedynie degradacji znajdującej się tam roślinność, bez wskazania przyczyny tego stanu rzeczy oraz daty jego powstania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzone przez organ badania wykluczyły możliwość powstania szkody w środowisku po dacie 30 kwietnia 2007r., a występujące obecnie skutki są następstwem wcześniej powstałej szkody, w stosunku do której przepisy powołanej ustawy zgodnie z art. 4 pkt 1 nie mają zastosowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. W zakresie dotyczącym orzeczenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego z urzędu pełnomocnika, właściwy postaje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.