Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich.
Decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie odmówił przyznania A. K. uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w polskiej organizacji podziemnej w latach 1943-1945, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że wniosek wyżej wymienionego dotyczący przyznania uprawnień nie został udokumentowany oświadczeniami zweryfikowanych świadków złożonymi na specjalnych formularzach i nie uzyskał rekomendacji Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych w Bydgoszczy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. wskazał, iż dowody w przedmiocie jego działalności powinny zawierać akta Urzędu Bezpieczeństwa (UB) w Biłgoraju, gdyż przez szefa tegoż UB został aresztowany w majątku R., gdzie był zatrudniony jako buchalter.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydał w dniu [...] czerwca 2001 r. decyzję utrzymującą w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2000 r.
W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (a nie Naczelny Sąd Administracyjny co jest oczywistą omyłką pisarską) wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r. sygn. II SA/Gd 2482/01 uchylił obydwie wyżej wymienione decyzje organu do spraw kombatantów.
Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie odmówił uwzględnienia wniosku A. K. powołując się na negatywny wynik ustaleń w materiałach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie. Nie znaleziono bowiem żadnych dokumentów dotyczących jego osoby w tym potwierdzających fakt aresztowania, ponadto brak było rekomendacji oraz nie nastąpiło udokumentowanie przez świadków, którzy złożyli oświadczenia, działalności konspiracyjnej skarżącego w AK i NSZ w latach 1943-1945. Powyższa decyzja doręczona w dniu 20 maja 2005 r. uzyskała przymiot ostateczności.
W dniu 28 grudnia 2006 r. A. K. skierował do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] maja 2005 r. z uwagi na nieprzesłuchanie, mimo wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, świadków – W. L. i A. O., co stanowi istotne naruszenie zasady prawdy obiektywnej.
Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie uznając, że A. K. nie wskazał żadnej z podstaw skutkujących wznowieniem postępowania wyszczególnionych w art. 145 § 1 k.p.a.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona ponowiła żądanie zawarte w piśmie z dnia 28 grudnia 2006 r. w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz wniosła o przesłuchanie w charakterze świadków byłego szefa UB w Biłgoraju nazywanego "M." i sześciu innych osób towarzyszących mu w 1944 r. przy jego aresztowaniu.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów utrzymał własną decyzję w mocy.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w podaniu o wznowienie postępowania nie powołano się na żadną z przesłanek wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., a poza tym oświadczenia świadków A. O. i W. L., o których przesłuchanie wniosła strona, nie mogłyby stanowić podstawy wznowienia z uwagi na uchybienie terminowi określonemu w art. 148 k.p.a.
Powyższą decyzję A. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że złożył podanie z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 148 k.p.a., gdyż organ, pomimo poinformowania o tym fakcie we wniosku z dnia 28 grudnia 2006 r. o zamianie adresu, wysyłał decyzje na poprzedni nieaktualny już adres przy ulicy L. w B. Ponadto organ, nie podjął próby skonfrontowania świadków. Skarżący zarzucił także, że organ nie odniósł się w ogóle do jego wniosku o przesłuchanie szefa Urzędu Bezpieczeństwa w Biłgoraju oraz innych jego funkcjonariuszy w charakterze świadków na okoliczność jego aresztowania.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy orzekł, że jeżeli organ ustali, że nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania, nie może przejść do merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej kwestionowaną przez stronę decyzją. W pierwszej tzw. wstępnej fazie, poprzedzającej wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, obowiązkiem organu administracji publicznej jest zbadanie, czy podana we wniosku o wznowienie postępowania przyczyna mieści się w kategorii przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. oraz czy został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie.
Jako uzasadnienie żądania wznowienia postępowania skarżący podał brak przesłuchania dwóch świadków wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2004 r., a następnie dodatkowo w piśmie z dnia 14 października 2007 r. stanowiącym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - potrzebę przesłuchania w charakterze świadków – szefa UB w Białograju oraz towarzyszących mu przy jego aresztowaniu innych funkcjonariuszy tego UB. W ocenie Sądu I instancji, ogólne stwierdzenie organu, że strona domagając się wznowienia postępowania faktycznie nie powołała żadnej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., było trafne.
Czynności dowodowe, które według skarżącego powinny być przez organ przeprowadzone, mogą być w świetle poszczególnych przesłanek wznowienia rozpatrywane wyłącznie na gruncie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję). Dowody w postaci przesłuchania świadków, a także funkcjonariuszy UB byłyby niewątpliwie dowodami istotnymi i teoretycznie możliwymi do przeprowadzenia przed i w dniu wydania przez Kierownika Urzędu decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2005 r. O potrzebie przesłuchania, czy też skonfrontowania wyżej wymienionych osób, tj. W. L. i A. O. była mowa już w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, czyli dowodów tych nie można zaliczyć do nowo odkrytych i nieznanych organowi na dzień 5 maja 2005 r. Z kolei wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków – szefa UB w Biłgoraju i jego współpracowników skarżący zgłosił w piśmie z dnia 14 października 2007 r., czyli już po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania mu uprawnień kombatanckich i w tym sensie jest to nowy dowód w sprawie.
Należy jednak podnieść, że na fakt jego aresztowania przez szefa UB nazwanego przez niego "M" w sierpniu 1944 r. w miejscowości R. skarżący powoływał się od początku prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznania mu uprawnień, a zatem możliwość sprawdzenia przez organ powyższej okoliczności i jednocześnie ustalenia powodów aresztowania w drodze przesłuchania uczestniczących w tej czynności osób istniała już od 1998 r. Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro organ już w trakcie postępowania prowadzonego w trybie zwykłym dysponował możliwością przeprowadzenia z urzędu określonych dowodów na okoliczność konkretnego faktu, lecz z możliwości tej nie skorzystał, to nie można przyjąć, że spełniony został warunek sine qua non wystąpienia podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w postaci braku wiedzy organu o nowych okolicznościach faktycznych lub dowodach.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że gdyby nawet zawarte we wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją I instancji z dnia [...] września 2007 r. żądanie przeprowadzenia dowodów z zeznań funkcjonariuszy UB mogło być zakwalifikowane jako podstawa wznowienia, to negatywną przesłankę wznowienia w niniejszej sprawie postępowania stanowiłoby niezachowanie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący będący emerytowanym radcą prawnym, zarzucając uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, prawidłowo Sąd I instancji orzekł, że żądanie strony skarżącej dotyczyło wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. (zwanego dalej Kierownikiem Urzędu). Oznacza to, że decyzja o odmowie wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich musi uwzględniać w pierwszej kolejności dyspozycję art. 145 § 1 k.p.a. w związku z art. 149 § 3 k.p.a., jeżeli nie zostało wydane przez właściwy organ postanowienie o wznowieniu postępowania w trybie art. 149 § 1 k.p.a. Dlatego też na tym etapie postępowania wznowieniowego badane są tylko formalne podstawy prawne wznowienia. W tej sprawie byłaby to ewentualnie przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. biorąc pod uwagę żądanie skarżącego w zakresie nowych jego zdaniem dowodów. Dotyczą one przesłuchania świadków W. L. i A. O. oraz funkcjonariuszy UB w celu ustalenia, czy działalność skarżącego w czasie okupacji odpowiadała kryteriom przewidzianym w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).
Jednak jak stwierdził Sąd I instancji byłyby niewątpliwie dowodami istotnymi i możliwymi do przeprowadzenia lecz tylko przed i w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2005 r. chociaż z uwagi na znaczny upływ czasu nie wiadomo czy osoby te jeszcze żyją. Ponadto zdaniem Sadu I instancji były one znane uprzednio Kierownikowi Urzędu, który już podczas postępowania prowadzonego w trybie zwykłym dysponował możliwością przeprowadzenia z urzędu określonych dowodów na okoliczność konkretnego faktu, chociaż z tego nie skorzystał. Oznacza to, że nie można przyjąć, że spełniony został warunek wystąpienia podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z powodu braku wiedzy organu o nowych okolicznościach faktycznych lub dowodach.
Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, że gdyby nawet żądanie skarżącego zawarte we wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] września 2007 r., a dotyczące przeprowadzenia dowodów z zeznań funkcjonariuszy UB mogło być zakwalifikowane jako podstawa wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to negatywną przesłanką wznowienia postępowania w tej sprawie jest niezachowanie przez skarżącego terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Powyższy przepis wyznacza bowiem w tym przypadku termin jednego miesiąca na wniesienie podania do właściwego organu licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności będącej podstawą do wznowienia postępowania, w przedmiotowej zaś sprawie ten termin upłynął wiele lat temu.
Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 183 § 1 w związku z art. 176 cyt. ustawy p.p.s.a. rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że wadliwość skargi kasacyjnej wynika z tego, że podniesiono w zarzutach kasacyjnych tylko naruszenie art. 7 i 8 k.p.a., których to przepisów Sąd I instancji w ogóle nie stosował. Ponadto, co wynika z akt sprawy i co przedstawiono uprzednio w uzasadnieniu tego wyroku kontrolą Sądu I instancji są objęte tylko przepisy stosowane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym wznowienia postępowania, tj. art. 149 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 148 k.p.a., a nie przepisy art. 7 i 8 k.p.a. Dlatego też podniesiony w tym zakresie jedyny zarzut kasacyjny odnośnie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy jest całkowicie chybiony.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.