Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 września 2006 r. sygn. akt SA/Łd 1218/05 oddalił skargę T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł.[...] z dnia [...] o przejęciu w zamian za świadczenie rentowe na wniosek rolnika - gospodarstwa rolnego przez Państwo.
W uzasadnieniu wyroku podano, że odmowa uwzględnienia wniosku była motywowana tym, iż przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego położonego w Ł. przy ulicy [...], stanowiącego własność Z. K., nastąpiło zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania kwestionowanej decyzji przepisami ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm./, gdyż rolnik /Z. K./ złożył stosowny wniosek, a brak było następców spełniających kwalifikacje do przejęcia gospodarstwa rolnego, co stanowiło bezwzględny warunek przejęcia gospodarstwa przez Państwo.
Po rozpatrzeniu wniosku T. K. o ponowne rozpoznanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w poprzedniej decyzji. Stwierdziło też, że Z. K. wniosła o przejęcie przez Państwo za rentę gospodarstwa rolnego o pow. [...] hektarów, bez budynków, podając w oświadczeniu z dnia [...], iż nie posiada następców prawnych posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przez następcę, zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, którzy nie przekroczyli 55 roku życia i nie są inwalidami I lub II grupy, a w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Stosownie do (37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. Nr 37, poz. 166 ze zm./, następcą rolnika powinna być osoba, która daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ustawie emerytalnej nie ustalono kryteriów oceny "kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego". Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /Dz. U. z 1973 r. Nr 31, poz. 215 ze zm./ dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę lub spadkobiercę nieruchomości rolnej jest świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego /(3 ust. 1 rozporządzenia/. W postępowaniu prowadzonym na wniosek Z. K. osoby zaliczone do kręgu "następców" nie zostały przedstawione, a sama wnioskodawczyni oświadczyła, iż jej dzieci nie mają kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracują poza tym gospodarstwem. Okoliczność, iż dzieci Z. K. pomagały jej w gospodarstwie oraz prowadziły to gospodarstwo po jego przejęciu przez Państwo, nie ma dla rozstrzygnięcia żadnego znaczenia.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniósł T. K. podnosząc, że nieodpłatnemu przejęciu przez Państwo podlegało "rzekome gospodarstwo rolne", emerytura należna była jego matce za pracę poza rolnictwem, zaś nastąpiło wyrugowanie poprzez "manipulacje biurokratyczne" kwestionowaną decyzją z dziedziczenia trzech synów Z. K..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, iż skarga nie jest zasadna, podkreślając, że postępowanie administracyjne było prowadzone na żądanie T. K. stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Stosownie do art. 165 (1 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
- wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,
- wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
- dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
- została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,
- była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność ma charakter trwały,
- w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,
- zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Z treści stawianych przez stronę zarzutów można wnosić, iż w jej ocenie kwestionowana decyzja jest dotknięta wadą polegającą na wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Sąd uznał za zasadne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że kwestionowana decyzja nie narusza prawa, nie można więc przyjąć, że wystąpiła przesłanka stwierdzenia nieważności określona w art. 156 (1 pkt 2 kpa. Kwestionowana decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Przepis art. 2 tej ustawy stanowił warunki przyznania rolnikowi emerytury, które musiały być spełnione łącznie. Jednym z warunków było przekazanie gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu. Przepis art. 75 ust. 1 pkt 2 stanowił, kogo rozumie się przez następcę. W niniejszej sprawie kwestią wymagającą odpowiedzi było, czy dzieci Z. K. były "następcami" w rozumieniu ustawy. Organ prawidłowo ustalił, że kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, wymagane do uznania osoby za następcę, oceniać należało według przepisów rozporządzenia rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, zaś (3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowił, że dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę lub spadkobiercę nieruchomości rolnej jest świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Pogląd ten bazuje na uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1982 r. podjętej w sprawie o sygn. akt III CZP 30/82 /OSNC 1983/1/3/. W chwili wydania kwestionowanej decyzji nikt ze zstępnych Z. K. nie posiadał kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem nie ukończył szkoły rolniczej lub kursu przysposobienia rolniczego, ponadto praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła dla zstępnych zawodu dającego główne źródło utrzymania /wymóg (3 ust. 3 cyt. rozporządzenia/. Słusznie także znaczącą moc dowodową przypisuje się w sprawie oświadczeniu Z. K. złożonemu w związku z ubieganiem się o rentę za przejęcie przez Państwo gospodarstwa rolnego, w którym stwierdziła ona, że nie ma następców posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jej dzieci pracują najemnie poza rolnictwem. W ocenie Sądu w świetle wniosku Z. K. nie są przekonujące twierdzenia skarżącego, że wolą jego matki nie było przekazanie gospodarstwa rolnego za emeryturę. We wniosku tym wskazuje się, które grunty podlegają przekazaniu za emeryturę, zaś które wnioskodawczyni zamierza zatrzymać. Okoliczność niebrania udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją przez skarżącego i jego rodzeństwo mogłaby stanowić podstawę wznowienia postępowania, nie może natomiast stanowić podstawy stwierdzenia nieważności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. K., reprezentowany przez adwokata J. K., zarzucając, iż Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, zamiast stwierdzić wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem prawa z powodu naruszenia przepisów postępowania, czym naruszony został art. 145 (1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzi się, że z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin wynika, iż "sam wniosek nie może być podstawą do przyjęcia, iż opisany w tym przepisie stan faktyczny rzeczywiście istnieje a jedynie stanowi dodatkową przesłankę wydania decyzji". Organ swoje ustalenia poczynił wyłącznie w oparciu o treść wniosku i oświadczenia wnioskodawczyni złożonego później /po upływie roku od złożenia wniosku/. Natomiast z zaświadczenia Kółka Rolniczego w J. z dnia [...] wynika, że synowie Z. i Z. K. bez przerwy pracowali w gospodarstwie rolnym i wykonywali na nim wszystkie prace oraz wszyscy posiadają wieloletnią praktykę w rolnictwie oraz kwalifikacje praktyczne jak i teoretyczne. Podobne dane wynikają również z pism złożonych w sprawie zobowiązań podatkowych /pismo z dnia [...] Wydziału Finansowego Urzędu Miasta Ł./.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Jako podstawę skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie oparto na zarzucie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, to jest art. 145 (1 pkt 3 ppsa, bowiem według strony skarga na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji powinna być uwzględniona, a nie oddalona. Tak sformułowana skarga w istocie nie wskazuje żadnej z podstaw odpowiadających wymogom art. 174 ppsa, to jest naruszenia przez Sąd wydający zaskarżony wyrok przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1/, lub też naruszenia przepisów postępowania normującego tryb działania sądów administracyjnych, mogącego mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Już tylko z tej przyczyny nie mogła być uwzględniona.
Ubocznie należy zauważyć, że podnoszone przez wnoszącego skargę argumenty takie, jak ujawnienie nowych dowodów wskazujących na to, że oświadczenie złożone przez matkę skarżącego wymagane do załatwienia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za rentę, iż w gospodarstwie nie ma osób z rodziny wnioskodawczyni, mogących to gospodarstwo prowadzić, nie odpowiadało prawdzie, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, nie zaś do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne z wniosku skarżącego toczyło się natomiast w trybie nieważnościowym, a nie na podstawie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji z mocy art. 184 ppsa. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa.