Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako bezprzedmiotowy, stwierdzając, iż skarga została wniesiona w ostatnim dniu ustawowego terminu tj. 7 maja 2009 r. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., z uwagi na zmianę okoliczności sprawy. Sąd wskazał, iż na znajdującej się w aktach sprawy kopercie, w której wysłano skargę do organu administracji widnieje stempel z datą 8 maja 2009 r., a więc skarga została wniesiona jeden dzień po upływie terminu, w związku z czym wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia jest dopuszczalny.
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 29 września 2009 r. (II OZ 800/09) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie uznając, iż pełnomocnik strony skarżącej nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących wydania przez Sąd I instancji postanowienia z dnia 7 lipca 2009 r. z naruszeniem art. 165 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 191 p.p.s.a. postanowienia wydane w toku postępowania, na które nie służyło zażalenie mogą być objęte zakresem kognicji sądu kasacyjnego tylko przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej.
Sąd stwierdził jednak, że strona skarżąca miała rację, wskazując na błędne zastosowanie art. 165 p.p.s.a. przez Sąd I instancji, ale Naczelny Sąd Administracyjny na tym etapie postępowania nie miał żadnej możliwości wzruszenia postanowienia z dnia 7 lipca 2009 r.
Postanowieniem z dnia 30 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę Z. T.. Sąd wskazał, iż zgodnie z treścią art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zaskarżoną decyzję dnia 3 kwietnia 2009 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 7 kwietnia 2009 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał więc w dniu 7 maja 2009 r.
Sąd wskazał, iż stosownie do treści art. 83 § 3 p.p.s.a., oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Zgodnie zaś z art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. W tej sytuacji – zdaniem Sądu I instancji - za datę wniesienia skargi należy uznać datę nadania skargi przez sąd na adres właściwego organu. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego wniósł skargę w dniu 29 kwietnia 2009 r. bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten zaś 15 maja 2009 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skierował skargę do organu właściwego tj. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, iż skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu i podlegała odrzuceniu.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Z. T., podnosząc zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 165 p.p.s.a.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie na podstawie art. 191 p.p.s.a. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2009 r., a także uchylenie postanowienia tego Sądu z dnia 8 lipca 2009 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Skarżący wystąpił również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, iż postanowienie z dnia 7 lipca 2009 r., którego konsekwencją było wydanie przez Sąd postanowienia z dnia 8 lipca 2009 r. oraz postanowienia z dnia 30 października 2009 r. o odrzuceniu skargi zostało wydane z naruszeniem art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pełnomocnik wskazał, powołując szereg poglądów wyrażonych w literaturze, iż pojęcie zmiany okoliczności sprawy definiowane jest na gruncie art. 165 p.p.s.a. oraz mającego identyczną treść art. 359 § 1 k.p.c. jako "wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane". Jego zdaniem, nie można za zmianę okoliczności sprawy uznać dokonanej przez Sąd zmiany w ocenie informacji zawartych na kopercie, w której wysłano skargę do organu administracji.
Koperta ta cały czas znajdowała się w aktach sprawy i podlegała ocenie Sądu - zgodnie z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. - już podczas wydawania postanowienia z dnia 24 czerwca 2009 r. Pełnomocnik skarżącego podkreślił ponadto, że przedstawioną w skardze kasacyjnej argumentację podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 29 września 2009 r.
Zdaniem strony skarżącej, skoro postanowienie z dnia 7 lipca 2009 r. jako wydane z naruszeniem prawa powinno być uchylone, to traci rację bytu wydane na jego podstawie postanowienie Sądu z dnia 8 lipca 2009 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W przypadku uchylenia postanowienia z dnia 7 lipca 2009 r., postanowienie z dnia 8 lipca 2009 r. staje się ponownym orzeczeniem w tej samej sprawie oraz narusza zasadę związania Sądu wcześniej wydanymi postanowieniami, wynikającą z art. 164 p.p.s.a. Uchylenie postanowienia z dnia 8 lipca 2009 r. na podstawie art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a. uzasadniać będzie zmiana okoliczności sprawy polegająca na uchyleniu wadliwego postanowienia z dnia 7 lipca 2009 r.
W ocenie strony skarżącej, nadużycie przez Sąd I instancji art. 165 p.p.s.a. stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania, które było główną podstawą wydania zaskarżonego postanowienia z dnia 30 października 2009 r. Gdyby bowiem nie zostało wydane to postanowienie, to Sąd nie odrzuciłby skargi, gdyż kwestia zachowania terminu do jej wniesienia została przesądzona postanowieniem z dnia 24 czerwca 2009 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się do zasadniczego zarzutu skargi kasacyjnej w pierwszym rzędzie stwierdzić trzeba, że ma rację skarżący, gdy twierdzi, że podstawę prawną zawartą w art. 165 p.p.s.a., w oparciu o którą możliwa jest zmiana lub uchylenie prawomocnego postanowienia sądu, wykładać należy ściśle. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych sprawy, która uzasadnia wydanie postanowienia odmiennej treści niż poprzednio wydane (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", wyd. 3, Warszawa 2009, s. 669). Przyjmuje się, że bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet wówczas, gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna.
Jeżeli miałby zostać rozważony charakter okoliczności, która stanowiła podstawę uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia z 24 czerwca 2009 r. odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, to nie budzi żadnych wątpliwości, że przyczyna uchylenia postanowienia sądu nie mieściła się w kategorii prawnej "zmiany okoliczności sprawy". Stwierdzenie przez Sąd, że data wniesienia skargi została błędnie ustalona, albowiem Sąd powinien był uwzględnić datę nadania przesyłki (odbitą na kopercie), stanowiło o zmianie, która nie odnosiła się do sytuacji faktycznej, ale do postrzegania przez Sąd sposobu spełnienia przez stronę warunków formalnych skargi.
O ile zatem nie można się nie zgodzić z argumentacją skarżącego, że w kontrolowanej sprawie Sąd I instancji nie miał podstaw do wydania postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a., to jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a co za tym idzie nie mogło stanowić uzasadnionej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), usprawiedliwiającej uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Jest tak dlatego, że postanowienie Sądu I instancji z 30 października 2009 r. o odrzuceniu skargi było prawidłowe i w sposób poprawny rozstrzygnęło o skutkach wniesienia skargi po terminie, który nie został stronie przywrócony.
Należy przypomnieć, że na Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 189 p.p.s.a., został nałożony obowiązek badania z urzędu, czy przed wojewódzkim sądem administracyjnym prawidłowo nadano sprawie bieg (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 8 grudnia 2009 r. sygn. II GPS 5/09). Badanie dopuszczalności skargi pod tym kątem obejmuje między innymi rozważenie, czy skarga została wniesiona do sądu administracyjnego w przypisanym terminie. W rozstrzyganym przypadku, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, że skarga na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 3 kwietnia 2009 r. była spóźniona, co powodowało, że mogła zostać skutecznie rozpoznana jedynie w sytuacji, gdyby stronie przywrócony został termin do wniesienia skargi, a sam skarżący nie ponosił winy w jego uchybieniu. W postępowaniu sądowym tego rodzaju rozstrzygnięcie tymczasem nie zostało wydane. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 września 2009 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu, przyjmując, że okoliczności, które spowodowały spóźnione działanie pełnomocnika skarżącego miały charakter zawiniony, przez co nie mogły usprawiedliwiać traktowania skargi jako wniesionej w terminie.
Powyższe postanowienie jest prawomocne i skutków prawnych jakie wynikają z tego rozstrzygnięcia nie wyłącza stwierdzenie przez Sąd w obecnym postępowaniu, że postanowienie 7 lipca 2009 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił swoje wcześniejsze postanowienie, wydane zostało z naruszeniem art. 165 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany swoim postanowieniem z 29 września 2009 r., w którym prawomocnie rozstrzygnął kwestię przywrócenia terminu do wniesienia skargi i wobec obowiązywania tego postanowienia brak jest podstaw do przyjęcia, że odrzucenie skargi narusza prawo.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji.