Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z dnia 4 września 2000 r. skarżąca zainicjowała postępowanie administracyjne o przyznanie świadczeń pieniężnych z tytułu osadzenia jej w obozie pracy przymusowej – oddział Umbau Banhof w Oświęcimiu w okresie II wojny światowej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2001 r., wydaną na podstawie art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – zwaną dalej ustawą o świadczeniu – umorzył postępowanie w sprawie z powodu upływu ustawowego terminu określonego w przepisie art. 4 ust. 5 ustawy o świadczeniu, zgodnie z którym wnioski, zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999 r., zaś termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego nie może być przez organ prowadzący postępowanie wydłużony. Strona odwołała się od powyższej decyzji, w wyniku czego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 kwietnia 2001 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję.
Wnioskiem z dnia 12 maja 2003 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., powołując się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowej sprawie.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2001 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. i odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Kierownik Urzędu stwierdził, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. zaświadczenia Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia 27 lipca 2000 r. i oświadczenia strony w piśmie z dnia 4 września 2000 r. wynika jednoznacznie, że strona, na przełomie lat 1942/1943 wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski (w Oświęcimiu), w jej granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. W związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie nie przysługuje stronie. Według organu strona nie spełnia również drugiego warunku określonego w przepisie art. 2 pkt 2 lit. a/ cyt. ustawy, albowiem wykonywała pracę przymusową w Oświęcimiu od 19 grudnia 1942 r. do 21 stycznia 1943 r., tj. do umieszczenia jej w szpitalu, z którego uciekła, nie wracając już do pracy przymusowej. W związku z tym, że praca przymusowa wykonywana była w okresie krótszym niż pełne 6 miesięcy, świadczenie, również z tego względu, nie przysługuje stronie.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała ustalenia organu i wywodziła, że została osadzona w obozie pracy, co uprawnia ją do otrzymania świadczenia.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2003 r., podtrzymując wcześniejszą argumentację.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wr 227/04) uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.
Kolejną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2007 r. – wydaną na podstawie art. 154 § 1 k.p.a – którą uchylono decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r. oraz decyzję ją poprzedzająca z dnia [...] lutego 2001 r., którą odmówiono przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Wskazana decyzja również stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 10 lipca 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wr 229/08) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzająca. W motywach wyroku wskazał, że weryfikacja decyzji administracyjnej w trybie art. 154 k.p.a. z wykorzystaniem przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145a k.p.a. jest niedopuszczalna.
Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r., wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 8, art. 147 w związku z art. 149 § 1 oraz art. 150 § k.p.a., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wznowił postępowanie w sprawie, z tym uzasadnieniem, że pismem z dnia 23 lipca 2007 r. strona nadesłała nowy dowód w sprawie, tj. Zaświadczenie Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Bad Arolsen z dnia 16 listopada 2007 r. Nr [...].
W decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. wydanej w wyniku wznowienia postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2001 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. o umorzeniu postępowania, przyznał stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej, za okres od dnia 19 grudnia 1942 r. do dnia 6 marca 1943 r. oraz odmówił uprawnienia do świadczenia pieniężnego za miesiąc grudzień 1942 r. i marzec 1943 r. oraz za okres po dniu 6 marca 1943 r. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że uwzględnienie nowych dowodów uzasadnia przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej Kolei Niemieckiej w Babicach w okresie od 19 grudnia 1942 r. do dnia 6 marca 1943 r. za dwa pełne miesiące.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zakwestionowała stanowisko organu w zakresie ustalenia okresu pobytu w obozie podnosząc, że okres ten trwał od 19 grudnia 1942 r. do 25 września 1943 r., a więc wynosił 9 miesięcy. Wskazała, że dostarczone przez nią zaświadczenie z Międzynarodowego Biura Poszukiwań z dnia 16 listopada 2007 r. wymienia łączny okres od 19 grudnia 1942 r. do 25 września 1943 r., na który składa się: pobyt w obozie pracy przymusowej na terenie Babic i okres leczenia w szpitalu w Krenau w związku z pobytem w tym obozie.
W decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2008 r. W motywach decyzji Kierownik Urzędu wskazał na treść art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu – zgodnie z którym świadczenie przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art.
2. Na tej podstawie nie zaliczono stronie grudnia 1942 r. i marca 1943 r. do wymiaru świadczenia. Nie uwzględniono również wniosku o zaliczenie stronie pobytu w szpitalu w Kernau, bowiem Międzynarodowe Biuro Poszukiwań w Bad Arolsen stwierdziło, że strona w dniu 6 marca zerwała umowę o pracę, a od dnia 8 marca 1943 r. była zarejestrowana w Urzędzie Pracy w Oświęcimiu, filia Bielsko. Tym samym pobyt w obozie w Babicach zakończył się w dniu 6 marca 1943 r.
Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz odrzucił skargę w zakresie odszkodowania.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że Kierownik Urzędu uchylając decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2001 r. oraz decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. wydał niewłaściwy rodzaj decyzji kończącej postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, a mianowicie zamiast zastosowania podstawy z art. 151 § 2 k.p.a., zastosował podstawę z art. 151 § 2 pkt 2 k.p.a.
Biorąc pod uwagę zalecenia WSA we Wrocławiu organ ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2001 r. oraz jej poprzedzającej z dnia [ lutego 2001 r. ze względu na upływ terminu określonego w art. 146 k.p.a., jednocześnie stwierdzając wydanie tych decyzji z naruszeniem prawa.
Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. Organ stwierdził, że w świetle art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 nie może nastąpić jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Ze względu na upływ pięcioletniego terminu nie można uchylić przedmiotowej decyzji. W tej sytuacji organ może jedynie stwierdzić, że decyzja z dnia 4 kwietnia 2001 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której strona wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, podnosząc zarzut ich niezgodności z prawem oraz podnosząc wątpliwości czy organ utrzymał w mocy właściwą decyzję.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] lutego 2010 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji tego organu z dnia [...] kwietnia 2001 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącej w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
W ocenie Sądu I instancji, w świetle informacji uzyskanych z Międzynarodowego Biura w Bad Arolsen z dnia 17 listopada 2007 r. organ prawidłowo uznał, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2001 r. oraz ją poprzedzająca z dnia [...] lutego 2001 o umorzeniu postępowania w sprawie, została wydana z naruszeniem prawa. Ze względu na upływ pięcioletniego terminu nie można było uchylić przedmiotowej decyzji.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że istniały podstawy do zmiany decyzji zgodnie z przepisem art. 154 § 1 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu I instancji oraz decyzji organu z dnia [...] marca 2010 r., a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej podniósł jedyny zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy p.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 k.p.a. Jest to jednak zarzut kasacyjny całkowicie chybiony, gdyż Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie naruszył powyższych przepisów. Wynika to z tego, że dyspozycja art. 154 § 1 k.p.a. jednoznacznie stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez właściwy organ, który ją wydał, lub organ wyższego stopnia, jeżeli stoi za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dlatego też w stanie prawnym i faktycznym tej sprawy brak jest jakichkolwiek przesłanek do stwierdzenia, że tryb z art. 154 § 1 k.p.a., może służyć do uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2010 r. wydanej przez Kierownika Urzędu.
W świetle bowiem dyspozycji art. 146 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a. uchylenie decyzji ostatecznej z powodu przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a. nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Oznacza to, że w tej sprawie, zasadnie Sąd I instancji orzekł, że pierwsza decyzja ostateczna z dnia [...] kwietnia 2001 r. została wydana tylko z naruszeniem prawa z powodu upływu pięcioleniego terminu od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia. Z kolei tryb z art. 154 § 1 k.p.a. nie może służyć do weryfikacji zaskarżonej decyzji wydanej w trybie art. 151 § 2 k.p.a. w zakresie jej osnowy (rozstrzygnięcia), także biorąc pod uwagę klauzulę generalną interesu społecznego, a nie tylko słusznego interesu strony.
Ponadto zarzut kasacyjny naruszenia art. 154 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy p.p.s.a. jest o tyle także chybiony, że Kierownik Urzędu w zaskarzonej decyzji w ogóle nie powołał tego przepisu w podstawie prawnej tej decyzji, czyli go nie zastosował, biorąc pod uwagę dotychczasowy tryb postępowania wznowieniowego w tej sprawie zgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 listopada 2009 r. (sygn. akt IV SA 219/09), zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy p.p.s.a.
Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.