Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011r. sygn. II SA/Lu 752/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zwany dalej WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie, skargę oddalił.
W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] września 2010 r. Kierownik Urzędu, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek W. K., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2010 r. o odmowie przyznania wnioskodawczyni, jako wdowie po zmarłym B. K., uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, że przyznanie żonie zmarłego kombatanta uprawnień kombatanckich możliwe jest tylko wówczas gdyby uprawnienia takie mogły być zachowane przez zmarłego kombatanta. Tymczasem B. K. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 13 listopada 1945 r. do 30 sierpnia 1948 r. Zmarły pełnił służbę w KBW (7 i 9 Samodzielny Batalion KBW a następnie 2 Brygada KBW); jak wynika z deklaracji członkowskiej ZBOWID oraz życiorysu, w ramach służby w 2 Brygadzie KBW brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa białostockiego.
WKU Krasnystaw w zaświadczeniu z 1976 r. potwierdziła udział w walkach z "bandami". Jak wynika z wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r., 2 Brygada KBW Białystok w okresie pełnienia służby przez B. K. brała udział w walkach m.in. z oddziałami poakowskiego podziemia, Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego; brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów na udział w walkach z UPA. Powyższe w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. K 15/93, OTK ZU 1994/1/4) i sądowoadministracyjnego (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. OSK 1126/04) przesądza o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.
W skardze W. K. domagała się uchylenia powyższej decyzji podnosząc, że udział męża w czynnościach operacyjnych i śledczych w organach bezpieczeństwa nie był dobrowolny, lecz wynikał z przymusowej zasadniczej służby wojskowej. Wskazując na wyrok z dnia 4 lutego 2000 r. sygn. V SA 1519/99 podała, że nie jest wystarczające do pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach ustalenie faktu służby z poboru w jednostkach KBW. Służba ta nie jest tożsama ze spełnieniem negatywnych przesłanek z powyższego przepisu. Okres służby B. K. w KBW pełnionej do 4 lutego 1947r. we Wrocławiu winien być zaliczony do okresu, o jakim mowa w przepisach wykonawczych do ustawy o kombatantach.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i wskazał na art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. 2002 r. nr 42 poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą, z którego wynika pochodny charakter uprawnień kombatanckich dla wdów i wdowców po kombatantach. W rozpoznawanej sprawie skarżąca kwestionuje stanowisko organu, wedle którego B. K. gdyby żył, zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją ZW ZBOWID w Chełmie z dnia 22 września 1976 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 13 listopada 1945 r. do 30 sierpnia 1948 r. Podstawę taką stanowiłby art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. Bezspornym jest, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym w latach 1945 - 1948 służył B. K., mieści się w pojęciu aparatu bezpieczeństwa w rozumieniu powyższego przepisu /uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. sygn. II UZP 7/91, orzeczenie TK, sygn. T 15/93/.
Skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, że jej mąż we wskazanym okresie działał w różnych jednostkach KBW, a jednostki te walczyły z bandami podziemia, m.in. z walczącymi o niepodległość organizacjami - Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" i Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. Skarżąca zarzuca jedynie brak ustaleń, na czym konkretnie polegał udział jej męża w KBW i jakie były konkretnie jego działania. Z przepisu art. 21 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy wynika, że przesłanką pozbawienia (odmowy przyznania uprawnień kombatanckich) jest pełnienie służby, jeżeli podczas lub w związku z tą służbą osoba wykonywała zadania śledcze lub operacyjne. Z punktu widzenia wymagań stawianych przez ustawę o kombatantach, fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. V SA 423/00), przy czym wystarczy, by utrwalanie władzy ludowej polegało jedynie na wykonywaniu samych tylko czynności operacyjnych albo samych czynności śledczych.
Z akt wynika, że B. K. pełnił służbę w 7 Batalionie Ochrony KBW i w 9 Batalionie Operacyjnym a więc wykonywane przez niego zadania miały charakter operacyjny, co wystarczy do uznania, że zachodzą przesłanki uzasadniające pozbawienia uprawnień kombatanckich. Służbę tę potwierdzają deklaracja członkowska ZBOWID, życiorys i zaświadczenie WKU Krasnystaw. Zatem prawidłowe jest stanowisko organu, że obecnie B. K. zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich a w konsekwencji skarżącej, jako wdowie, nie mogą być przyznane takie uprawnienia.
W skardze kasacyjnej W. K., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy poprzez nietrafne przyjęcie, że służba B. K. w KBW i jej charakter wyczerpują dyspozycję skarżonego przepisu. W ocenie skarżącej brak jest dowodów potwierdzających, że jej mąż wykonywał zadania śledcze lub operacyjne a nie jest wystarczające wywodzenie tego typu działań, z działań prowadzonych przez KBW. Powoduje to, że nie wzięto pod uwagę indywidualnej działalności osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie. Wskazując na bezsporne okresy służby B. K. w KBW i przyznane na podstawie dokumentów potwierdzających tę służbę uprawnienia kombatanckie nie świadczą o tym, że winien być pozbawiony uprawnień kombatanckich. Wręcz przeciwnie B. K., jak podawał przez cały okres swojego życia, w czasie służby w KBW walczył jedynie z bandami UPA. Zakwestionowano przy tym stanowisko, że sam fakt służby w KBW świadczy o wykonywaniu zadań operacyjnych w tym udział w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Znikomą wartość dowodową mają sformułowania zawarte w dokumentach WKU i ZBOWID, na podstawie których B. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie, w szczególności biorąc pod uwagę formułę "walka o utrwalenie władzy ludowej", która jest stereotypowym zwrotem z minionej epoki. Zatem postępowanie nie dostarczyło konkretnych dowodów pozwalających na przyjęcie, że B. K. zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich;
- 2. naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 77, art. 80 i art. 86 kpa polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela poprzez zaniechanie wyjaśnienia czy B. K. odbywając służbę w KBW wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio z organizacjami niepodległościowymi. Rozpatrując skargę WSA nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego co uzasadnia zarzut obrazy art. 7 i 77 kpa. Powołano w tym zakresie wyrok NSA z dnia 18 października 2005r. sygn. II OSK 117/05.
- - art. 106 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu na wniosek i z urzędu w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia niezbędnych wątpliwości. Skarżąca wnioskowała o przeprowadzenie dowodów a WSA w ogóle nie odniósł się do zgłoszonych wniosków, czym naruszył powyższy przepis.
- - art. 1 oraz art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieprawidłową kontrolę zaskarżonej decyzji co doprowadziło do błędów w zaskarżonej decyzji przyjętych w zaskarżonym wyroku. Zdaniem skarżącej kasacyjnie należało ustalić na czym polegał udział jej męża w KBW i jakie podejmował on działania przeciwko suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej. W tym zakresie wadliwe jest stanowisko, że nie ma konieczności wykazywania, jakie konkretna osoba wykonywała czynności gdyż sam fakt służby w KBW przesłankę taką stanowi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności nie występuje, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., dlatego w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem ustalenia w zakresie stanu faktycznego pozwolą na ocenę zarzutu naruszenia prawa materialnego.
W ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podniesiono zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu na wniosek i z urzędu w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istniejących wątpliwości. Tymczasem z protokołu rozprawy z dnia 26 stycznia 2011 r. wynika, że WSA na podstawie powyższego przepisu dopuścił dowody wnioskowane w piśmie złożonym przez pełnomocnika skarżącej w dniu 14 stycznia 2011 r. /k. 23-38 akt sądowych/. Pośród dokumentów załączonych w kserokopii do tego pisma procesowego znalazła się prośba B. K. z dnia 16 lipca 2008 r. skierowana do Kierownika Urzędu "w sprawie awansu wojskowego" /k.27 akt j.w./, zaświadczenie nr 1393/05 wydane w dniu 4 maja 2005 r. przez Instytut Pamięci Narodowej /k. 28/, zaświadczenie WKU w Krasnymstawie z dnia 4 lipca 1978 r. /k.29/, wniosek o mianowanie na stopień podporucznika z 20 sierpnia 2008 r. /k.30/ oraz kserokopia legitymacji przyznającej odznakę "Za zasługi dla Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych" z dnia 7 czerwca 2008 r. /k.32/, a także ksero książeczki wojskowej /k.33-38 akt j.w./.
Jak wyżej stwierdzono, dowody te zostały dopuszczone przy czym należy zauważyć, że niektóre z pośród nich, które bezpośrednio odnosiły się do służby B. K. w KBW stanowiącej podstawę przyznania uprawnień kombatanckich, w oryginale znajdowały się w aktach administracyjnych /zaświadczenie IPN nr 1393/05 - k. 25 kat adm., zaświadczenie WKU Krasnystaw z 1976 r. - k.4. akt adm. i ksero książeczki wojskowej - k. 37 tych akt/. Fakt dopuszczenia przez WSA wnioskowanych przez skarżącą stronę dowodów ma ten skutek, że zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., jest chybiony.
Za nieusprawiedliwione należy uznać również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. WSA podzielił ustalenia Kierownika Urzędu dotyczące podstaw nabycia przez B. K. uprawnień kombatanckich, przy czym podkreślić należy, że skarga kasacyjna służby zmarłego w KBW nie kwestionuje. Wobec tego powtórzyć należy, że B. K. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 13 listopada 1945 r. do 30 sierpnia 1948 r. Zmarły pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (7 i 9 Samodzielny Batalion KBW a następnie 2 Brygada KBW). Z deklaracji członkowskiej ZBOWID oraz życiorysu wynika, że w ramach służby w 2 Brygadzie KBW brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa białostockiego, przy czym fakt udziału w tych walkach z "bandami" znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu WKU Krasnystaw z 1976 r. Podjęte przez Kierownika Urzędu czynności w zakresie bliższego wyjaśnienia charakteru tych walk pozwoliły ustalić, że 2 Brygada KBW Białystok w okresie pełnienia służby przez B. K. brała udział w walkach m.in. z oddziałami poakowskiego podziemia, Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego; brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów na udział w walkach z UPA /dowód: wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r./.
Jak już wyżej wskazano, WSA dopuścił wnioskowane przez stronę skarżącą dowody, które w żaden sposób nie podważyły dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego. Zatem nieuprawnione są zarzuty i twierdzenia skargi kasacyjnej, że WSA nie podjął wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela poprzez zaniechanie wyjaśnienia czy B. K. odbywając służbę w KBW wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio z organizacjami niepodległościowymi. Dodać też należy, że zarówno w postępowaniu przed Kierownikiem Urzędu, jak i przed WSA, W. K. innych, niż dopuszczone przez WSA dowody, wniosków nie składała.
Wobec tego stan faktyczny ma pełne oparcie w aktach sprawy i ustalony został przez Kierownika Urzędu zgodnie ze standardami określonym w zasadach ogólnych k.p.a. oraz wymogami wynikającymi z przepisów dotyczących postępowania dowodowego.
Brak jest też podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 1 oraz art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 p.p.s.a., skoro art. 1 zawiera definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej /taki charakter ma rozpoznawana sprawa/, art. 3 - precyzuje zakres działania sądów administracyjnych /sposób sprawowanej kontroli nie został naruszony, gdyż oddalając skargę WSA oparł się na przepisie art. 151 P.p.s.a., zaś kontrolą objęta została decyzja administracyjna, a więc akt, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a./. Także WSA nie uchybił przepisowi art. 134 p.p.s.a., gdyż przepis ten określa granice orzekania, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały naruszone.
Konsekwencją nieusprawiedliwionych zarzutów mających swe oparcie w podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest to, że przyjęty w zaskarżonym wyroku stan faktyczny jest prawidłowy i wiążący w zakresie subsumcji prawa materialnego.
W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych /zob. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. OSK 1126/04 - Lex nr 165721, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. II OSK 387/06 LEX nr 344537/. Tak też przyjął Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., K 15/1993 - OTK 1994/1/4/.
Tym samym uznaje się, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Zatem trafna jest konkluzja, że B. K. odbywając służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 1945 – 1948, służył w istocie w aparacie bezpieczeństwa. Oznacza to, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, jest chybiony.
Z tych przyczyn, skoro wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w wyroku, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a.