Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 stycznia 2015 r. Starosta Bydgoski wniósł o rozstrzygnięcie sporu z Wójtem Gminy Białe Błota i Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Bydgoszczy przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia sprawy dotyczącej szkody w środowisku, polegającej na zanieczyszczeniu gleby i ziemi, powstałej przez wprowadzenie do gleby i ziemi olejów mineralnych przez A.B., w obrębie nieruchomości położonej w miejscowości Ciele gm. Białe Błota.
W uzasadnieniu Starosta Bydgoski wskazał, że 22 grudnia 2014 r. Wójt Gminy Białe Błota przekazał mu, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., akta przedmiotowej sprawy. Z przekazanych akt wynika, że zanieczyszczenia gruntu na nieruchomości olejami mineralnymi (C12 - C35) dokonał A.B.. Oświadczenie takie złożyła R.K., prowadząca działalność gospodarczą na tej nieruchomości pod nazwą A. W tym czasie A.B. był pracownikiem R.K.
Sprawa zanieczyszczenia gleby i ziemi była rozpatrywana przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, w związku z wnioskiem R.K. z 8 sierpnia 2014 r., a także w związku z wynikami badań gleby i ziemi przesłanymi do tego organu pismem z 20 sierpnia 2014 r. przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy (próbki pobrane 2 lipca 2014 r.). Wykonane badania potwierdziły powstanie szkody w środowisku, ponieważ zawartość olejów mineralnych w dwóch próbach na trzy pobrane wykazały w badanym gruncie przekroczenie norm dopuszczalnych dla obszarów "B" - tereny rolne, leśne i zurbanizowane, określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby i standardów jakości ziemi (Dz.U. Nr 165, poz. 1358). Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy uznał, że nie jest organem właściwym w sprawie i przekazał sprawę do Wójta Gminy Białe Błota.
Ponadto dnia 26 sierpnia 2014 r. przekazał pismo R.K. z 8 sierpnia 2014 r. wraz z pismem Kujawsko - Pomorskiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy i wynikami badań, wskazując jako właściwy w sprawie przepis art. 363 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm., dalej jako "p.o.ś."). Następnie 1 grudnia 2014 r. przesłał pismo wraz z aktami sprawy, wskazując jednocześnie, że jeżeli Wójt Gminy Białe Błota uzna, że sprawa powinna być rozpatrzona na podstawie art. 362 p.o.ś., to należy ją przekazać staroście jako organowi właściwemu w sprawie. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy wskazał, że szkoda powstała w wyniku działań osoby fizycznej (pracownika firmy wskazanego przez jej właściciela), która nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 6 pkt. 9 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. z 2014 r., poz. 1789 – dalej jako "ustawa szkodowa"), w związku z art. 3 pkt. 20 p.o.ś.
Starosta Bydgoski wskazał, że po otrzymaniu sprawy Wójt Gminy Białe Błota przeprowadził jedynie oględziny działki, w trakcie których ustalono aktualny stan na gruncie. R.K. wskazała miejsca pobrania próbek do badań laboratoryjnych przez pracowników Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy próbek do badań laboratoryjnych. W ocenie Starosty Bydgoskiego, przekazanie mu sprawy jest niezrozumiałe, zwłaszcza uwzględniając, że w piśmie przekazującym brak jest uzasadnienia oraz wszystkich dokumentów w sprawie. Brak jest bowiem pisma Wójta Gminy Białe Błota z 3 listopada 2014 r., na skutek którego Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy w piśmie z 1 grudnia 2014 r. ponownie zajął stanowisko w sprawie. W ocenie Starosty Bydgoskiego, Wójt Gminy Biała Błota przekazując sprawę kierował się sugestią Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy.
Zdaniem Starosty Bydgoskiego, zasadniczą kwestią w sprawie jest fakt powstania szkody w środowisku, w sposób zgodny z definicją szkody w środowisku zawartą w art. 6 pkt 11 ustawie o szkodowej. W niniejszej sprawie szkoda została zmierzona jako negatywna zmiana stanu środowiska gruntowego (badania gruntu). Ponadto istnieje możliwość jej oceny w stosunku do obowiązujących standardów w tym zakresie, określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby i standardów jakości ziemi. Powstanie szkody wymaga jej naprawy, a zgodnie z art. 7 ustawy szkodowej, za naprawę szkód w środowisku jest odpowiedzialny regionalny dyrektor ochrony środowiska, niezależnie kto jest jej sprawcą, z wyłączeniem art. 4 i art. 5 powyższej ustawy, gdzie enumeratywnie określono, do jakich szkód w środowisku niniejszej ustawy się nie stosuje. We wszystkich pozostałych przypadkach ustawa szkodowa ma zastosowanie.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Biała Błota wskazał, że może wydać decyzję na podstawie art. 363 p.o.ś., jednak decyzja ta może zostać skierowana tylko do osoby fizycznej działającej w ramach tzw. zwykłego korzystania ze środowiska, czyli dla zaspokojenia własnych potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego oraz związanych z wypoczynkiem i rekreacją. Wójt Gminy Białe Błota nie posiada więc kompetencji w zakresie naprawienia szkody w środowisku, która nastąpiła na przedmiotowej nieruchomości, a Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy dwukrotnie przekazał sprawę Wójtowi według właściwości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. rozstrzyganie powyższych sporów należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Spór kompetencyjny ma miejsce wówczas, gdy rozbieżność poglądów, co do zakresu działania organów administracji publicznej dotyczy jednoczesnego przyjmowania lub wyłączania przez te organy własnych kompetencji do załatwiania indywidualnej sprawy administracyjnej.
W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma, że sprawa zanieczyszczenia gleby i ziemi była rozpatrywana w związku z wnioskiem R.K. z 8 sierpnia 2014 r., a także w związku z wynikami badań gleby i ziemi przesłanymi do tego organu pismem z 20 sierpnia 2014 r. przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy (próbki pobrane 2 lipca 2014 r.). Wykonane badania potwierdziły powstanie szkody w środowisku. Szkoda powstała w ramach prowadzonej przez R.K. działalności gospodarczej, a działalność ta stwarzała ryzyko szkody w środowisku w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 11 lit. c) ustawy szkodowej.
Organy administracji błędnie dopatrują w niniejszej sprawie źródła właściwości w bezpośrednim sprawcy szkody, którym ma być pracownik R.K. – A.B.. Niewątpliwie jednak szkoda spowodowana została na działce, na której skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i w związku z tą działalnością. Nie można zatem uznać, że dla wskazania właściwego organu znaczenie ma, że szkoda powstała w wyniku działań osoby fizycznej - pracownika firmy wskazanego przez jej właściciela - która nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 6 pkt. 9 ustawy szkodowej w związku z art. 3 pkt. 20 p.o.ś. Kwestia może mieć znaczenie dla ewentualne odpowiedzialności karnej czy dyscyplinarnej pracownika bądź też dla wzajemnych roszczeń między pracodawcą, a pracownikiem.
Natomiast w niniejszej sprawie znaczenie ma to, że szkoda została spowodowana przez podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej. Podmiotem takim jest podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 p.o.ś., prowadzący działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku. Takim podmiotem była niewątpliwie R.K. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą A. W ramach prowadzenia działalności gospodarczej doszło do szkody w środowisku. Nie jest przy tym kwestionowane, że A.B. dokonał zanieczyszczenia gleby w trakcie, kiedy był pracownikiem R.K. Z tych przyczyn właściwość organu w niniejszej sprawie należało ustalić z uwzględnieniem art. 7 ust. 1 ustawy szkodowej, zgodnie z którym organem ochrony środowiska właściwym w sprawach odpowiedzialności za zapobieganie szkodom w środowisku i naprawę szkód w środowisku jest regionalny dyrektor ochrony środowiska, a więc w niniejszej sprawie właściwy miejscowo Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy.
Z tych względów i na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz w związku z art. 64 § 3 tej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.