Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O., poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania w przedmiocie przejęcia przez Skarb Państwa własności nieruchomości.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że A.A. wnioskiem z dnia 20 marca 2013r. wystąpił do Starosty O. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie przejęcia przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej we wsi Z..
Starosta O. postanowieniem z dnia [...] września 2013 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. złożył A. A..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało się za niewłaściwe w sprawie i przy piśmie z dnia 8 listopada 2013 r. przekazało zażalenie do rozpatrzenia Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uważa, że nie jest jednak organem właściwym do rozpatrzenia zażalenia z następujących powodów.
Po pierwsze z przepisów art. 17 pkt 1 k.p.a. i art. 5 § 2 pkt 6 k.p.a. jednoznacznie wynika, że organem właściwym do rozpatrzenia postanowienia starosty jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze, a nie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ponadto przedmiotowy wniosek dotyczy przywrócenia terminu do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O., wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1955 r. Nr 18, poz. 107 ze zm.). Stosownie zaś do art. 150 § 1 k.p.a. organem władnym do wznowienia postępowania jest organ administracji publicznej, który wydał decyzję w ostatniej instancji. W niniejszej sprawie był to organ I instancji. Podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy art. 15 dekretu o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, który regulował kwestie przejścia gospodarstw rolnych i określonych działek, jako opuszczonych, na własność Państwa bez odszkodowania. Bezsporne więc jest, iż ta kategoria spraw należała do zakresu administracji rządowej.
Powołany przepis został zmieniony art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 ze zm.). Przepis ten, stosownie do art. 51 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz.
- 79) utracił moc z dniem 1 lipca 1982 r. Od tej daty żaden przepis prawa nie przewidywał możliwości przejęcia bez odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego.
W tej sytuacji, zdaniem Ministra, biorąc pod uwagę, że ta kategoria spraw była w kompetencji administracji rządowej, należy poszukiwać organu właściwego spośród organów administracji rządowej. Zarówno organy samorządu gminnego, samorządu powiatowego jak i samorządu województwa mogą wykonywać zadania z zakresu administracji rządowej. Jednakże kompetencji tych nie można domniemywać, a muszą one wynikać bądź z konkretnych unormowań ustawowych, bądź z porozumień zawartych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego z organami administracji rządowej w sprawie wykonywania określonych zadań z zakresu administracji rządowej. Żaden przepis ustawowy ani też porozumienie zawarte pomiędzy poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej nie przewiduje kompetencji dla organów jednostek samorządu terytorialnego do rozpoznawania spraw rozstrzyganych w oparciu o art. 15 dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
Żaden przepis ustawowy nie przyznaje też kompetencji określonemu organowi administracji rządowej do rozpoznania powyższych spraw. W związku z tym kompetencje te muszą wynikać z określonych regulacji dotyczących właściwości organów administracji rządowej. Taką regulację stanowi ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 pkt 5 wojewoda jest organem administracji rządowej, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji.
Ze wskazanych wyżej przyczyn zdaniem Ministra to wojewoda jest organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Skoro jednak postanowienie w sprawie wydał starosta to właściwym do rozpatrzenia zażalenia jest SKO, które powinno ocenić zasadność wydania rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpoznania zażalenia A.A..
A. A. w odpowiedzi na wniosek wniósł o: oddalenie wniosku w razie ustalenia, ze żaden organów występujących w sporze nie jest właściwy do rozpoznania zażalenia; stwierdzenie, że organem właściwym w sprawie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi; zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne pomiędzy organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji rządowej i samorządowej uważają się za właściwe (spór pozytywny) lub każdy z tych organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny).
W przedmiotowej sprawie negatywny spór kompetencyjny dotyczy zażalenia strony na postanowienie Starosty O. z dnia [...] września 2013 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] września 1958 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości będącej własnością J.A..
Zacząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art.144 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia zażalenia jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ. Art. 17 k.p.a. wskazuje, które organy są organami wyższego stopnia w stosunku do organów orzekających w postępowaniu administracyjnym.
Stosownie do art.17 pkt 1 k.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Art.5 § 2 pkt 6 k.p.a. precyzuje, że " gdy mowa o organach jednostek samorządu terytorialnego rozumie się przez to organy gminy, powiatu, województwa, związków gmin, związków powiatów, wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę, marszałka województwa oraz kierowników służb, inspekcji i straży działających w imieniu wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty lub marszałka województwa, a ponadto samorządowe kolegia odwoławcze.
Zatem, co do zasady, organem wyższego stopnia w stosunku do starosty, niezależnie od tego jakie zadania wykonuje, jest samorządowe kolegium odwoławcze Inaczej będzie się natomiast kształtować sytuacja, gdy "ustawy szczególne stanowią inaczej". Oznacza to, że w sytuacji, gdy przepis szczególny będzie wskazywał inny organ odwoławczy w stosunku do organu jednostki samorządu terytorialnego niż samorządowe kolegium odwoławcze, to ogólna reguła z art. 17 pkt 1 k.p.a. nie będzie miała zastosowania. W niniejszej sprawie aktualnie takiej normy szczególnej brak. Powyższe, wobec braku normy szczególnej, pozwala na przyjęcie, że aktualnie w stosunku do starosty organem wyższego stopnia, właściwym do rozpoznania zażalenia, jest samorządowe kolegium odwoławcze.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 oraz art. 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
W odniesieniu do wniosku strony o zasądzenie kosztów postępowania, wskazać należy, iż do postępowania wszczętego na skutek wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego stosuje się przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 199 p.p.s.a., będącym przepisem ogólnym, stosowanym jako zasada przy ponoszeniu kosztów postępowania, strony same ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przepis szczególny stanowi inaczej. W dyspozycji art. 209 p.p.s.a. ustawodawca wskazał, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204. Z powyższego wynika zatem, że nie istnieje żaden przepis szczególny dający podstawę do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie, niż wskazane w tym przepisie.
Nie jest także możliwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 200 p.p.s.a., gdyż dotyczy on zwrotu kosztów poniesionych przez stronę "do celowego dochodzenia praw". Natomiast wniosek organu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego ma na celu rozstrzygnięcie zagadnienia procesowego co do właściwości organu do załatwienia konkretnej sprawy. Dlatego też, w braku podstaw do zasądzenia w takim przypadku zwrotu kosztów postępowania, zastosowanie znajduje wyłącznie ogólny przepis art. 199 p.p.s.a.