Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 6 maja 2009 r. Starosta Rzeszowski wystąpił o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość zaistniałego między Starostą Rzeszowskim a Wójtem Gminy Kamień w zakresie ustalenia, który z organów samorządu terytorialnego jest właściwy do rozpatrzenia wniosku H.P. w sprawie nałożenia na A.P. obowiązku utrzymania w należytym stanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (drenowania) usytuowanych na jej działce położonej we wsi Nowy Kamień, tj. nałożenia obowiązku usunięcia (wycięcia) uprawy wikliny.
Postanowieniem z dnia 29 maja 2008 r. Wójt Gminy Kamień przekazał Staroście Rzeszowskiemu podanie H.P. wskazując go jako organ właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 219 ze zm.). Starosta Rzeszowski podkreślił we wniosku, że wykonanie urządzeń objętych podaniem nastąpiła pod rządami nieobowiązującej już ustawy z 24 października 1974 r. - Prawo wodne, która nie wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na tego rodzaju prace. Jednocześnie organ stwierdził, że A.P. prowadzi uprawę wikliny przyczyniającą się do degradacji gruntów i nie wywiązuje się z ustawowego obowiązku utrzymania w stanie sprawności technicznej urządzeń melioracji szczegółowych.
W związku z powyższym podanie winno być rozpatrzone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 16, poz. 78 ze zm.), które w art. 15 ust. 5 przekazują właściwości wójta zobowiązanie właściciela, z którego winy dochodzi do innych form degradacji gruntów, do wykonania w określonym terminie odpowiednich zabiegów. Tymczasem nałożenie przez starostę obowiązku w trybie art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne możliwe jest jedynie wówczas, gdy strona legitymuje się pozwoleniem wodnoprawnym.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Kamień podniósł, że obowiązek wynikający z treści art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne ciąży na właściwym staroście niezależnie od funkcjonowania w obrocie prawnym pozwolenia wodnoprawnego. Również na podstawie art. 15 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych obowiązek rozstrzygnięcia sprawy spoczywa na staroście. Nawet uznając, że doszło do degradacji gruntów w rozumieniu art. 4 pkt 16 tejże ustawy, to konieczne jest orzeczenie o rekultywacji gruntów, do czego powołany jest starosta (art. 22 ust. 2 ustawy).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne rozpoznają, z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a. - spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny lub spór o właściwość w rozumieniu podanego przepisu należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny), lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał pomiędzy Wójtem Gminy Kamień a Starostą Rzeszowskim o to, który z tych organów jest właściwy do rozpoznania wniosku H.P. o nałożenie na A.P. odpowiednich obowiązków służących doprowadzeniu do należytego stanu urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, to jest rur drenażowych zamontowanych na jej nieruchomości oznaczonej nr ew. [...] we wsi Nowy Kamień. Przedmiot postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem H.P. został określony treścią tego wniosku. Wnioskodawca stwierdził w nim, że na skutek działalności właścicielki nieruchomości sąsiadującej z jego gruntami doszło do zdewastowania istniejącej na tej nieruchomości sieci drenacyjnej służącej odwodnieniu gruntów. Wniosek ten zmierzał do nałożenia na A.P. odpowiednich obowiązków, które miały doprowadzić do usprawnienia tej zniszczonej drenacji, powodującej zabagnienie pola wnioskodawcy.
Zgodnie z przepisem art. 73 ust. 1 pkt 1a ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019) do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należą, między innymi, drenowania. Utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, a więc i urządzeń drenacyjnych, należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te objęte są działalnością spółki wodnej - do tej spółki (art. 77 ust. 1 prawa wodnego). Jeżeli jednak obowiązek utrzymywania tych urządzeń nie jest wykonywany, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właściciela gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 77 ust. 2 omawianej ustawy).
W obecnie obowiązującym stanie prawnym (art. 140 ust. 1 prawa wodnego) zasadą jest, iż organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych jest starosta, wykonujący to zadanie jako zadanie z zakresu administracji rządowej. Starosta jest też organem właściwym do nałożenia, mocą decyzji, obowiązków prowadzących do doprowadzenia urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, utrzymywanych w nieodpowiednim stanie, do stanu odpowiadającego wymogom technicznym. Nie jest przy tym istotne, że przedmiotowa drenacja działki A.P. została wykonana przed wejściem w życie obecnie obowiązującego prawa wodnego z 2001 r., gdy na budowę takich urządzeń nie było wymagane pozwolenie wodnoprawne. Przepis art. 140 ust. 1 ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne określa właściwość starosty do wydawania pozwoleń wodnoprawnych.
Natomiast z art. 77 ust. 2 tej ustawy nie wynika, by decyzje określające zakres i terminy wykonania obowiązków osób odpowiedzialnych za utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych dotyczyły wyłącznie tych urządzeń, które zostały wybudowane pod rządami obecnie obowiązującego prawa wodnego i zgodnie z jego wymogami. Bez względu więc na fakt, że drenowanie gruntów A.P. zostało wykonane jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku, to powstałe wówczas urządzenia melioracji wodnych szczegółowych mogą być objęte dyspozycją art. 77 ust. 2 obecnie obowiązującego prawa wodnego. Uzasadnia to właściwość Starosty Rzeszowskiego do rozpoznania wniosku H.P.
Do rozpoznania niniejszej sprawy był właściwy Naczelny Sąd Administracyjny (art. 4 i 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 22 § 1 K.p.a.). Sąd ten jest właściwy do rozpoznania sporu o właściwość wówczas, gdy organy samorządu terytorialnego nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie, gdzie organem wyższego stopnia wójta jest samorządowe kolegium odwoławcze (art. 17 pkt 1 K.p.a.) a starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej przewidziane w prawie wodnym - wojewoda (art. 4 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 prawa wodnego).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.