Uzasadnienie
Pismem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między nim a Wójtem Gminy Nowogródek Pomorski w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku R. K. o podjęcie odpowiednich działań w związku z pojawiającym się problemem osuszania działki spowodowanym drastycznym zaniżeniem terenu i powstałym zbiorniku wodnym w miejscu po byłej żwirowni poprzez wskazanie, że organem właściwym do prowadzenia sprawy jest Wójt Gminy Nowogródek Pomorski.
Powyższy spór kompetencyjny powstał na tle następującego stanu faktycznego.
W dniu 14 stycznia 2016 r. do Urzędu Gminy Nowogródek Pomorski wpłynął wniosek R. K. o podjęcie, w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne, odpowiednich działań przez Wójta Gminy Nowogródek Pomorski, w związku z pojawiającym się problemem osuszania działki nr [...], obręb T., spowodowanej drastycznym zaniżeniem terenu i powstałym zbiorniku wodnym w miejscu po byłej żwirowni.
Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r., znak [...] Wójt Gminy Nowogródek Pomorski poinformował wnioskodawcę, iż sprawy odpowiedzialności za szkody powstałe w wyniku wydobywania kopalin reguluje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2015 r., poz. 196 z późn. zm.), dział VIII, odpowiedzialność za szkody - art. 144-146. Jednocześnie poinformował R. K. że eksploatacja kopalni była prowadzona na podstawie planu ruchu odkrywkowego zakładu górniczego zatwierdzonego przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu. Obszar górniczy został ustanowiony przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego koncesją z dnia [...].05.2009 r., a Minister Środowiska dokonał wpisu zakładu do rejestru obszarów górniczych. Starosta Myśliborski ustalił kierunek rekultywacji, a po jej wykonaniu wydał decyzję uznającą rekultywację za zakończoną oraz, że obszar górniczy został wykreślony z rejestru obszarów górniczych przez Ministra Środowiska na podstawie decyzji Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego.
W odpowiedzi na powyższe pismo R. K. skierował do Wójta Gminy Nowogródek Pomorski pismo z dnia 30 stycznia 2016 r., w którym stwierdza, iż Wójt Gminy w żaden sposób nie odniósł się do jego pierwotnego wniosku dotyczącego zmiany stosunków wodnych. Ponadto stwierdził, iż zmiany te wpływają szkodliwie na działkę, której jest właścicielem i zwrócił uwagę na kompetencje Wójta do wydania decyzji w trybie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. R. K. jednocześnie podniósł, że Wójt ograniczył się w swoim piśmie do wskazania historii zmian zagospodarowania działki oraz innych przepisów, oraz że nie wie jaki charakter ma pismo otrzymane od Wójta, czy jest to wszczęcie postępowania w trybie art. 29 ust. 3 czy też rozpatrzenie złożonego wniosku.
Jednocześnie w przedmiotowym piśmie wnioskodawca skierował pytanie do Wójta Gminy dotyczące nie przesłania wniosku do organu właściwego w przypadku braku własnych kompetencji oraz prośbę o informację w zakresie planu zagospodarowania przestrzennego.
Zawiadomieniem z dnia 29 lutego 2016 r. znak IOŚ.6550.1.2016.DD Wójt Gminy Nowogródek Pomorski na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał do Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu podanie R. K. W uzasadnieniu ww. zawiadomienia organ samorządowy zaznaczył, że wnioskodawca zwrócił się o podjęcie działań w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne. Ponadto podkreślił, iż przekazał Romanowi Kardaszowi informację o stosowaniu w jego sprawie przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Następnie Wójt wskazał na okoliczność eksploatacji kopalni "[...]" na podstawie planu ruchu odkrywkowego zakładu górniczego zatwierdzonego przez Okręgowy Zakład Górniczy w Poznaniu oraz na udzielenie koncesji przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego.
W ocenie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu wyrażonej we wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, wnioski R. K. zawarte w pismach z dnia 4 stycznia 2016 r. oraz 30 stycznia 2016 r. wyraźnie wskazują, iż wnosi on o wydanie decyzji przez Wójta Gminy Nowogródek Pomorski w trybie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469 z późn. zm.). W świetle ust. 3 art. 29 Prawa wodnego tylko właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Na taki stan faktyczny wskazuje treść wniosków złożonych przez R. K. Wójt, wykraczając poza ramy złożonego wniosku, bezzasadnie uznał, iż podstawą dla stwierdzenia kompetencji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu są przepisy art. 144-146 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.
Należy tu wyraźnie zaznaczyć, iż sprawy dotyczące szkód górniczych rozpatrywane są w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, nie zaś postępowania administracyjnego. Przekazanie sprawy innemu organowi przez organ uznający się za niewłaściwy, dokonane na postawie art. 65 § 1 k.p.a., może dotyczyć wyłącznie spraw, które w tym trybie są rozpatrywane. Rola organu nadzoru górniczego w postępowaniach o szkody górnicze odnosi się wyłącznie do reprezentowania Skarbu Państwa odpowiedzialnego za szkodę tylko w przypadku braku przedsiębiorcy oraz jego następcy prawnego, a reprezentacja ta dotyczy postępowań cywilnych. W przepisach Działu VIII ustawy Prawo geologiczne i górnicze - Odpowiedzialność za szkody brak jest regulacji wskazujących na kompetencje dyrektora okręgowego urzędu górniczego do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej spraw dotyczących stosunków wodnych na terenach po zlikwidowanych zakładach górniczych.
Dodatkowo art. 168 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, który wyznacza zakres nadzoru i kontroli organów nadzoru górniczego. Wskazane tam, przedmiotowe granice właściwości obejmują kontrolę zakładu górniczego do momentu zakończenia jego likwidacji, w tym rekultywacji gruntów po działalności górniczej. W trwającym się sporze kompetencyjnym żadna ze stron nie kwestionuje faktu, iż po pierwsze obszar górniczy "[...]" został wykreślony z rejestru obszarów górniczych, po drugie, wydana została decyzja uznająca rekultywację za zakończoną. Tym samym zakład górniczy "[...]" został zlikwidowany.
Dlatego też Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu stoi na stanowisku, iż złożone przez R. K. wnioski powinny zostać, zgodnie z ich treścią, rozpatrzone w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne, co w przedmiotowej sprawie należy do kompetencji Wójta Gminy Nowogródek Pomorski.
Odpowiedź na wniosek złożył Wójt Gminy Nowogródek Pomorski, podtrzymując stanowisko zawarte w piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. Wójt Gminy Nowogródek Pomorski wnosi o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku R. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 22 § 2 k.p.a. i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w powyższym przepisie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy, wydawanym w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.).
W zawisłej sprawie zaistniał negatywny spór kompetencyjny, bowiem zarówno Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu jak i Wójt Gminy Nowogródek Pomorski uznały się za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku R. K. o podjęcie odpowiednich działań w związku z pojawiającym się problemem osuszania działki spowodowanym drastycznym zaniżeniem terenu i powstałym zbiorniku wodnym w miejscu po byłej żwirowni.
Rozpoznając powyższy spór, stwierdzić należy, że organy powinny mieć więc przede wszystkim na uwadze stanowisko strony, która powołała się na art. 29 ustawy Prawo wodne. Precyzyjne i jednoznaczne oznaczenie przedmiotu sprawy przez samą stronę z powołaniem się na konkretny przepis prawa uznaje się bowiem za przesłankę przesądzającą co do zasady kwestię właściwości rzeczowej w sprawach dotyczących uregulowania stanu wody na gruncie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2009 r., sygn. akt II OW 84/08 i z 5 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OW 27/08). W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko ta strona określa przedmiot swego żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 1999 r., sygn. akt IV SA 1632/96, LEX nr 47890), a tym samym i przedmiot postępowania, przy czym w razie wątpliwości jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 47).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wójt Gminy Nowogródek Pomorski powinien był mieć na uwadze, że sprawa, której wszczęcia strona domaga się we wniosku, dotyczy uregulowania stanu wody na gruncie w trybie określonym w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Jako organ właściwy do wydania decyzji na tej podstawie prawnej był więc zobowiązany wszcząć postępowanie administracyjne w tym przedmiocie, czyli ustosunkować się do wniosku w przewidziany prawem właściwy sposób procesowy. Czynności podjęte w toku postępowania pozwoliłyby mu stwierdzić, czy żądanie strony może być uwzględnione, tj. czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne w decyzji kończącej postępowanie, zawierającej rozstrzygnięcie tej kwestii, które może podlegać weryfikacji w trakcie kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. To wymaga zaś ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności tego, czy rzeczywiście wystąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy wpływa ona szkodliwie na działkę wnioskodawcy.
Pozytywny rezultat tych ustaleń oznacza konieczność wydania decyzji nakazującej właścicielowi działki przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, w przeciwnym razie należy z kolei wydać decyzję odmawiającą zastosowania tego przepisu.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4, art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. wskazał Wójta Gminy Nowogródek Pomorski jako organ właściwy do rozpoznania wniosku R. K. z dnia 4 stycznia 2016 r.