Uzasadnienie
Starosta Gostyński pismem z dnia 2 marca 2011 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Gostyńskim a Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego w sprawie rozpatrzenia wniosku K. K. z dnia 28 lipca 2010 r. o ustalenie odszkodowania za szkody wyrządzone zalaniem działki rolnej nr [...] w wyniku wylania Rowu Polskiego z powodu niewłaściwego funkcjonowania oczyszczalni ścieków w R. Jak wynika z akt sprawy, K. K. wystąpił do Starosty Gostyńskiego z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za szkody wyrządzone zalaniem łąk przyległych do rzeki Rów Polski wynikających z niewłaściwego funkcjonowania oczyszczalni ścieków w R. Pismo to zostało przekazane do Marszałka Województwa Wielkopolskiego.
Marszałek Województwa Wielkopolskiego postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. i art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) przekazał Staroście Gostyńskiemu powyższy wniosek K. K., powołując się w uzasadnieniu postanowienia na art. 183 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 Prawa wodnego.
Starosta Gostyński pismem z dnia 5 listopada 2010 r. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu zażalenie na powyższe postanowienie Marszałka Województwa Wielkopolskiego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] umorzyło postępowanie zażaleniowe. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zażalenie na postanowienie może wnieść tylko strona, natomiast Starosta Gostyński, w przedmiotowej sprawie działa jako organ administracji publicznej i nie posiada przymiotu strony.
Następnie Starosta Gostyński pismem z dnia 2 marca 2011 r., wystąpił, na podstawie art. 22 § 3 k.p.a. do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego dotyczącego ustalenia, który z organów jest właściwy w przedmiocie rozpoznania wniosku K. K. z dnia 28 lipca 2010 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za szkody wyrządzone zalaniem łąk przyległych do rzeki Rów Polski z powodu niewłaściwego funkcjonowania oczyszczalni ścieków w R. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż postanowienie Marszałka Województwa Wielkopolskiego dotyczyło urządzeń służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich w szczególności budowli: piętrzących, upustowych, przeciwpowodziowych i regulacyjnych, do których oczyszczalnia ścieków nie należy. Właściwe zastosowanie w przypadku oczyszczalni ścieków ma ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.).
Oczyszczalnia działa na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z dnia 16 grudnia 2003 r., a jej sprawne działalnie potwierdzają liczne kontrole WIOŚ w Poznaniu Delegatura w Lesznie. Podtopienia i okresowe zalania łąk związane są ze złym stanem technicznym Rowu Polskiego, który przewidziany jest do modernizacji w najbliższych latach.
W ocenie organu, zgodnie z art. 140 ust. 1 Prawa wodnego organem właściwym do wydania pozwoleń wodnoprawnych jest właściwy starosta z zastrzeżeniem art. 140 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego, który na wykonanie urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią właściwość przypisuje marszałkowi województwa.
Zdaniem organu Rów Polski zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego należy do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy. W stosunku do tych wód prawa właścicielskie wykonuje marszałek województwa.
Starosta Gostyński powołał się na sprawę z wniosku Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu z dnia 11 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia linii brzegowej dla Kościańskiego Kanału Obry, w której to Marszałek Województwa Wielkopolskiego uznał się z właściwego do wydania pozwolenia wodnoprawnego.
Powyższe oznacza, zdaniem Starosty Gostyńskiego, że do ustalenia odszkodowania zgodnie z art. 186 ust. 3 Prawa wodnego jest Marszałek Województwa Wielkopolskiego.
Marszałek Województwa Wielkopolskiego, w piśmie z dnia 27 kwietnia 2011 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek Starosty Gostyńskiego powołał się na art. 122 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym na wykonanie urządzeń służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności budowli: piętrzących, upustowych, przeciwpowodziowych i regulacyjnych wymagane jest pozwolenie wodnoprawne.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Marszałek Województwa Wielkopolskiego podkreślił, iż wymieniona we wniosku K. K. oczyszczalnia ścieków w R., działa na podstawie wydanego przez Starostę Gostyńskiego pozwolenia wodnoprawnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. Obszar zalewany przez oczyszczalnię ścieków w R., wskazany we wniosku znajduje się poza obszarem prowadzonych przez Wielkopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych inwestycji związanych z ochroną przeciwpowodziową. Wszelkie działania związane z modernizacją cieku objęte pozwoleniem wodnoprawnym, które przywołuje w zażaleniu Starosta, wskazując jako właściwego do wydawania pozwoleń wodnoprawnych marszałka województwa, prowadzone są w km od 0+000 do 8+100 Rowu Polskiego. Wymienione prace prowadzone są na podstawie wydanego [...] października 2007 r. pozwolenia wodnoprawnego nr [...] Wojewody Wielkopolskiego.
Przywołane w zażaleniu Starosty działania, mające na celu ustalenie linii brzegowej Kościańskiego Kanału Obry, nie mają żadnego związku z wnioskiem K. K. o odszkodowanie za zalanie łąk przez oczyszczalnię ścieków w R. Dodatkowo, zdaniem Marszałka, zalania i podtopienia łąk w dolinie Rowu Polskiego w 2010 r. były następstwem roztopów i ponadnormatywnych opadów atmosferycznych, a nie zaniechaniem obowiązków właściciela wody wynikających z art. 16 ust. 3 Prawa wodnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość oraz spory kompetencyjne w przypadkach określonych w art. 4 p.p.s.a. oraz w art. 22 § 1 i 2 k.p.a.
Rozstrzygnięcie sporu, który zaistniał pomiędzy Starostą Gostyńskim a Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego, ponieważ organy te nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 (in fine) k.p.a., należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Nie jest jednak możliwe rozstrzygnięcie tego sporu wobec braku ustalenia przez organy będące w sporze jednoznacznego stanu faktycznego sprawy. Jak wynika z akt sprawy, żaden z organów nie dokonał oględzin na miejscu, ani też innych czynności kontrolnych, mających na celu ustalenie przyczyn zalania użytków rolnych, co jest niezbędne do wskazania organu właściwego do ustalenia wysokości odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej.
Bez przeprowadzenia przez organy będące w sporze postępowania wyjaśniającego i ustalenia przyczyn zalania gruntów, nie można wnioskować, że organem właściwym do załatwienia tej sprawy jest Starosta Gostyński, ponieważ jest organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych. Organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych w przypadkach określonych w art. 140 ust. 2 Prawa wodnego jest również Marszałek Województwa Wielkopolskiego, nie jest to więc okoliczność, która może wskazywać na właściwość organu w tej sprawie.
Istotne jest bowiem ustalenie, czy szkoda powstała przez zalanie gruntów, jest następstwem wydanego pozwolenia wodnoprawnego, czy też nie jest następstwem wydania takiego pozwolenia (art. 186 ust. 3 Prawa wodnego).
Jak wynika z przesłanych akt, organy będące w sporze nie dokonały ustaleń w powyższym zakresie i stanowiska ich są różne, chociaż nie wiadomo z czego wynikają i na jakich dowodach są oparte. Nie mogą też o tym przesądzać przyczyny podane przez wnioskujących o odszkodowania, gdyż to należy do organu wydającego decyzję.
Ustalenie właściwości rzeczowej i miejscowej należy do podstawowych obowiązków organu administracji publicznej (art. 19 k.p.a.), a szczególnym tego przypadkiem jest ustalenie braku właściwości (art. 65 § 1 k.p.a.).
W jednym i drugim przypadku niezbędne jest jednak ustalenie stanu faktycznego sprawy, na tle którego wynikł spór pomiędzy organami.
I tak ustalony stan faktyczny w sprawie, niebudzący wątpliwości pomiędzy organami będącymi w sporze, może być dopiero podstawą do wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, czy sporu o właściwość (postanowienia NSA: z dnia 16 lutego 2004 r., OW 39/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 17, z dnia 30 września 2004 r., OW 110/04, ONSAiWSA 2005, nr 2, poz. 46). W realiach niniejszej sprawy, kiedy organy nie ustaliły wspólnie akceptowanego stanu faktycznego sprawy (tzn. każdy z organów będących w sporze inaczej przedstawia przyczyny zalania gruntów), wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest przedwczesny.
Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 151 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji postanowienia.