Uzasadnienie
W dniu 12 czerwca 2009 r. Wójt Gminy Lipie przekazał według właściwości Staroście Kłobuckiemu sprawę, dotyczącą zalewania gruntów na działce ewidencyjnej [...] w K., stanowiącej własność B. i K. S., przez [...] "[...]" Spółkę Cywilną R. i D. N.. Do przekazanej dokumentacji załączono kserokopię pisma Śląskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z dnia [...] maja 2009 r. wskazującą, że Wójt Gminy Lipie w drodze decyzji może nakazać, zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019, z późn. zm.) właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Starosta Kłobucki podjął działania z zakresu kontroli i nadzoru gospodarki wodnej. W dniu 23 września 2009 r. przeprowadzono oględziny w terenie, w zakresie identyfikacji położenia uszkodzonych ciągów drenarskich oraz zbiorczego kolektora drenarskiego, odprowadzającego nadmiar wód opadowych i roztopowych do rowu melioracyjnego. W wyniku oględzin stwierdzono wykonanie kanalizacji deszczowej i odprowadzanie wód opadowych do gruntu na terenie zakładu. Ścieki technologiczne są odprowadzane do zbiornika bezodpływowego. Ponadto stwierdzono porośnięcie działki nr [...] wierzbą, która według oświadczenia właściciela wchłania nadmiar wód powstających na terenie zakładu. Nie stwierdzono zalewania gruntów przyległych. R. N. zgłosił propozycję odprowadzenia wody poprzez zdrenowanie części gruntów B. i K. S..
W celu zbadania sprawy zwrócono się do jednostek zajmujących się sprawami mającymi wpływ na gospodarkę wodną na działce nr [...]. W dniu 24 września 2009 r. zwrócono się do Śląskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych o przesłanie planu drenażu, z zaznaczeniem parametrów wysokościowych urządzeń wodnych, w celu analizy porównawczej wysokości posadowienia urządzeń wodnych i budowlanych, zrealizowanych na tym terenie. W odpowiedzi uzyskano potwierdzenie, że w/w teren jest zdrenowany, a ŚZMiUW nie dysponuje mapami sytuacyjno-wysokościowymi.
W dniu 8 października 2009 r. Starosta Kłobucki zwrócił się do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Kłobucku o podjęcie czynności sprawdzających i przekazanie w trybie niezwłocznym informacji o szczelności bezodpływowego zbiornika, w którym zbierane są ścieki technologiczne, wytwarzane w [...] "[...]" Spółkę Cywilną R. i D. N.. W odpowiedzi przekazano, że ścieki są odprowadzane do szczelnego zbiornika (szambo), wykonanego zgodnie z przepisami oraz stwierdzono, iż roboty budowlane związane z realizacją tego zbiornika nie nasuwają wątpliwości co do jego stanu technicznego.
W dniu 7 października 2009 r., w związku z podejrzeniem uszkodzenia sączków drenarskich w wyniku prac budowlanych, zwrócono się pismem do Wydziału Architektury, Budownictwa i Urbanistyki Starostwa Powiatowego w Kłobucku o przekazanie w trybie niezwłocznym informacji o głębokości posadowienia fundamentów lub płyty betonowej obiektów wraz z podaniem rzędnych wysokości n.p.m. W odpowiedzi uzyskano kserokopie rysunków projektu zagospodarowania działki, rzutu fundamentów, przekrojów pionowych wraz z niezbędnymi informacjami.
Porównując głębokość posadowienia fundamentów z głębokością wykonania sieci drenarskiej Starosta Kłobucki stwierdził, że doszło do uszkodzenia sieci drenarskiej, co znajduje potwierdzenie również w piśmie ŚZMiUW z dnia 26 maja 2009 r.
W dniu 17 sierpnia 2000 r. zostało wydane pozwolenie wodnoprawne nakazujące wykonanie urządzeń służących do ujmowania, oczyszczania i odprowadzania ścieków. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach Delegatura w Częstochowie stwierdzono, że powstające ścieki przemysłowe (z przetwórstwa owocowo-warzywnego) są wykorzystywane rolniczo na gruntach należących do właścicieli zakładu. Spływające z terenu zakładu ścieki opadowe i wody roztopowe ujęte w system kanalizacyjny, po podczyszczeniu, są wprowadzane do gruntu na terenie również należącym do właścicieli zakładu. Sposób zagospodarowania powstających ścieków zarówno przemysłowych, opadowych i wód roztopowych jest zgodny z posiadanymi przez zakład pozwoleniami wydanymi przez Starostę Kłobuckiego.
W dniu 8 października 2009 r. B. S. przedłożyła oświadczenie D. i R. N. w sprawie podtapiania należących do niej gruntów (oświadczenie z dnia 23.09.2009 r.). W dniu 18 grudnia 2009 r. R. N. złożył dokumenty potwierdzające dokonanie naprawy uszkodzonych rur drenacyjnych na działce [...] i [...]. W związku z brakiem załączenia dokumentów dotyczących pozwolenia budowlanego na zrealizowane przedsięwzięcie dokumenty przekazano na podstawie art. 65 § 1, art. 77 i art. 123 k.p.a. do rozpatrzenia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kłobucku.
W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Starosta Kłobucki uznając, że w ramach swoich uprawnień nie posiada możliwości prawnych rozstrzygnięcia sprawy, na podstawie art. 65 § 1 i art. 123 k.p.a., przekazał sprawę do rozpatrzenia przez Wójta Gminy Lipie, w ramach posiadanych kompetencji. Ponownie wskazano drogę załatwienia sprawy w oparciu o art. 29 Prawa wodnego, przypominając, że odprowadzanie wód opadowych i roztopowych musi być zgodne z art. 122 Prawa wodnego.
W dniu 1 lutego 2010 r. Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Częstochowie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2010 r. stwierdziło nieważność postanowienia Starosty Kłobuckiego z dnia 24 listopada 2009 r. o przekazaniu Wójtowi Gminy Lipie sprawy zakłócenia stosunków wodnych na gruncie, ze wskazaniem, że istnieje możliwość wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie zaistniałego negatywnego sporu.
Starosta Kłobucki składając wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość w przedmiotowej sprawie wskazał jednoznacznie, że powinien być zastosowany art. 29 Prawa wodnego, a nie art. 77 ust. 2 tej ustawy. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdza w całej rozciągłości fakt, że w omówionym stanie faktycznym doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, których usunięcie jest możliwe wyłącznie w trybie powołanego art. 29 Prawa wodnego. W ocenie starosty Kłobuckiego Wójt Gminy Lipie poprzez swoje działanie rażąco naruszył przepisy o właściwości rzeczowej organów, a w szczególności art. 29 ustawy Prawo wodne, bezpodstawnie uznając, że w sprawie ma zastosowanie art. 77 ust. 2 Prawa wodnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w niniejszej sprawie należy oddalić. Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego w znaczeniu prawnym. Z istoty sporu o właściwość i sporu kompetencyjnego wynika, że spór może mieć miejsce w takiej sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, przez organ administracji publicznej w postępowaniu jurysdykcyjnym (najczęściej w drodze decyzji administracyjnej).
Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma wyjaśnienie przez organ, co jest przedmiotem sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2007 r. sygn. akt II OW 70/07) przyjmuje się, że dopiero jednoznaczne ustalenie przez organ co jest przedmiotem sprawy objętej podaniem strony, może być podstawą oceny, że organ, do którego wniesiono podanie nie jest właściwy do załatwienia określonej sprawy z zakresu administracji publicznej, a wobec tego są podstawy do przekazania takiej sprawy innemu organowi. W przypadku natomiast gdy i ten organ uzna się za niewłaściwy, wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu.
W rozpatrywanej sprawie należy przede wszystkim wskazać, że Wójt Gminy Lipie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2009 r. przekazał według właściwości "sprawę interwencji B. i K. S. w sprawie zalewania gruntów na działce nr ewid. [...] w K.". Przekazanie sprawy nastąpiło bez ustalenia co jest przedmiotem interwencji B. i K. S.. Wbrew wymogom art. 67 k.p.a. nakazującego organowi administracji publicznej sporządzenie zwięzłego protokołu z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności przyjęcia wniesionego ustnie podania, w aktach sprawy nie udokumentowano treści żądania B. i K. S..
Obowiązkiem organu, do którego zgłoszono interwencję w sprawie zalewania gruntów na działce ewid. [...] było zatem dokonanie oceny żądania pod kątem łącznego spełnienia dwóch warunków. Należało ustalić czy dotyczy ono sprawy o charakterze indywidualnym oraz czy dopuszczalne jest rozstrzygnięcie sprawy w formie decyzji. Podkreślić należy przy tym, że przedmiot postępowania wyznacza treść żądania. To wnioskodawcy powinni zatem zdecydować czy ich wniosek miał na celu wszczęcie postępowania na podstawie art. 29 Prawa wodnego czy też art. 77 ust. 2 tej ustawy, czy też intencją skarżących było rozpatrzenie wniosku w innym trybie, np. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, z późn. zm.) albo w trybie postępowania skargowego regulowanego przepisami Działu VIII k.p.a.
W razie zatem wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony a nie do organu administracji publicznej. Jeżeli natomiast podanie nie czyni zadość wymogom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Obowiązkiem organu, wynikającym z art. 9 k.p.a., jest przy tym czuwanie aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.
Starosta Kłobucki podjął działania z zakresu kontroli i nadzoru gospodarki wodnej, ale również nie ustalił jakiej sprawy dotyczy żądanie B. i K. S.. Wnioski natomiast, które organ ten wyciągnął z dokonanych czynności są wzajemne sprzeczne. Z jednej bowiem strony stwierdził, że doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, których usunięcie jest możliwe wyłącznie w trybie powołanego art. 29 Prawa wodnego, a jednocześnie wskazał, że porównanie głębokości posadowienia fundamentów budynku mieszkalnego z głębokością wykonania sieci drenarskiej pozwala stwierdzić, iż doszło do uszkodzenia sieci drenarskiej, co znajduje potwierdzenie również w piśmie ŚZMiUW z dnia 26 maja 2009 r. Ponadto jak wynika z treści wniosku Starosty Kłobuckiego, w dniu 18 grudnia 2009 r. R. N. złożył dokumentację potwierdzającą dokonanie naprawy uszkodzonych rur drenacyjnych na działce [...] i [...]. W związku z brakiem załączenia dokumentów dotyczących pozwolenia budowlanego na zrealizowane przedsięwzięcie dokumentację przekazano, na podstawie art. 65 § 1, art. 77 i art. 123 k.p.a., do rozpatrzenia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kłobucku. W aktach sprawy brak jest informacji czy w powyższej kwestii jest prowadzone postępowanie administracyjne przez ten organ.
Skoro zatem ani Wójt Gminy Lipie, ani Starosta Kłobucki nie wyjaśnili, w jakiej sprawie B. i K. S. zwrócili się do Wójta Gminy Lipie, wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie może być rozpoznany i podlega oddaleniu.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w związku z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.