Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...]pismem z dnia 7 grudnia 2010 r., wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wszczęcie postępowania w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość organu nadzoru nad Stowarzyszeniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 marca 2011 r. sygn. akt VII SO/Wa 53/10 stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu według właściwości.
Jak wynika z akt sprawy, w lipcu 2009 roku został złożony w Sądzie Rejonowym w Olsztynie wniosek o zarejestrowanie Stowarzyszenia [...]. W ramach postępowania rejestracyjnego Sąd Rejonowy przesłał dokumentację rejestrową do Starosty Powiatu Olsztyńskiego, jako organu, który, zdaniem sądu, był właściwym organem nadzoru nad stowarzyszeniem. Starosta Olsztyński w piśmie z dnia 30 lipca 2009 r. wskazał, że minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wydaje zezwolenie na rejestrację z uwagi na istniejące w statucie zapisy wskazujące, że zamierza ono działać jako organizacja zbiorowego zarządzania w rozumieniu przepisu art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm. – dalej u.p.a.p.p.).
Następnie Sąd przesłał akta rejestrowe do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W odpowiedzi na powyższe pismo Sądu Rejonowego Minister wskazał, iż nie jest względem tego podmiotu organem właściwym do sprawowania nadzoru, oraz że na tym etapie postępowania nie jest również uprawniony do wypowiedzenia się w przedmiocie rozpatrywanego przez Sąd Rejonowy wniosku. Jednocześnie Minister wskazał, jakie przesłanki winny być spełnione na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zwanej dalej "Pr. Aut."), aby dane stowarzyszenie mogło uzyskać status organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, a sam Minister, żeby stał się organem nadzoru nad taką organizacją. W swej odpowiedzi Minister wskazał również, iż organem właściwym do sprawowania nadzoru nad stowarzyszeniem [...] jest starosta i to temu organowi Sąd Rejonowy winien przesłać wniosek w przedmiocie rejestracji stowarzyszenia [...] w celu umożliwienia wypowiedzenia się tego organu w odnośnie rejestracji.
Następnie Sąd Rejonowy zarejestrował w Krajowym Rejestrze Sądowym stowarzyszenie [...] wpisując do rejestru, jako organ sprawujący nadzór nad tym stowarzyszeniem Ministra. W reakcji na błędne ustalenie przez Sąd Rejonowy organu nadzoru nad stowarzyszeniem [...], Minister wniósł do Sądu Rejonowego o wykreślenie niedopuszczalnych danych w tym rejestrze wskazując ponownie, iż jako organ nadzoru nad stowarzyszeniem [...] winien zostać wpisany starosta, a nie Minister.
Następnie Sąd Rejonowy wydał postanowienie, mocą którego wykreślił Ministra z rubryki określającej organ sprawujący nadzór nad stowarzyszeniem [...] oraz wpisał w to miejsce starostę. Na powyższe postanowienie Sądu Rejonowego stowarzyszenie [...] złożyło skargę wnosząc o jego uchylenie oraz usunięcie dokonanego wpisu określającego, jako organ sprawujący nadzór nad tym stowarzyszeniem starostę, domagając się jednocześnie przywrócenia stanu poprzedniego, tj. wpisanie Ministra. Po rozpatrzeniu powyższej skargi Sąd Rejonowy postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie oraz dokonany na jego podstawie wpis, a Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację od tego postanowienia co oznacza, że podzielił stanowisko prezentowane przez Ministra, iż nie jest on organem, który w stanie faktycznym sprawy winien sprawować nadzór nad stowarzyszeniem [...].
Sąd Okręgowy podzielił równocześnie stanowisko Ministra, zgodnie z którym organem sprawującym nadzór nad stowarzyszeniem [...] jest starosta. W następstwie tego wniosku Sąd Rejonowy w Olsztynie zmienił wpis dotyczący organu nadzoru nad stowarzyszeniem wpisując Starostę Powiatu Olsztyńskiego.
Stowarzyszenie [...] pismem z dnia 7 grudnia 2010 r., na podstawie art. 22 § 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 4 i art. 63 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wystąpiło o wszczęcie postępowania w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość organu nadzoru nad wskazanym stowarzyszeniem.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postępowanie Sądu Rejonowego w Olsztynie było błędne, ponieważ dokonał on czynności polegającej na rozstrzygnięciu sporu kompetencyjnego pomiędzy dwoma organami administracji publicznej, do czego nie jest uprawniony. Skoro zarówno Starosta, jak i Minister, uznali się za niewłaściwych co do nadzoru nad stowarzyszeniem [...], to w świetle przepisu art. 22 § 2 k.p.a. oraz art. 4 p.p.s.a. organem wyłącznie upoważnionym do rozstrzygnięcia takiego sporu (tzw. negatywny spór kompetencyjny) jest właściwy sąd administracyjny.
Zdaniem Stowarzyszenia zapisy, jakie istnieją w statucie stowarzyszenia, które w żadnym momencie nie był kwestionowany przez Sąd ani przez Ministra, jednoznacznie przesądzają o tym, że Stowarzyszenie [...] wyczerpuje definicję organizacji zbiorowego zarządzania zawartą w art. 104 ust. 1 u.p.a.p.p. Przepis ten stanowi, że organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, zwanymi dalej "organizacjami zbiorowego zarządzania", w rozumieniu ustawy, są stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy.
Zdaniem Stowarzyszenia z obecnie obowiązującym statutem, spełnia ono ustawową definicję organizacji zbiorowego zarządzania określoną w art. 104 ust. 1 u.p.a.p.p. Jest stowarzyszeniem i posiada wymagane przez prawo zapisy w statucie. Z dniem zarejestrowania w KRS, przy uczestnictwie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako ówczesnego organu nadzoru, uzyskała też odrębną, prawem chronioną osobowość. Sprawa, czy stowarzyszenie już wystąpiło, czy też jeszcze nie o zezwolenie do Ministra na wykonywanie szczególnych uprawnień ustawowych określone w art. 104 ust. 6 nie ma wpływu na właściwość organu nadzoru, a jest uzależniona od oceny zarówno władz stowarzyszenia (kiedy złożą wniosek) jak i MKiDN (kiedy go rozpatrzy), czy stowarzyszenie właściwie podoła obowiązkom organizacji poboru i podziału opłat na rzecz twórców.
Pismem z dnia 25 lipca 2011 r. odpowiedź na wniosek złożył Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wnosząc o jego odrzucenie ewentualnie o jego oddalenie.
W uzasadnieniu wniosku o odrzucenie Mister wskazał, w niniejszej sprawie nie doszło w ogóle do powstania sporu kompetencyjnego pomiędzy Ministrem a Starostą Powiatu Olsztyńskiego. We wskazanej przez stowarzyszenie [...] sprawie rejestrowej (sprawa cywilna) nie toczyło się ani przed Ministrem ani przed Starostą postępowanie administracyjne podlegające załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. O powstaniu sporu kompetencyjnego pomiędzy Ministrem a Starostą nie może być również mowy z tego względu, iż nie istnieje materiałnoprawna podstawa do wydania przez którykolwiek z tych organów decyzji administracyjnej, w sprawie którą opisuje stowarzyszenie [...].
Ponadto stowarzyszenie [...] nie wskazało żadnej sprawy administracyjnej, która mogłaby stać się podstawą takiego sporu. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż kwestia ustalenia organu właściwego do sprawowania nadzoru nad stowarzyszeniami należy do kompetencji sądów cywilnych i odbywa się w toku postępowania rejestrowego prowadzonego przed sądami rejonowymi (rejestrowymi), a sądy administracyjne nie mają w tym zakresie kompetencji. O tym, że organem właściwym do sprawowania nadzoru nad stowarzyszeniem [...] jest starosta, a nie Minister przesądził ostatecznie Sąd Okręgowy w Olsztynie Wydział [...] wydając prawomocne postanowienie z dnia [...] maja 2010 roku, sygn. akt [...] oddalające apelację stowarzyszenia [...].
Zdaniem Ministra Sąd Rejonowy nie rozstrzygnął domniemywanego przez to stowarzyszenie sporu kompetencyjnego, lecz wykreślił niedopuszczalny wpis w rejestrze oraz zastąpił go wpisem prawidłowym. Wykreślenie niedopuszczalnego wpisu oraz zastąpienie go wpisem prawidłowym zostało dokonane w postępowaniu cywilnym, a nie administracyjnym, a Sąd Rejonowy był do tego w pełni uprawniony. Powyższa czynność Sądu Rejonowego została potwierdzona przez Sąd Okręgowy na skutek oddalenia apelacji stowarzyszenia [...]. Ponadto ustalenie organu nadzoru nad danym stowarzyszeniem należy do sądu rejestrowego i następuje w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz zaistniały stan faktyczny, przy tym nie jest zależne od uznania się przez potencjalny organ nadzoru za organ właściwy (czy też niewłaściwy) do sprawowania nadzoru nad danym stowarzyszeniem.
Dodatkowo na organie nadzorczym nie ciąży w ogóle obowiązek ustosunkowania się do wniosku o rejestrację przekazanego temu organowi przez sąd rejestrowy. Zgodnie, bowiem z treścią art. 13 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach "sąd rejestrowy doręcza organowi nadzorującemu odpis wniosku o rejestrację wraz z załącznikami wymienionymi w art.
12. Organ ten ma prawo wypowiedzieć się w sprawie wniosku w terminie 14 dni licząc od dnia jego doręczenia, a także przystąpić, za zgodą sądu, do postępowania jako zainteresowany". Oznacza to, że ciężar ustalenia organu nadzoru nad stowarzyszeniem należy wyłącznie do sądu rejestrowego. Ewentualny spór kompetencyjny mógłby zaistnieć, gdyby istniała materialnoprawna podstawa do załatwienia przez Ministra lub Starostę powyższej sprawy w drodze decyzji administracyjnej oraz gdyby postępowanie takie zostało wszczęte z wniosku stowarzyszenia [...]. Jednakże taka podstawa prawna w polskim porządku prawnym nie istnieje. Zdaniem Ministra zajęcie stanowiska odnośnie przesłanych dokumentów rejestrowych zarówno przez Ministra, jak i przez Starostę w toku postępowania rejestrowego nastąpiło w trybie postępowania cywilnego, a nie administracyjnego. A wyrażone przez te organy stanowiska nie miały formy decyzji administracyjnej.
W piśmie z dnia 20 lipca 2011 r. Starosta Olsztyński podniósł, iż do czasu uzyskania zezwolenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wymienionego w art. 104 ust. 2 pkt 2 u.p.a.p.p. sprawuje nadzór nad stowarzyszeniem [...]. Natomiast po uzyskaniu w/w zezwolenia organem nadzorczym nad wskazanym stowarzyszeniem będzie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W dniu 25 sierpnia 2011 r. wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo procesowe wnioskodawcy z dnia 16 sierpnia 2011 r., w którym podtrzymuje się stanowisko przedstawione wcześniej przez Stowarzyszenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość oraz spory kompetencyjne w przypadkach określonych w art. 4 p.p.s.a. oraz w art. 22 § 1 i 2 k.p.a.
Wniosek Stowarzyszenia [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, czy też sporu o właściwość przez wskazanie organu właściwego do sprawowania nadzoru nad ww. Stowarzyszeniem, jest pozbawiony jakichkolwiek podstaw prawnych. Po pierwsze, należy zauważyć, że nie ma tu żadnego sporu kompetencyjnego, czy sporu o właściwość w rozumieniu przepisów art. 166 ust. 3 Konstytucji RP, art. 22 k.p.a., czy też art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.
Żaden z organów powoływanych w pismach Stowarzyszenia [...] (Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Starosta Powiatu Olsztyńskiego) zgodnie z przedstawionymi stanowiskami, nie jest w sporze, jak twierdzi Stowarzyszenie, gdyż przed żadnym z tych organów nie toczyło się i nie toczy oraz nie powinno się toczyć postępowanie administracyjne. Rzekomy spór o to, który organ powinien sprawować nadzór nad Stowarzyszeniem, wynikł w trakcie rejestracji Stowarzyszenia, a nie jest to postępowanie administracyjne.
Zresztą spór ten zakończył się prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, które przesądziło ostatecznie o tym, że nadzór sprawuje Starosta Powiatu Olsztyńskiego. Nie ma więc podstaw prawnych do zmiany powyższego stanowiska w drodze postępowania przed sądem administracyjnym. Tym samym wniosek w niniejszej sprawie jest niedopuszczalny, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przepisy art. 22 k.p.a. oraz art. 4 p.p.s.a. nie przewidują rozstrzygania przez NSA sporów wynikłych na tle innych postępowań np. w sprawach cywilnych (postanowienia NSA z: 28 października 2005 r., I OW 215/05, 18 czerwca 2008 r., I OW 55/08, 16 lutego 2009 r., I OW 202/08). Bowiem spory takie nie są w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sporami kompetencyjnymi czy też sporami o właściwość.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o złożony wniosek, nie jest też władny do rozstrzygania kwestii, czy Stowarzyszenie [...] spełnia aktualnie wymogi ustawowe "organizacji zbiorowego zarządzania" w rozumieniu art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.