Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Z. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2011 r. oddalającego skargę J. U., Z. O. i S. S. na postanowienie Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie 40 egzemplarzy odpisów tej skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej Z. O. w dniu 5 lipca 2011 r. Termin uzupełnienia braków formalnych upłynął z dniem 12 lipca 2011 r. Mimo upływu zakreślonego terminu odpisy skargi kasacyjnej nie zostały nadesłane, co skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a.
Wnosząca skargę kasacyjną wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 24 sierpnia 2011 r. zarzucając naruszenie art. 178 w związku z art. 173 i 179 P.p.s.a., a także art. 67 § 2 i 5 P.p.s.a. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 32 Konstytucji RP. Zdaniem wnoszącej zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo uznał, że brak 40 odpisów skargi kasacyjnej jest brakiem uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu. W ocenie skarżącej z uzasadnienia wyroku nie wynika taka liczba stron postępowania. Ponadto wnosząca zażalenie podniosła, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych nie zostało jej doręczone, ponieważ zostało odebrane przez osobę nieupoważnioną do odbioru korespondencji, niezatrudnioną w Kancelarii, a jedynie przypadkowo tam obecną. Doręczyciel nie sprawdził, czy osoba przebywająca w Kancelarii jest osobą uprawnioną do odbioru korespondencji sądowej. Sąd naruszył również zasadę równości, ponieważ w innej sprawie nie zakwalifikował braku odpisów jako braku formalnego skargi kasacyjnej skutkującego jej odrzuceniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Profesjonalnym pełnomocnikom wykonującym zawód w ramach prowadzonych przez siebie kancelarii należy doręczać pisma sądowe w trybie przewidziany dla osób fizycznych z możliwością wykorzystania trybu doręczenia zastępczego określonego w art. 72 P.p.s.a. oraz art. 73 P.p.s.a. Funkcją doręczenia zastępczego jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron, zwłaszcza o sprzecznych interesach. Doręczenie zastępcze nie może być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Taki sposób doręczenia pisma stronie sam przez się nie uniemożliwia obalenia domniemania doręczenia pisma. Strona może w szczególności wykazywać, że nie zostało doręczone jej pismo w trybie zwykłym (do rąk własnych), ani też nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma w urzędzie pocztowym.
W przypadku profesjonalnego pełnomocnika wykonującego zawód w ramach prowadzonej przez siebie kancelarii za datę doręczenia pisma w trybie art. 72 P.p.s.a. przyjmują się datę odbioru pisma przez osobę upoważnionej do jego odbioru. Za datę doręczenia pisma złożonego w urzędzie pocztowym, stosownie do treści art. 73 P.p.s.a., przyjmuje się datę odbioru pisma lub datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, stanowiące rodzaj fikcji prawnej, stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną podniosła, że przesyłka z Sądu (wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej) nie została jej w ogóle doręczona, albowiem osoba, która ją odebrała (M. P.), nie była do tego upoważniona i nie przekazała jej przesyłki. Na potwierdzenie tego pełnomocnik załączyła obszerne oświadczenie M. P., z którego wynika, że przebywał w Kancelarii "grzecznościowo w celu sprawowania opieki nad lokalem pod nieobecności mec. K. (sprawdzenia czy w lokalu wszystko funkcjonuje normalnie i brak jest ingerencji osób trzecich)". M. P. oświadczył, że nie był zatrudniony w Kancelarii ani nie był upoważniony do odbierania jakiejkolwiek korespondencji z Sądu, a przesyłkę w dniu 5 lipca 2011 r. odebrał przypadkowo, nie wiedząc, że to korespondencja z Sądu.
Mając na uwadze podnoszone w zażaleniu okoliczności oraz treść zwrotnego potwierdzenia odbioru zasadnicze zastrzeżenia budzi to, gdzie została odebrana przesyłka (w Kancelarii czy na poczcie) oraz czy przesyłkę odebrała osoba upoważniona do odbioru korespondencji. Podnieść bowiem należy, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w dniu 5 lipca 2011 r. przesyłki nie doręczono w lokalu, lecz pozostawiono do odbioru w placówce pocztowej, o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. Następnie w tym samym dniu przesyłkę odebrał M. P., o czym świadczy jego podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Prowadzi to do wniosku, że przesyłka została odebrana przez M. P. w placówce pocztowej.
Natomiast z oświadczenia pełnomocnika skarżącej r. pr. M. K. i M. P. wynika, że przesyłkę odebrał w Kancelarii oraz że nie posiadał żadnego upoważnienia do odbierania korespondencji adresowanej do r. pr. M. K. Mając na uwadze powyższe rozbieżności należy wskazać, że za datę doręczenia pisma złożonego na poczcie przyjmuje się datę odbioru tego pisma. Jednakże nie można pominąć, że osobą upoważnioną do odbioru pisma jest adresat pisma albo osoba posiadająca specjalne pełnomocnictwo do odbierania korespondencji na poczcie w imieniu adresata. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika, czy M. P. posiadał takie pełnomocnictwo, a w konsekwencji, czy został upoważniony do odbioru korespondencji w placówce pocztowej. W tej sytuacji, zestawienie twierdzeń wnoszącej zażalenie z nieprawidłowo wypełnionym zwrotnym potwierdzeniem odbioru w zakresie określenia osoby odbierającej pismo nasuwa wątpliwości co do prawidłowości dokonanego doręczenia przesyłki.
Taki sposób wypełnienia zwrotnego potwierdzenia odbioru uniemożliwia jednoznaczne ustalenie, czy wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie jej odpisów zostało w rzeczywistości doręczone pełnomocnikowi wnoszącej skargę kasacyjną.
Tym samym mając na uwadze szczególny charakter doręczenia zastępczego, jego funkcje, a także okoliczność, iż doręczenie zastępcze nie może stanowić zamknięcia drogi do sądowej ochrony interesów strony, Sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności związane z prawidłowością doręczenia dokonanego w sposób zastępczy, a w szczególności dotyczące jednoznacznego ustalenia, czy M. P. odebrał przesyłkę sądową w placówce pocztowej i czy był do tego upoważniony. W tym celu należy zwrócić się do właściwej placówki pocztowej celem wyjaśnienia tych rozbieżności. Jeżeli przesyłka została odebrana w placówce pocztowej, należy ustalić, czy M. P. posiadał upoważnienie do odbierania korespondencji adresowanej do r. pr. M. K. W konsekwencji należy uznać, że odrzucenie skargi kasacyjnej było przedwczesne, albowiem nie ustalono jednoznacznie, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej zostało doręczone pełnomocnikowi wnoszącej skargę kasacyjną w dniu 5 lipca 2011 r.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia należy wskazać, że do skargi kasacyjnej należy dołączyć jej odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich pozostałym stronom występującym w sprawie (art. 47 § 1 P.p.s.a.). Niewykonanie wezwania w zakresie nadesłania określonej liczby odpisów skargi kasacyjnej nie oznacza samo przez się, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. O braku formalnym skargi kasacyjnej z powodu niedołączenia jej odpisów można mówić wówczas, gdy strona składając skargę kasacyjną nie dołączyła odpowiedniej liczby odpisów tej skargi i z tego względu skarga kasacyjna nie może otrzymać prawidłowego biegu. Zasadnicze znaczenie zatem ma ustalenie, czy do skargi kasacyjnej zostały dołączone jej odpisy oraz komu mają zostać one doręczone w celu nadania sprawie prawidłowego biegu. Oznacza to, że Sąd przed odrzuceniem skargi kasacyjnej z uwagi na brak odpowiedniej liczby odpisów tej skargi powinien ocenić, kto jest stroną postępowania i czy brak odpisów skargi w liczbie określonej w wezwaniu uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę kasacyjną nie wyjaśnił jednoznacznie kto jest na obecnym etapie postępowania stroną, w rozumieniu przepisu art. 33 § 1 P.p.s.a. i dla doręczenia komu konieczne są pozostałe 40 egzemplarzy odpisów skargi, co wywołało uzasadnione wątpliwości po stronie wnoszącej skargę kasacyjną.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.