Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1357/15 odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.047 zł netto miesięcznie. Są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2488 m², natomiast domu, mieszkania, innych nieruchomości nie posiadają. Dodali, że w mieszkaniu nie posiadają ogrzewania ani zimnej wody, nikt z nimi nie mieszka. Wymieniając wydatki skarżący oświadczyli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie, na leki wydają około 800 zł. Oświadczyli też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody, a same wydatki na kserokopie i listy polecone wynoszą 1.000 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 10 lutego 2016 r., w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, zobowiązano skarżących do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku m.in. poprzez: wskazanie, gdzie wnioskodawcy zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają; podanie i udokumentowanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, w którym mieszkają (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.); wskazanie, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych; wskazanie, czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firmy Usługi Transportowe J. W. oraz firmy J.M. W.; podanie, czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami. Wezwano skarżących ponadto do wskazania, jakiej wielkości wybudowali dom, o którym piszą w skardze z dnia 8 lutego 2013 r. w sprawie VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SAA/Va 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje.
W odpowiedzi na wezwanie D. W. i M. W. wskazali, że zła sytuacja materialna skarżących wynika z niskich emerytur. Dom na działce [...] budowany jest przez dzieci wnioskodawców i całą rodzinę własną pracą z wyjątkiem prac wymagających fachowców. Zamieszkują w mieszkaniu zakładowym, co do którego toczy się sprawa o eksmisję. Wskazali, że koszt utrzymania mieszkania to około 500 zł. Skarżący nie mają od 15-20 lat samochodów, nie mają konta bankowego. J. i M. W. nie mieszkają z wnioskodawcami, są tylko w mieszkaniu w N. [...] zameldowani. J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, prowadził ją chwilowo. Do pisma dołączono kopie potwierdzeń otrzymania emerytur, kopie dokumentów PIT za 2013 r.
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia 19 maja 2016 r. D. W. i M. W. skutecznie wnieśli sprzeciw na powyższe postanowienie.
Odmawiając przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Sąd pierwszej instancji wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem informacje udzielone przez skarżących są bardzo ogólnikowe, niepełne i uniemożliwiają jednoznaczne ustalenie ich sytuacji finansowej, a co za tym idzie, nie pozwalają na przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z wniosku, D. W. i M. W. uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.047 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu.
Skarżący do stałych wydatków zaliczyli koszty utrzymania mieszkania wynoszące 500 zł miesięcznie oraz wydatki na leki w wysokości około 800 zł, jednak pomimo skierowanego do nich wezwania z dnia 10 lutego 2016 r. w żaden sposób ich nie udokumentowali. Nie wyjaśnili nadto jakiej wielkości i z jakich środków jest budowany dom na należącej do nich działce nr [...]. Wobec powyższego w ocenie Sądu skarżący nie wykazali w sposób bezsporny, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy.
Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazali, że spełnią przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących ich sytuacji majątkowej. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że nie posiadają domu, ani mieszkania, a jedynie są współwłaścicielami działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2488 m² oraz otrzymują emeryturę o łącznej wysokości 3.047 zł miesięcznie. Skarżący wskazali, że ponoszą koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia 800 zł oraz koszty postępowań sądowych w kwocie około 1.000 zł miesięcznie.
Skarżący, pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonali w całości, w szczególności nie udokumentowali kosztów związanych z utrzymaniem oraz zakupem lekarstw. Skarżący oświadczyli, że nie będą zbierać paragonów i rachunków, mających dokumentować ich wydatki. Skarżący przedstawili jedynie kserokopię odcinków emerytury (łączny dochód netto miesięcznie – 3.047,74 zł) oraz wskazali, że zamieszkują w N. w mieszkaniu zakładowym, a J. W. i M. W. tam nie zamieszkują, lecz "mają tylko meldunek".
Ponadto skarżący wskazali, że "dom jest budowany na działce nr [...] w N. przez nasze dzieci i całą rodzinę z własnej pracy". Skarżący ograniczyli się w istocie do niepopartych dokumentami twierdzeń, że nie posiadają jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż skarżący, nieprzedstawiając żądanych dokumentów, uniemożliwili dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są twierdzenia skarżących, że wydane orzeczenia są niesprawiedliwe.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.